เมื่อไม่มีอะไร ‘ปกติ’ อีกต่อไป!

กาแฟดำ | สุทธิชัย หยุ่น

ช่วงหลังๆ ผมเริ่มมีปรัชญาประจำตัวอยู่คำหนึ่ง

เรียกมันสั้นๆ ว่า NN

แต่ NN ของผมไม่ใช่ New Normal

เพราะผมเริ่มไม่แน่ใจแล้วว่าโลกนี้ยังมี “Normal” เหลืออยู่ตรงไหน

NN ของผมจึงหมายถึง Nothing Is Normal Anymore

แปลแบบชาวบ้านๆ ก็คือไม่มีอะไรปกติอีกต่อไปแล้ว

ฟังดูเหมือนคนหมดหวังกับโลก

แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่ครับ

ตรงกันข้าม ผมคิดว่าการยอมรับว่า “อะไรๆ ก็ไม่ปกติแล้ว” อาจเป็นวิธีที่ทำให้เราอยู่กับโลกยุคนี้ได้อย่างมีสติมากขึ้น

เพราะปัญหาของเราทุกวันนี้อาจไม่ใช่โลกเปลี่ยนเร็วเกินไป

แต่อาจเป็นเพราะเรายังพยายามใช้คำว่า “ปกติ” จากโลกใบเก่าไปอธิบายโลกใบใหม่

และมันใช้ไม่ได้แล้ว

เริ่มด้วยอากาศก็ไม่ปกติ

เมื่อก่อนเราพูดถึงฤดูกาลอย่างมั่นใจ

หน้าร้อนก็ร้อน หน้าฝนก็ฝนตก หน้าหนาวก็หนาว

ง่ายมาก เด็กประถมยังจำได้

แต่วันนี้ลองถามกรมอุตุนิยมวิทยาดูว่า

“พรุ่งนี้ฝนจะตกไหม?”

คำตอบอาจต้องมีทั้งแผนที่ดาวเทียม แบบจำลองคอมพิวเตอร์ เรดาร์ฝน ข้อมูลน้ำในคลอง ลมจากทะเล และคำว่า “มีโอกาส”

เพราะธรรมชาติเองก็ดูเหมือนจะไม่อ่านตำราเล่มเดิมแล้ว

บางเมืองเจอฝนที่ไม่เคยเจอ บางประเทศเจอความร้อนที่ไม่เคยบันทึก บางแห่งแล้งจนคนไม่คิดว่าจะแล้ง บางแห่งน้ำท่วมในช่วงเวลาที่ไม่ควรท่วม

เราเรียกมันว่า Climate Change

แต่ถ้าพูดแบบ NN ของผมก็คือ Climate : Nothing Normal Anymore

และนี่ไม่ใช่แค่เรื่องของอากาศ

เพราะเมื่อธรรมชาติไม่อยู่ในกรอบเดิม เศรษฐกิจ การเกษตร เมือง ระบบน้ำ ประกันภัย การท่องเที่ยว และความมั่นคง ก็พลอยหลุดจากกรอบเดิมไปด้วย

สงครามก็ไม่ปกติ

สงครามในตำราเก่าอาจมีเส้นหน้า

มีสนามรบ มีทหาร มีรถถัง มีเครื่องบิน มีวันประกาศสงคราม

แต่สงครามวันนี้บางครั้งเริ่มจากการโจมตีทางไซเบอร์ ตามด้วยโดรน ตามด้วยขีปนาวุธ ตามด้วยสงครามข้อมูล ตามด้วยการคว่ำบาตร ตามด้วยสงครามเศรษฐกิจ

และในเวลาเดียวกัน คนที่ไม่ได้อยู่ในสนามรบอาจกำลังนั่งดูสงครามผ่านโทรศัพท์มือถือขณะกินกาแฟ

เราอยู่ในโลกที่สงครามกับสันติภาพอาจไม่ได้มีเส้นแบ่งชัดเจนเหมือนเดิม

บางประเทศไม่ได้ประกาศสงครามกัน แต่กำลังเล่นงานกันทุกวัน

ผ่านเงิน เทคโนโลยี ข้อมูล พลังงาน ห่วงโซ่อุปทาน และอัลกอริธึ่ม

นี่คือโลกแบบ NN : Nothing Is Normal Anymore

AI ทำให้คำว่า “งาน” เองเริ่มไม่ปกติ

เมื่อก่อนเราถามว่า “คุณทำงานอะไร?”

