การเปลี่ยนแปลงราคาน้ำมัน มักเป็นเรื่องที่คนไทยให้ความสนใจเป็นพิเศษ เพราะทุกครั้งที่ราคาหน้าปั๊มขยับขึ้น
คำถามที่ตามมาคือ “ทำไมราคาน้ำมันบ้านเราถึงแพง” เมื่อเทียบประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซีย ผู้ผลิตน้ำมันและมีทรัพยากรปิโตรเลียมของตัวเอง
เปรียบเทียบราคาขายปลีกน้ำมันไทยกับประเทศเพื่อนบ้านล่าสุดวันที่ 17 กันยายน 2569 พบว่าราคาน้ำมันเบนซินของไทยอยู่ในระดับกลางค่อนไปทางต่ำ เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศสมาชิกอาเซียน ส่วนหนึ่งเป็นผลจากแต่ละประเทศมีมาตรการด้านภาษี ระบบกองทุน และการอุดหนุนราคาพลังงานที่แตกต่างกัน ขณะที่หลายประเทศเพื่อนบ้านยังมีมาตรการอุดหนุนราคาอยู่
แต่ประเด็นที่น่าสนใจกว่านั้นคือ ราคาน้ำมันดีเซลไทยวันนี้ต่ำกว่ามาเลเซีย และยังถูกเป็นลำดับ 3 ที่มีราคาต่ำสุด รองมาจากบรูไน และเวียดนาม
ราคาน้ำมันดีเซลของไทยอยู่ที่ 40.69 บาทต่อลิตร ขณะที่มาเลเซียอยู่ 42.95 บาทต่อลิตร อะไรทำให้ราคาดีเซลของไทยต่ำกว่ามาเลเซีย? คำตอบอาจไม่ได้อยู่ที่คำว่าใคร “ผลิตน้ำมันเอง” หรือใคร “มีภาษี-ไม่มีภาษี” เพียงอย่างเดียว
เพราะราคาที่เห็นหน้าปั๊ม ไม่ได้มีแค่ “ราคาน้ำมันดิบ” อยู่ข้างใน แต่ยังรวมต้นทุนการกลั่น ค่าขนส่ง ค่าการตลาด ภาษี เงินกองทุน และมาตรการอุดหนุนของแต่ละประเทศเข้ามาเกี่ยวข้อง ขณะที่โครงสร้างราคาน้ำมันของประเทศไทย ประกอบด้วย ต้นทุนเนื้อน้ำมัน ภาษี เงินนำส่งเข้ากองทุน และค่าการตลาด
องค์ประกอบเหล่านี้ จึงทำให้ราคาขายปลีกของแต่ละประเทศแตกต่างกัน
และประเทศที่ผลิตน้ำมันเอง ไม่ได้แปลว่าจะต้องขายน้ำมันหน้าปั๊มถูกกว่าเสมอไป เช่นเดียวกับประเทศที่มีทรัพยากรน้ำมันมาก ก็ไม่ได้หมายความว่าราคาขายปลีกจะสะท้อนต้นทุนทรัพยากรเพียงอย่างเดียว
สำหรับประเทศไทย รัฐบาลใช้ “กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง” เป็นกลไกสำคัญในการรักษาเสถียรภาพราคาน้ำมัน เพื่อไม่ให้ภาระจากราคาตลาดโลกส่งผ่านมาถึงประชาชน รวมถึงมีการใช้มาตรการลดภาษี และล่าสุดการลดราคาหน้าโรงกลั่น เพื่อช่วยบรรเทาภาระค่าครองชีพ
ปัจจุบันกองทุนน้ำมันฯชดเชยราคาดีเซลอยู่ที่ 8.62 บาทต่อลิตร หากไม่มีการชดเชยจากกองทุนน้ำมันฯราคาดีเซลจะอยู่ที่ประมาณ 49.31 บาทต่อลิตร (จากราคาหน้าปั๊ม 40.69 บาทต่อลิตร)
มาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐอาจช่วยลดผลกระทบในช่วงเวลาหนึ่ง แต่การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพคือสิ่งที่สร้างประโยชน์ได้ในระยะยาว
คำถามว่า “น้ำมันไทยแพงจริงหรือ?” อาจไม่มีคำตอบที่ดูจากตัวเลขหน้าปั๊มเพียงตัวเดียว
ดังนั้น ก่อนจะถามว่า “น้ำมันไทยแพงหรือไม่” อาจต้องถามต่อว่า “ราคาน้ำมันที่เราเห็นวันนี้ เกิดจากอะไร และต้นทุนที่แท้จริงของราคานั้น ใครเป็นผู้แบกรับ?
ปิยะวรรณ ผลเจริญ
