โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีนเดินทางเยือนอียิปต์
เขาใช้เวลาเยือนอียิปต์นานเพียงแค่ 3 วัน แต่เป็นครั้งแรกในรอบ 10 ปี ท่ามกลางสงครามสหรัฐ อิสราเอล ต่ออิหร่านและชาติพันธมิตร
ท่ามกลางการแข่งขันหลายด้านระหว่างสหรัฐกับจีนในเวทีโลก
ความหมายต่ออียิปต์
การที่ผู้นำสูงสุดของจีน ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง เยือนอียิปต์อย่างเป็นทางการย่อมมีความหมายต่ออียิปต์แน่นอน
กล่าวโดยย่อ ทั้งสองประเทศมีข้อตกลงสำคัญในหลายด้าน ได้แก่
การค้า
การลงทุนของจีน
การตกลงผลักดันการใช้ AI ในด้านการขนส่ง การผลิตสินค้าและบริการ
รวมทั้งการจัดตั้ง DATA Center
จากความเห็นของผู้ช่วยศาสตราจารย์อาทิตย์ สาขารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช บอกว่า จีนซึ่งมีประชากรกว่า 1,000 ล้านคนมีปฏิสัมพันธ์อย่างเป็นทางการกับอียิปต์ซึ่งมีประชากร 110 ล้านคน
ปฏิสัมพันธ์นี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ตะวันออกกลางมีวิกฤตการณ์หลายด้านพร้อมๆ กัน
ที่สำคัญ นอกจากเกิดสงครามในตะวันออกกลาง เป็นช่วงที่ช่องแคบสำคัญของตะวันออกกลางและของโลกเกิดปัญหาทั้งที่ช่องแคบฮอร์มุซและช่องแคบบับเอลมันเดบ
แต่จีนกลับขยายการสั่งซื้อน้ำมันจากตะวันออกลาง และมีการลงทุน 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
จีนขยายอิทธิพลในตะวันออกกลาง
โครงการยุทธศาสตร์และเป็นนโยบายเรือธงหลักของจีนคือ โครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (One Belt One Road-BRI) อันครอบคลุมหลายๆ ภูมิภาคในโลก รวมทั้งตะวันออกกลางด้วย
ในส่วนของ BRI ในตะวันออกกลางมีบริษัทจีนที่ลงทุนในโครงการสำคัญนี้มูลค่าประมาณ 3,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
แล้วอียิปต์ยังเข้าเป็นสมาชิกของกลุ่มประเทศในองค์การ Brazil, Russia, India and China-BRIC โดยอียิปต์เข้าร่วมเป็นสมาชิกในปี 2024 พร้อมกับประเทศเอธิโอเปีย อิหร่าน และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
เท่ากับว่าจีนได้ขยายอิทธิพลผ่านทั้งอียิปต์และองค์การ BRIC พร้อมๆ กัน เท่ากับว่าอิทธิพลทำผ่านองค์การของกลุ่มประเทศที่ออกแบบเพิ่มเสียงในกลุ่มโลกใต้ (Global South) ที่คานอำนาจกับสถาบันระหว่างประเทศที่นำโดยชาติตะวันตก
ในแง่เศรษฐกิจ องค์การนี้แสดงผลผลิตทางเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ 3 ของโลก และมีส่วนแชร์อย่างสำคัญด้านประชากรโลก
ถอดรหัส 10 ปี จีนเยือนอียิปต์
นัยสำคัญของการเยือนอียิปต์ของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง อาจสะท้อนผ่านสื่อทางการของจีนเช่น CCTN หรือสื่อทางการของอียิปต์รายงานว่า เป็นการบรรจบพบกันของ 2 อารยธรรมใหญ่ของโลกทั้งจีนและอียิปต์
โดยการเยือนครั้งนี้ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง และประธานาธิบดีอับดุล ฟัตตาห์ อัสซีซี (Abdel Fattah-el Sisi) แห่งอิยิปต์ เข้าเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์แห่งชาติที่มีภาพและวัตถุโบราณล้ำค่ามากมาย
แต่ความจริงแล้ว การเยือนของผู้นำจีนและการทำงานร่วมกันกับผู้นำอียิปต์ใหญ่กว่า
แค่จีนเป็นอีกทางเลือกหนึ่งของอียิปต์ ที่แสวงหาทางเลือกทางการทูตออกจากแวดวงและวงโคจรของสหรัฐที่ครอบครองพื้นที่เชิงอำนาจทางการเมืองและเศรษฐกิจในอียิปต์มานานก่อนหน้านั้น
ตามความเห็นของ Goktug Caliskan อียิปต์ได้เลือกข้างชาติมหาอำนาจ อียิปต์เล่นกับวอชิงตันและปักกิ่งที่ต่อต้านซึ่งกันและกัน และอียิปต์กำลังได้ความเหนือกว่าในกระบวนการนั้น
