โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
การเดินทางเยือนอย่างเป็นทางการของผู้นำเมียนมาต่อจีนเป็นเรื่องธรรมดา การต้อนรับด้วยการยิงสลุต การนำเด็กๆ มาโบกธงต้อนรับก็เป็นธรรมดา แล้วภาษาการทูตพร้อมด้วยคำหวานระหว่างกันก็แสนธรรมดา
แต่การเยือนจีนของ พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง ลาย เมื่อกลางเดือนมิถุนายนนี้ไม่ธรรมดา
เป็นอย่างไรเราลองมาดูกัน
จีนให้เมียนมามากหลายเรื่องไม่ธรรมดา
การเยือนจีนของมิน อ่อง ลาย ผู้นำสูงสุดของเมียนมานับเป็นการเยือนจีนครั้งแรกหลังการเลือกตั้งเมียนมา 2021
สายตานานาชาติมองว่า เป็นการรับรองอย่างเป็นทางการต่อผู้นำรัฐประหารของเมียนมาที่จัดให้มีการเลือกตั้งท่ามกลางการไม่ยอมรับของชาติตะวันตกและพันธมิตร รวมทั้งชาติสมาชิกอาเซียนด้วย
นั่นคือเป็นการมอบ ความชอบธรรมทางการเมือง (Political Legitimacy) ให้เมียนมา แล้วประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ใช้คำสำคัญต่อเมียนมาดังที่ผู้นำจีนยุคหลังใช้ ได้แก่ หวัง อี้ มนตรีแห่งรัฐและรัฐมนตรีกระทรวงต่างประเทศจีนใช้คือ Pauk-Phaw หรือเพื่อน
เมื่อมิน อ่อง ลาย พบกับสี จิ้นผิง สีอ้างความเป็นพี่น้องและเน้นสร้างชุมชนด้วยอนาคตร่วมกัน ผู้นำจีนบรรยาย เพื่อนที่ไว้วางใจและความเป็นพันธมิตรของเมียนมา
ความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจตามมา หลังจากนั้นผู้นำทั้งสองร่วมเป็นสักขีพยานการลงนาม MOU 18 ฉบับ ครอบคลุมเรื่อง การขนส่งข้ามพรมแดนในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง การค้าเสรี ความช่วยเหลือด้านพิบัติภัยทางธรรมชาติ ด้านสุขอนามัย สื่อ และภาคส่วนอื่นๆ
ตามมาด้วย แถลงการณ์ร่วม (Joint Communique) ซึ่งนับเป็นการรับรองชัดเจนต่อการเลือกตั้งเมียนมาเมื่อมกราคม 2021 ซึ่งรัฐบาลชาติตะวันตกยังคงระงับการรับรองการเลือกตั้งครั้งนั้นและการปกครองโดยทหารที่มีชื่อใหม่
เหล่านายพลเมียนมายังถูกแปะป้ายห้ามจากการประชุมสุดยอดอาเซียน เนื่องจากพวกเขาและรัฐบาลเมียนมายังคงปฏิเสธ ฉันทานุมัติ 5 ข้อของอาเซียนและระบอบการปกครองเมียนมายังไม่มีตัวแทนในองค์การสหประชาชาติ
สี จิ้นผิง ประกาศว่า จีนจะหนุนเมียนมาอย่างสมบูรณ์ เท่าเทียมและให้มีส่วนร่วมอย่างสร้างสรรค์ทั้งในกลไกของอาเซียน กระบวนการต่างๆ ของชาติตะวันตก แล้วปกป้องอะไรที่ผู้นำจีนเรียกว่า สิทธิชอบธรรมและผลประโยชน์ของประเทศ
