เป็นประจำทุกช่วงฤดูฝนที่ชาวตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ต้องเผชิญกับปัญหาน้ำท่วมขังทั้งในบริเวณพื้นที่ที่อยู่อาศัยและพื้นที่เกษตรกรรม แต่เมื่อฤดูแล้งเวียนมาบรรจบ ก็กลับกลายเป็นต้องประสบกับปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตรกรรม สร้างความเดือดร้อนให้แก่พี่น้องในชุมชนกว่า 7 หมู่บ้านมาเป็นระยะเวลาหลายสิบปี
กระทั่งเมื่อเดือนกันยายนปี 2542 ทางอำเภอพร้าวได้ติดต่อไปยังกรมชลประทานเพื่อขอรับการสนับสนุนการก่อสร้าง ‘อ่างเก็บน้ำแม่ตายละ’ จากนั้นอีกหนึ่งปีต่อมา กรมชลประทานได้จัดทำรายงานเบื้องต้นของโครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตายละเสร็จสิ้น และมีการจัดทำรายงานศึกษาวางโครงการในปี 2547
ผลจากรายงานการศึกษาวางโครงการสรุปได้ว่า บริเวณที่เหมาะสมที่จะก่อสร้างอ่างเก็บน้ำตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 6 บ้านหลวง ตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่
อย่างไรก็ดี เนื่องจากพื้นอ่างเก็บน้ำมีพื้นที่ซ้อนทับอยู่ในพื้นที่ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำชั้นที่ 1 (1A) จึงเป็นโครงการที่เข้าข่ายประเภทและขนาดโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2562 นอกจากนั้นพื้นที่โครงการยังอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติศรีลานนาและป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่งัด (โครงการลำดับที่ 33: โครงการทุกประเภทที่อยู่ในพื้นที่ที่ ครม.มีมติเห็นชอบกำหนดเป็นพื้นที่ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำชั้น 1 ต้องจัดทำรายงาน EIA)
‘โครงการศึกษาวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมอ่างเก็บน้ำแม่ตายละ’ ได้มีการจัดปฐมนิเทศในเดือนพฤศจิกายน 2561 ณ หอประชุมวัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคล มีผู้เข้าร่วมประชุม 260 คน ส่วนใหญ่เห็นด้วยกับแนวทางการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำแม่ตายละ และต้องการให้ลงมือก่อสร้างโดยเร็วเพื่อแก้ไขปัญหาน้ำท่วม-ภัยแล้ง
จากนั้นก็มีการประชุมกลุ่มย่อยเป็นครั้งแรกในเดือนกุมภาพันธ์ปีต่อมา ผู้เข้าร่วมประชุมร้อยละ 96.46 เห็นด้วยกับรูปแบบของโครงการและการพัฒนาระบบชลประทานอย่างเต็มศักยภาพ และมีการประชุมกลุ่มย่อยอีกครั้งเมื่อต้นปี 2563 ผลจากการประชุมในส่วนของผู้ได้รับผลกระทบทางลบทั้งหมด ยินดีให้ความร่วมมือสนับสนุนการพัฒนาโครงการภายใต้การพิจารณาชดเชยค่าทดแทนอย่างเหมาะสม
แม้จะมีอุปสรรคติดขัดอยู่บ้าง แต่แล้วพี่น้องชาวโหล่งขอดก็ได้รับข่าวดีอีกครั้ง เพราะเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2563 ที่ผ่านมา ได้มีการประชุมปัจฉิมนิเทศของโครงการศึกษาวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมอ่างเก็บน้ำแม่ตายละ จัดขึ้น ณ อาคารอเนกประสงค์ วัดบ้านหลวง หมู่ที่ 6 ตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่
วัตถุประสงค์ของการจัดประชุมในวันนั้น เป็นการสรุปผลการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากการพัฒนาโครงการ ร่างมาตรการป้องกันและมาตรการติดตามตรวจสอบผลกระทบสิ่งแวดล้อม รวมทั้งร่างแผนปฏิบัติการป้องกันและมาตรการติดตามตรวจสอบผลกระทบสิ่งแวดล้อมให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วนได้รับทราบ ตลอดจนเพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนและผู้มีส่วนได้เสียมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็น ข้อเสนอแนะต่อผลการศึกษาด้านต่างๆ ของโครงการ