การเยือนอียิปต์ของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง เขาจะพบความสัมพันธ์อันไม่เรียบร้อยในแผนที่ตะวันออกกลาง นโยบายตะวันออกกลางของจีนอ่านผ่านมานานแล้วเรื่องน้ำมันในอ่าว การค้ากับซาอุดีอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ โดยที่ความสัมพันธ์เหล่านั้นก็ยังคงเป็นประเด็นอยู่
จีนเป็นผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของอียิปต์ในปี 2025 แต่การค้าน้ำมันระหว่างจีนกับอียิปต์ จีนได้ดุลมากกว่า
จีนในเศรษฐกิจอียิปต์
ในอียิปต์ รายชื่อสินค้าที่ผลิต มีตั้งแต่ Fiber glass อุปกรณ์ไฟฟ้า เครื่องใช้ในบ้าน และเคมีภัณฑ์ โครงการผลิตยางรถยนต์ขนาดใหญ่ แผงโซลาร์เซลล์ แบตเตอรี่ และรถยนต์ไฟฟ้า
การเจรจาการค้า การลงทุนของจีนที่ให้จีนบางส่วน ในขณะที่ประเทศพันธมิตรกลุ่มอ่าวบางประเทศไม่สามารถให้จีนได้ด้วยตัวของพวกเขาเอง ได้แก่ ฐานอุตสาหกรรมภายในทวีปแอฟริกา
นอกเหนือจากนั้น อียิปต์มีเส้นทางมหาสมุทรสั้นที่สุดระหว่างโรงงานในเอเชียกับผู้บริโภคชาวยุโรป อียิปต์ยังเป็นเจ้าของ African Continental Free Trade Area และด้านการพาณิชย์ที่เข้าถึงตลาดอาหรับและแอฟริกา
อียิปต์ขายสินค้าอุตสาหกรรมและอาหารทั่วทวีปแอฟริกา บริษัทจีนผลิตสินค้าในสุเอซ ไม่ง่ายที่จะเข้าใกล้ตลาดทางใต้ของทะเลทรายซาฮารา พวกเขาสามารถอุดรูโครงข่ายพาณิชย์ ไคโรใช้เวลาหลายปีสร้างและผลักดัน African Continental Free Trade Area-AFCFTA ซึ่งเป็นเขตการค้าเสรีที่ใหญ่ที่สุดในโลกนับจากจำนวนสมาชิก 1.3 พันล้านคน เกี่ยวโยงกับประชากรใน 54 ประเทศ ก่อตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อ 1 มกราคม 2021
สำหรับอียิปต์ ไคโรต้องการเงินตราต่างประเทศ งาน และความสามารถในการส่งออก ไคโรไม่ต้องการให้อียิปต์ยังเป็นแค่เป้าหมายกว้างของสินค้าจีนเท่านั้น ในขณะที่อียิปต์ขายสินค้าได้น้อยนิด
อียิปต์คือเส้นทางตะวันออกของจีน กรุงไคโรเมืองหลวงอียิปต์รอบคลองสุเอซ จีนมีการลงทุนโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ไปจนถึงลงทุนด้านการผลิตอุตสาหกรรม ตามกรอบความร่วมมือ China-Egypt TEDA zone in Ain-Sokhna มีบริษัทเกือบ 200 บริษัทที่นั่น นับตัวเลขจนถึงปี 2025 มูลค่ามากกว่า 3.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ก่อให้เกิดการจ้างงานราว 10,000 ราย
การเยือนอียิปต์ของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง แสดงให้เห็นถึงยุทธศาสตร์กระจายตัวทางตะวันตกและทางใต้ของจีนอีกด้วย
อียิปต์เป็นตลาดแอฟริกา ท่าเรือหลายแห่งและการเมืองของจีน ก่อนการเยือนของผู้นำสูงสุดจีน เครื่องบินรบรุ่น J-16 เครื่องบินบรรทุกน้ำมันของจีนบินไกลมากกว่า 6,000 กิโลเมตรถึงอียิปต์เพื่อแสดงการร่วมซ้อมรบในงาน Second Eagles of Civilization Exercise อันได้ทดสอบว่า อียิปต์เป็นมากกว่าเพื่อน
จีนต้องการแทนที่สหรัฐ จีนต้องการเป็นอำนาจด้านความมั่นคงภูมิภาค
แต่ไปไกลกว่านั้นคือ วอชิงตันยังคงรักษาและคงไว้ของฐานทัพสหรัฐ การสั่งการและความสัมพันธ์ด้านการป้องกันประเทศ
อียิปต์ยังคงใช้งานอุปกรณ์ทางการทหารของสหรัฐอเมริกา ฝรั่งเศส รัสเซีย และจีนต่อไป การทหารอียิปต์ผูกพันและมีการทูตกว้างขวาง นักบินอียิปต์ขับเครื่องบิน F-16 ของสหรัฐ เครื่องบิน Rafale ของฝรั่งเศส และเครื่องบิน MIG-29s ของรัสเซีย
โดยการเข้าเป็นสมาชิก BRICs ทำให้อียิปต์ก้าวเข้าใกล้จีนมากขึ้น แต่ยังคงได้รับความช่วยเหลือทางทหารจากสหรัฐ และรักษาความผูกพันทางเศรษฐกิจกับยุโรปและกลุ่มประเทศในอ่าว
การที่สี จิ้นผิง เยือนอียิปต์เพียงแค่ 3 วัน เป็นนัยแสดงถึงวิสัยทัศน์จีนที่ใหญ่กว่าแอฟริกา
เชิงอรรถ
1 รายการทันโลก ช่องไทยพีบีเอส 4 กันยายน 2569
2 Goktug Caliskan, ” Xi’s Egypt visit at China’s Large African Nation” Asia Times, 2 September 2026
3 อ้างจาก African Union 2026