สี จิ้นผิง วางมัดจำการขยายความร่วมมือกับระบอบเมียนมา ถ้วนทั่วในแพลตฟอร์มพหุภาคีทั้งอาเซียน องค์การสหประชาชาติ จนถึงองค์กร Shanghai Cooperation Organization – SCO, BIMSTEC, ACMECS การขยายความร่วมมือของจีนกับเมียนมาในกรอบความร่วมมือเหล่านี้ส่งสัญญาณถึงความตั้งใจของจีน ยึดเหนี่ยวเมียนมาอย่างมั่นคงในวงโคจรภูมิภาคของจีน แม้ว่าเมียนมาจะถูกโดดเดี่ยวจากนานาชาติ
ดูเหมือนว่า จีนให้อะไรแก่เมียนมาคือ ร่วมมือในกรอบความร่วมมือในภูมิภาค แต่จีนก็ได้ด้วยคือ เมียนมาอยู่ในวงโคจรภูมิภาคของจีน
จีนได้มากกว่า
รัดแน่นกรอบความมั่นคง BRI ของจีน
ในการพบกันที่ปักกิ่งหนนี้ สี จิ้นผิง และมิน อ่อง ลาย สรุปและลงนาม แผนความร่วมมือ หนึ่งแถบหนึ่งถนน (One Belt One Road Initiative – BRI) ของจีน
จีนยังวางข้อผูกมัดคือ เร่งรัด China-Myanmar Economic Corridor – CMEC และเริ่มต้นโครงการที่หยุดชะงักทั้งโครงการ Kyaukphyu Deep Sea Port (จ้าวผิวท่าเรือน้ำลึก) และ Mandalay-Muse Railway (เส้นทางรถไฟมัณฑะเลย์-มูเซ่) สี จิ้นผิง อธิบายว่า Corridor หรือระเบียง คือ Flagship หรือเรือธงของความร่วมมือ Belt and Road อันจะทำให้จีนเข้าถึงมหาสมุทรอินเดียโดยตรง
สี จิ้นผิง เน้นว่า การก่อสร้างต้องก้าวหน้าอย่างมั่นคงบนพื้นฐานความปลอดภัยและมั่นคง ในขณะที่มิน อ่อง ลาย สัญญาพยายามทำทุกอย่างเพื่อ ปกป้องบริษัทและบุคลากรจีน
สุดท้ายทั้งสองฝ่ายลงนาม MOU เข้าร่วม China’s Global Security Institute – GSI ให้คำสัญญาทดลองลงนาม China-Myanmar Security Partnership และเพิ่มความเข้มแข็งความร่วมมือด้านความมั่นคงก่อสร้าง โครงการ BRI หลายๆ แห่งที่ตั้งอยู่ในบริเวณขัดแย้งในเมียนมา
ในขณะที่ GSI ของจีนถูกวิจารณ์ว่า เป็นเครื่องมือยุทธศาสตร์สำหรับจีนขยายอิทธิพล ในขณะที่ความผูกพันกับพันธมิตรชาติตะวันตกลดลง แล้วขึ้นอยู่กับ หลักการที่คลุมเครือและวาทกรรมอธิปไตยเป็นอันดับแรก (Sovereignty First) ที่ปรากฏตัวในระบอบการปกครองที่แสวงหาการปกป้องจากการตรวจสอบ ดังในเมียนมา
จีนได้มากกว่าอีก
กุมภาพันธ์ 2025 จีนประกาศใช้กฎหมาย Private Security Service อนุญาตให้บริษัทให้บริการด้านความมั่นคงจีนเข้ามาปกป้องโครงการ BRI ต่างๆ และนำบุคลากรจีนเข้าไปในประเทศเพื่อนบ้าน กรอบนี้เพิ่มกำลังทหารจีนโดย บริษัทร่วมทุน (joint venture) ด้านความมั่นคงที่ตกลงกันเมื่อตุลาคม 2024
ตามแถลงการณ์ร่วม ความร่วมมือด้านความมั่นคงจะขยายด้วย การเป็นทหาร (militarize) คือยึดและบริหารโดยทหาร ในโครงการท่อน้ำมันและก๊าซจีน-เมียนมา ซึ่งวิ่งไปเกือบ 500 กิโลเมตรจากท่าเรือน้ำลึกจ้าวผิวในรัฐยะไข่ ผ่านเมืองมัณฑะเลย์ เมือง Maque และรัฐฉาน (Shan) เมียนมาตอนเหนือไปจนถึงมลฑลยูนนานของจีน ที่ติดกับชายแดนเมียนมาในรัฐฉานตอนเหนือ