ผู้จัดทำโครงการได้รายงานถึงพื้นที่ศึกษาจำนวน 9,645 ไร่ ประกอบด้วย พื้นที่สำรวจอ่างเก็บน้ำ 1,259 ไร่ พื้นที่หัวงาน 186 ไร่ และพื้นที่รับประโยชน์โครงการ 8,200 ไร่ ประกอบไปด้วยรายละเอียดของการศึกษาด้านวิศวกรรม ที่ตั้งโครงการและการเดินทาง ผลจากการออกสำรวจภาคสนามทั้งสภาพพื้นที่ทั่วไปบริเวณฝายตามลำน้ำ การสำรวจสภาพการใช้ที่ดินในพื้นที่โครงการซึ่งมีทั้งไร่ข้าวโพด นาข้าว สวนลำไย และแปลงปลูกพืชผักต่างๆ และการสำรวจระบบชลประทานในปัจจุบัน ซึ่งพบว่าฝายหลวง ฝายม่วงเนิ้ง (บ้านป่าห้า) ฝายทุ่งต้นลาน ฝายบ้านแม่บอน และฝายทุ่งแดง มีพื้นที่รับประโยชน์รวมทั้งสิ้น 3,510 ไร่ เป็นต้น
เบื้องต้นมีผลสรุปการศึกษาด้านความเหมาะสม การศึกษาทางเลือกในการพัฒนาโครงการ ดังนี้ 1.พัฒนาโครงการเป็นอ่างเก็บน้ำ 2.แนวทางเลือกที่ตั้งหัวงานเขื่อน เป็นทางเลือกที่สอง 3.ความจุอ่างเก็บน้ำแม่ตายละที่เหมาะสม สามารถเก็บได้ 50% 4.ระบบชลประทานเป็นระบบท่อส่งน้ำร่วมกับระบบเหมืองฝายเดิม
สุดชาย พรหมมลมาศ ผู้อำนวยการสำนักงานชลประทานที่ 1 กล่าวสรุปว่า โครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตายละ มีลักษณะเป็นอ่างเก็บน้ำขนาดกลาง ตั้งอยู่ในพื้นที่ ม.6 บ.หลวง ต.โหล่งขอด อ.พร้าว จ.เชียงใหม่ เก็บกักน้ำได้ประมาณ 20.19 ล้านลูกบาศก์เมตร เมื่อสร้างเสร็จจะสามารถส่งน้ำครอบคลุม 7 หมู่บ้าน ของตำบลโหล่งขอด อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ โดยแบ่งเป็นพื้นที่ชลประทานของฝายเดิมในปัจจุบัน 3,000 ไร่ และพื้นที่ชลประทานเปิดใหม่เพิ่มอีกประมาณ 3,000 ไร่ รวมทั้งหมดประมาณ 6,000 ไร่ครอบคลุมทั้งฤดูฝนและฤดูแล้ง นอกจากนี้ยังส่งน้ำเพื่อรักษาระบบนิเวศให้กับลำน้ำในพื้นที่อีกด้วย
เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีกรมชลประทาน กล่าวเสริมว่า กรมชลประทานได้ให้ความสำคัญทุกมิติทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาแหล่งน้ำ ตามที่องค์การบริหารส่วนตำบลโหล่งขอดได้เสนอขอรับการสนับสนุนโครงการ เพื่อแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำอุปโภคบริโภค และทำการเกษตรให้แก่คนในพื้นที่
“แต่เนื่องจากบริเวณที่ตั้งอ่างเก็บน้ำอยู่ในพื้นที่ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำชั้นที่ 1 และอยู่ในเขตพื้นที่เขตป่าอนุรักษ์ตามกฎหมายอุทยานแห่งชาติศรีลานนา เกินกว่า 500 ไร่ จึงเป็นโครงการที่เข้าข่ายประเภทและขนาดโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการประมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) เพื่อเสนอต่อสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สำหรับเสนอเข้าวาระเพื่อพิจารณาของคณะกรรมการพิจารณารายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (คชก.) และคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบต่อรายงาน รวมทั้งเสนอคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติฯ ประกอบการพิจารณาอนุญาตเพิกถอนพื้นที่ก่อสร้างตามขั้นตอน และเมื่อโครงการได้ศึกษาผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมแล้วเสร็จ ก็พร้อมที่จะเดินหน้าก่อสร้างตามกระบวนการตามกฏระเบียบทางกฏหมายต่อไป”
หลังจากโครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตายละเสร็จสิ้น ที่นี่จะเป็นแหล่งน้ำต้นทุนเพื่อการอุปโภคบริโภคและการเกษตรกรรม เพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับระบบนิเวศด้านท้ายน้ำ โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง สามารถพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวและพักผ่อนหย่อนใจของชุมชนในท้องถิ่น