คำตอบก็ง่าย หมอ ครู นักข่าว วิศวกร ทนาย นักบัญชี ช่างภาพ นักออกแบบ

วันนี้คำถามนี้เริ่มตอบยากขึ้นเรื่อยๆ

เพราะเครื่องมือ AI สามารถทำงานบางส่วนของคนเหล่านี้ได้แล้ว

นักข่าวใช้ AI ค้นข้อมูล

นักเขียนใช้ AI ร่างบทความ

นักออกแบบใช้ AI สร้างภาพ

โปรแกรมเมอร์ใช้ AI เขียนโค้ด

นักธุรกิจใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูล

และบางที AI อาจกำลังนั่งประชุมแทนมนุษย์บางคนอยู่ด้วยซ้ำ

ปัญหาใหญ่จึงไม่ใช่แค่ AI จะมาแย่งงานเราหรือไม่?

แต่คืองานที่เราเรียกว่างานจะหมายถึงอะไรในอีกสิบปีข้างหน้า?

นี่เป็นคำถามใหญ่กว่าการกลัวว่าเครื่องจักรจะทำให้เราตกงานเสียอีก

เพราะถ้าเครื่องจักรทำงานได้มากขึ้น มนุษย์อาจต้องกลับมาถามคำถามที่ลึกกว่าเดิมว่า

แล้วชีวิตมนุษย์มีไว้ทำอะไร?

การเมืองก็ไม่ปกติ

การเมืองเคยมีซ้าย มีขวา มีรัฐบาล มีฝ่ายค้าน

มีรัฐสภา มีการเลือกตั้ง

วันนี้ทุกอย่างยังมีอยู่ แต่มีอะไรอีกอย่างเข้ามา

คือ Social Media

นักการเมืองไม่จำเป็นต้องรอหนังสือพิมพ์พรุ่งนี้เช้า

ไม่จำเป็นต้องรอรายการข่าวค่ำ

พูดหนึ่งประโยคตอนเช้า

บ่ายอาจกลายเป็นประเด็นระดับประเทศ

ตอนเย็นอาจกลายเป็น meme

และก่อนเข้านอนอาจต้องออกมาชี้แจงสิ่งที่ตัวเองไม่ได้ตั้งใจพูด

การเมืองจึงไม่ได้อยู่แค่ในสภาอีกต่อไป

มันอยู่ในมือถือของทุกคน

และทุกคนก็กลายเป็นทั้งผู้รับข่าว ผู้วิจารณ์ ผู้ผลิตข่าว และบางครั้งก็เป็นผู้เผยแพร่ข่าวที่ยังไม่ได้ตรวจสอบ

ความเร็วชนะความถูกต้องได้ง่ายมากในโลกนี้

และเมื่อความเร็วกลายเป็นสิ่งสำคัญที่สุด ความจริงก็เริ่มต้องวิ่งตาม

แต่เรื่องที่ผมว่าแปลกที่สุดคือ “ชีวิตส่วนตัว”