ฟังดูดีมาก ระหว่างที่มิน อ่อง ลาย เยือนปักกิ่ง เมียนมาและจีนลงนาม 18 ข้อตกลงและ MOU ขยายความมั่นคง การพัฒนา การค้า สุขอนามัย สื่อ และโครงสร้างพื้นฐาน
เมียนมาได้บ้างกระมัง
มิน อ่อง ลาย ดึงการลงทุนจีน
ที่เซี่ยงไฮ้ จีน มิน อ่อง ลาย ขอกลุ่มธุรกิจจีนให้เพิ่มการลงทุนในเมียนมา มิน อ่อง ลาย พยายามทำให้เกิดความมั่นใจว่า กลุ่มธุรกิจจีนสามารถลงทุนได้อย่างปลอดภัย แม้ประเทศเมียนมายังคงมีสงครามกลางเมือง
มิน อ่อง ลาย หนุนให้เมียนมาเป็นแลนด์บริดจ์ เชื่อมจีน อินเดีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แล้วเสนอการเข้าถึงตลาดภูมิภาค รวมถึงอินเดียและบังกลาเทศด้วย
ตามแถลงการณ์ร่วม สี จิ้นผิง และมิน อ่อง ลาย ตกลงร่วมมืออย่างลึกเรื่อง เหมืองแร่ เศรษฐกิจดิจิทัลและ AI ตามด้วยความผูกพันอย่างกว้างด้านการเกษตร ปศุสัตว์ ป่าไม้ การศึกษา การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม สุขภาพ การแลกเปลี่ยนเยาวชนและการฝึกบุคลากร
แล้วยังเน้นแผนอำนวยการค้าผ่านเงินสกุล หยวน-จ๊าต โดยตรง เพื่อลดการพึ่งพาเงินสกุลดอลลาร์สหรัฐในการค้า 2 ฝ่าย
สรุป
จีน ท่ามกลางข้อตกลงใน 18 MOU ดูในรายละเอียดเป็นข้อตกลงที่ครอบคลุมหลายเรื่องทั้งการค้า การลงทุนในหลายภาคส่วนทั้งภาคเกษตรกรรม พยายามอำนวยความสะดวกการใช้เงินสกุลของทั้งจีนและเมียนมา ซึ่งไม่ง่ายในแง่เปรียบเทียบมูลค่าการค้าและความน่าเชื่อถือโดยเฉพาะจากทางเมียนมา ซึ่งค่าเงินจ๊าตผันผวนต่อเนื่อง รวมทั้งมีตลาดมืดด้วย
แต่จีนได้เข้าถึงลึกและมั่นคงในกรอบความร่วมมือหลักของจีนคือ กรอบ BRI อันเป็นทั้งการขนส่งสินค้าและบริการ การก่อสร้าง การเชื่อมต่อระหว่างจีนกับภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง และอาจครอบคลุมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นสมุทร
แต่ที่สำคัญมาก BRI เปิดโอกาสเป็นครั้งแรกให้จีนเข้าถึงมหาสมุทรอินเดียได้โดยตรงซึ่งเป็นจุดเชื่อมต่อจีนในทั้งมหาสมุทรแปซิฟิกและมหาสมุทรอินเดีย พร้อมกับสร้างความมั่นคงต่อโครงการท่อส่งน้ำมันและก๊าซจีน-เมียนมา
ข้อริเริ่มจากจีนที่มุ่งสู่นานาชาติ ดังเช่น China’s Global Security Institute – GSI ซึ่งยังคลุมเครือและหลากหลายองค์กรจนสับสน
ที่สำคัญ BRI เป็นทั้ง Corridor และ Flagship หรือกล่าวได้ว่า ระเบียบและเรือธงนี้ปกครองและยังประโยชน์ต่อจีนมากกว่าเมียนมาในเกือบทุกประเด็น
จีนได้มากกว่ามาก
