กว่า 1.6 ล้านสาย คือตัวเลขของประชาชนที่โทรเข้า สายด่วน AOC 1441 เพื่อร้องขอความช่วยเหลือจากการถูกหลอกลวงในโลกออนไลน์ ตัวเลขนี้ไม่ได้เป็นเพียงหลักฐานของความสูญเสียทางการเงินที่ประเมินค่าได้ถึง 2.7 หมื่นล้านบาท แต่ยังสะท้อนถึงความรู้สึกของคนธรรมดาจำนวนมากที่เคยเชื่อว่า เทคโนโลยีจะนำพาความสะดวกและปลอดภัยมาสู่ชีวิต
แต่โลกดิจิทัลกลับมีอีกด้านหนึ่ง เป็นด้านที่เปิดช่องให้มิจฉาชีพซ่อนตัวอยู่ในรูปแบบที่แนบเนียน ล่อหลอก และพร้อมลงมือในเสี้ยววินาที ปรากฏการณ์ ‘แก๊งคอลเซ็นเตอร์’ บัญชีม้า ซิมม้า รวมถึงกลโกงออนไลน์อีกหลากหลายรูปแบบ ได้กลายเป็นเงามืดของยุคที่ทุกอย่างเชื่อมต่อถึงกัน แค่ปลายนิ้วคลิกผิดครั้งเดียว อาจหมายถึงเงินเก็บทั้งชีวิตที่ปลิวหาย
เพื่อตอบโต้ภัยเงียบที่กำลังแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว ศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ หรือ AOC (Anti Online Scam Operation Center) จึงถูกจัดตั้งขึ้นภายใต้การดูแลของ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ทำหน้าที่เป็นศูนย์ประสานงานแบบเบ็ดเสร็จ (One Stop Service) ที่ให้ความช่วยเหลือเหยื่อผ่านสายด่วน 1441 ตลอด 24 ชั่วโมง และมีอำนาจเต็มในการตรวจสอบ อายัดบัญชีต้องสงสัย รวมถึงล่าตัวผู้กระทำผิด
เปิดกลไก ‘AOC’ แกนกลางความร่วมมือตัดวงจรมิจฉาชีพยุคดิจิทัล
“แต่เดิมการแจ้งความคดีหลอกลวงออนไลน์เต็มไปด้วยความยุ่งยาก ประชาชนต้องวิ่งวุ่นระหว่างธนาคาร ค่ายมือถือ และสถานีตำรวจ เสียทั้งเวลาและโอกาสในการตามเงินคืน”
เอกพงษ์ หริ่มเจริญ ผู้ตรวจราชการกระทรวงดิจิทัลฯ และผู้อำนวยการศูนย์ AOC เล่าย้อนถึงปัญหาที่กลายเป็นแรงผลักดันให้เกิดการตั้งศูนย์ AOC ขึ้นในวันที่ 1 พฤศจิกายน 2566 โดยมีเป้าหมายชัดเจนคือการรวมพลังของหลายหน่วยงาน เพื่อสร้างระบบการทำงานแบบบูรณาการที่รวดเร็ว แม่นยำ และเข้าถึงประชาชนได้จริง
กลไกความร่วมมือครั้งนี้ไม่ใช่เพียงแค่ชื่อบนกระดาษ แต่คือการลงมือปฏิบัติร่วมกันอย่างจริงจังจากหลากหลายหน่วยงาน อาทิ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ (ตร.) กองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (บช.สอท.) สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) สำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช.) และกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ ทุกภาคส่วนต่างมีเป้าหมายเดียวกันในการ ‘ปิดเส้นทางบัญชีม้าและซิมม้า’ ซึ่งเป็นเครื่องมือหลักที่มิจฉาชีพใช้เคลื่อนย้ายเงินผิดกฎหมาย
“เพียงไม่กี่เดือนหลังเปิดให้บริการสายด่วน 1441 มีผู้ติดต่อเข้ามามากกว่า 4,000 สายต่อวัน ซึ่งกลายเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการระบุตัวตนผู้กระทำผิด ดังเช่นเคยมีกรณีที่บุคคลเพียงคนเดียวแต่มีการเปิดบัญชีมากกว่า 100 บัญชี ถือได้ว่ามีความผิดปกติชัดเจนในระบบการเงิน และด้วยการประสานงานกับสถาบันการเงิน ข้อมูลเหล่านี้จึงถูกนำเข้าสู่ระบบ Central Fraud Registry (CFR) เพื่อตรวจสอบและอายัดบัญชีต้องสงสัยได้แบบเรียลไทม์” ผอ.ศูนย์ AOC เผยข้อมูลน่าสนใจ