เรามาถึงจุดที่คนสองคนนั่งอยู่ตรงข้ามกัน

แต่ไม่ได้คุยกัน

เพราะต่างคนต่างก้มหน้ามองโทรศัพท์

เขาอาจกำลังคุยกับคนที่อยู่คนละประเทศ

ดูคลิปของคนที่ไม่เคยพบ

อ่านข่าวจากสงครามอีกซีกโลก

เถียงกับคนที่ไม่รู้จัก

หรือดูว่าใครกด Like รูปตัวเอง

ทั้งหมดนี้เกิดขึ้น

ขณะที่คนที่เรารักนั่งอยู่ตรงหน้า

นี่อาจเป็นหนึ่งในความย้อนแย้งที่ใหญ่ที่สุดของยุคเรา

เราไม่เคย “เชื่อมต่อ” กับคนทั้งโลกได้มากเท่านี้

แต่ก็อาจไม่เคยมีคนจำนวนมากรู้สึกว่าตัวเองอยู่คนเดียวมากเท่านี้

เราเชื่อมต่อกับทุกคน ยกเว้นคนตรงหน้า

ความสัมพันธ์ก็กลายเป็นระบบ Algorithm

สมัยก่อนถ้าชอบใคร ก็ต้องเดินเข้าไปคุย

วันนี้อาจเริ่มจากการปัดซ้าย ปัดขวา

ถ้าชอบก็ Like ถ้าไม่ชอบก็ Swipe ถ้าหายไปก็ Ghost

ถ้าไม่ตอบก็ Seen

ความสัมพันธ์ของมนุษย์จึงเริ่มมีศัพท์ที่เหมือนระบบคอมพิวเตอร์มากขึ้นเรื่อยๆ

และที่น่าขำก็คือ

เรามีเทคโนโลยีที่ฉลาดขึ้นทุกวัน

แต่บางครั้งเรากลับคุยกับคนที่อยู่ข้างๆ กันไม่รู้เรื่อง

แล้วเราจะอยู่กันอย่างนี้ต่อไปจริงๆ หรือ?

คำตอบตรงๆ คือผมไม่รู้

และนั่นอาจเป็นคำตอบที่ซื่อสัตย์ที่สุด

เราไม่รู้ว่า AI จะไปถึงไหน

ไม่รู้ว่าโลกร้อนจะเปลี่ยนชีวิตเราเร็วแค่ไหน

ไม่รู้ว่าสงครามครั้งต่อไปจะเกิดที่ไหน

ไม่รู้ว่าเศรษฐกิจโลกจะหน้าตาอย่างไร

ไม่รู้ว่า Social Media จะเปลี่ยนความสัมพันธ์ของมนุษย์ไปอีกแค่ไหน

และไม่รู้ว่า World Order ใหม่จะถูกเขียนโดยใคร

แต่มีเรื่องหนึ่งที่ผมคิดว่าเราทำได้คือ

เลิกเสียเวลาพยายามทำให้โลกกลับไปเป็นโลกใบเดิม

เพราะโลกใบเดิมอาจไม่กลับมาแล้ว

ถ้าอย่างนั้น “Normal” ใหม่ของเราคืออะไร?

บางทีเราอาจต้องเลิกถามว่าเมื่อไหร่โลกจะกลับมาปกติ?

แล้วเปลี่ยนเป็นในโลกที่ไม่ปกติ เราจะใช้ชีวิตอย่างไรให้ไม่เสียความเป็นมนุษย์?

นี่อาจเป็นคำถามสำคัญกว่า

เราอาจต้องมีความสามารถใหม่ๆ

ไม่ใช่แค่รู้มาก แต่ต้องรู้ว่าอะไรควรเชื่อ

ไม่ใช่แค่เร็ว แต่ต้องรู้ว่าเมื่อไหร่ควรหยุด

ไม่ใช่แค่เชื่อมต่อกับคนทั้งโลก แต่ต้องไม่ลืมคุยกับคนที่นั่งอยู่ตรงหน้า

และไม่ใช่แค่เอาตัวรอดจากความเปลี่ยนแปลง

แต่ต้องมีบางสิ่งที่เราไม่ยอมให้ความเปลี่ยนแปลงพรากไป

เช่น ความซื่อสัตย์ ความรับผิดชอบ ความเมตตา ความอยากรู้อยากเห็น มิตรภาพ ครอบครัว การพูดคุยกันต่อหน้า

และความสามารถที่จะนั่งเงียบๆ โดยไม่ต้องหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาดูทุก 30 วินาที

หรือจริงๆ แล้ว Normal ไม่ได้หายไปไหน?

บางทีปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่โลกไม่มี Normal

แต่อยู่ที่เราเคยคิดว่า Normal ต้องหมายถึงทุกอย่างเหมือนเดิม

ทั้งที่ในประวัติศาสตร์มนุษย์ ไม่มีอะไร “เหมือนเดิม” อยู่ได้นานนัก

สิ่งที่เราเรียกว่า Normal อาจเป็นเพียงช่วงเวลาสั้นๆ ที่เราบังเอิญคุ้นเคยกับความไม่แน่นอน

เราจึงเรียกมันว่า “ปกติ”

แล้วพอโลกเปลี่ยน เราก็ร้องว่า “ทำไมมันไม่ปกติอีกแล้ว?” ทั้งที่ความจริงคือมันไม่เคยปกติอย่างที่เราคิด

เราเพียงแต่เคยชินกับมัน

NN จึงอาจไม่ใช่คำเตือน แต่เป็นวิธีคิด

สำหรับผม NN – Nothing Is Normal Anymore จึงไม่ใช่การบ่นว่าโลกแย่

ไม่ใช่การบอกว่าอนาคตน่ากลัว

และไม่ใช่การเรียกร้องให้เรากลับไปหาอดีต

แต่เป็นการเตือนตัวเองว่า

อย่าประหลาดใจเกินไปกับความเปลี่ยนแปลง

ฝนตกผิดฤดู? NN

ตลาดผันผวนแบบที่ตำราอธิบายไม่หมด? NN

AI ทำสิ่งที่เมื่อห้าปีก่อนคิดว่าเป็นไปไม่ได้? NN

สงครามเปลี่ยนรูปแบบอีกแล้ว? NN

นักการเมืองโพสต์อะไรตอนตีสองแล้วกลายเป็นข่าวโลกตอนตีสาม? NN

นั่งกินข้าวกับเพื่อนห้าคน แต่ทุกคนก้มดูมือถือ? NN

ลูกหลานบอกว่า “เดี๋ยวส่งข้อความไปให้” ทั้งที่นั่งอยู่ข้างๆ? NN

นี่แหละโลกของเรา Nothing Is Normal Anymore

แต่ผมยังมีความหวังอยู่อย่างหนึ่ง

ถ้าเราไม่สามารถควบคุมโลกได้ อย่างน้อยเราอาจควบคุม “วิธีที่เราจะอยู่กับโลก” ได้บางส่วน

เราเลือกได้ว่าจะเชื่ออะไร

เราเลือกได้ว่าจะใช้เทคโนโลยีอย่างไร

เราเลือกได้ว่าจะให้ AI ทำอะไรแทนเรา

เราเลือกได้ว่าจะใช้เวลาของเราไปกับอะไร

เราเลือกได้ว่าจะคุยกับใคร

และที่สำคัญ

เราเลือกได้ว่าอะไรควรเป็น “Normal” ในชีวิตของเราเอง

บางที Normal ของผมอาจเป็น

ตื่นมาแล้วไม่จับโทรศัพท์ทันที

อ่านข่าวให้มาก แต่เชื่อให้น้อยลงจนกว่าจะตรวจสอบ

ฟังคนเห็นต่างโดยไม่ต้องรีบโกรธ

ใช้ AI แต่ไม่ยกสมองให้ AI

ทำงานให้ทันโลก แต่ไม่ยอมให้โลกเร่งชีวิตจนหายใจไม่ทัน

และเมื่อมีคนที่เรารักนั่งอยู่ตรงหน้า

ก็วางโทรศัพท์ลง แล้วคุยกันต่อหน้ากันจริงๆ

เพราะในโลกที่ทุกอย่างกำลังเปลี่ยน

บางทีสิ่งที่ “ล้าสมัย” ที่สุด

อาจกลายเป็นสิ่งที่มีค่าที่สุด

นั่นคือ การเป็นมนุษย์

ดังนั้น ผมจึงยังยืนยันคำเดิมของผม

NN – Nothing Is Normal Anymore

แต่ผมไม่ได้อยากให้เรากลัวมัน ผมอยากให้เราตื่นตัวกับมัน

เพราะถ้าโลกไม่มีใครรับประกันความปกติให้เราได้อีกแล้ว

บางทีภารกิจของคนรุ่นเราอาจไม่ใช่การตามหา “โลกที่ปกติ”

แต่คือการช่วยกันสร้าง “ชีวิตที่มีความหมาย” ขึ้นมาใหม่

ท่ามกลางโลกที่ไม่ปกติ

และบางที…นั่นอาจเป็น Normal แบบใหม่ที่แท้จริง!