แต่อย่างไรก็ดี มิจฉาชีพยังคงปรับตัวอย่างรวดเร็ว เมื่อเส้นทางบัญชีม้าในนามบุคคลธรรมดาถูกปิด พวกเขาก็หันไปใช้บัญชีในนามนิติบุคคลแทน ซึ่งยังเป็นช่องโหว่ทางกฎหมายที่ต้องเร่งจัดการ AOC จึงเดินหน้าร่วมมือกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าในการสกัดกั้นและตรวจสอบพฤติกรรมของบริษัทต้องสงสัย เพื่อป้องกันไม่ให้ขบวนการอาชญากรรมเหล่านี้เติบโตจนเกินควบคุม
ขยี้บัญชีม้าเกิน 6 แสนราย สกัดความเสียหายกว่า 2.7 หมื่นล้าน
หลังจากเริ่มเดินหน้าทำงานแบบบูรณาการเต็มรูปแบบ ผลสัมฤทธิ์ของศูนย์ AOC ก็เริ่มฉายภาพชัดเจนมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่วันที่ 13 ธันวาคม 2566 ถึง 25 เมษายน 2568 มีการตรวจพบและระงับ ‘บัญชีม้า’ ไปแล้วกว่า 620,360 รายการ ขณะเดียวกัน สายด่วน 1441 ได้รับแจ้งเหตุจากประชาชนมากถึง 1.66 ล้านสาย ช่วยสกัดกั้นความเสียหายรวมกว่า 27,716 ล้านบาท
เมื่อวิเคราะห์รูปแบบของคดีที่พบมากที่สุด ยังคงเป็นการหลอกลวงให้ซื้อขายสินค้าและบริการ รองลงมาคือการชักชวนให้โอนเงินโดยอ้างเหตุผลหลากหลาย ตั้งแต่รับงาน รับรางวัล ไปจนถึงการหลอกลงทุนหรือขอกู้เงิน โดยช่องทางที่มิจฉาชีพใช้มากที่สุดยังคงเป็น Facebook ตามด้วยโทรศัพท์จากแก๊งคอลเซ็นเตอร์ เว็บไซต์ และ TikTok กลุ่มเป้าหมายหลักคือประชาชนวัยทำงานช่วงอายุ 20-49 ปี
ข้อมูลมหาศาลที่หลั่งไหลเข้าสู่ระบบของศูนย์ AOC ไม่เพียงช่วยเร่งติดตามทรัพย์สินและคืนเงินให้เหยื่อได้เร็วขึ้น แต่ยังกลายเป็นคลังข้อมูลสำคัญสำหรับการสืบสวนและขยายผลไปถึงต้นตอของขบวนการอาชญากรรมไซเบอร์
“ทุกสิ่งที่เราทำมาตลอด อยู่ภายใต้กรอบของพระราชกำหนดป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2566 หรือ พ.ร.ก. ฉบับที่ 1 ซึ่งเน้นการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน แม้จะยังไม่มีอำนาจบังคับเต็มรูปแบบ แต่ด้วยความพยายามอย่างต่อเนื่อง รัฐบาลจึงได้ออก พ.ร.ก. ฉบับที่ 2 ขึ้นมาเมื่อวันที่ 13 เมษายน 2568 เพื่อยกระดับศูนย์ AOC 1441 ให้เป็น ศปอท. หรือ ศูนย์ปฏิบัติการเพื่อป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี
“พ.ร.ก. ฉบับใหม่นี้นับเป็นการยกระดับการทำงานของทุกภาคส่วนให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะจุดเปลี่ยนสำคัญคือการให้อำนาจ ‘คณะกรรมการธุรกรรม’ แห่ง ปปง. สามารถคืนเงินให้ผู้เสียหายได้ทันที โดยไม่ต้องรอให้คดีสิ้นสุดในชั้นศาล ถือเป็นการลดทั้งระยะเวลาและความเจ็บปวดของเหยื่อได้อย่างมีนัยสำคัญ” ผอ.ศูนย์ AOC อธิบาย
‘1441’ โทรปุ๊บ อายัดปั๊บ หยุดเงินหายทันเวลา
ขณะเดียวกัน สายด่วน 1441 ก็ทำหน้าที่เป็นด่านหน้าในการรับมือกับปัญหาหลอกลวงออนไลน์ โดยเมื่อมีการแจ้งเหตุเข้ามา ระบบสามารถสั่งอายัดบัญชีผู้กระทำผิดได้ภายในเวลาไม่เกิน 1 ชั่วโมง เพื่อสกัดการเคลื่อนย้ายเงินและเริ่มต้นกระบวนการแก้ไขทันที ผู้เสียหายสามารถติดตามความคืบหน้าของคดีได้ทุกขั้นตอน ขณะที่ทีมเจ้าหน้าที่ทำหน้าที่ประสานงานร่วมกับธนาคาร สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ปปง. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเร่งคืนทรัพย์และดำเนินคดีอย่างรวดเร็ว
“ในอดีต หมายเลขโทรศัพท์ 1441 เป็นเพียงเบอร์สายตรงสำหรับสอบถามหรือแสดงความกังวลต่ออาชญากรรมไซเบอร์ ยังไม่ถือว่าเป็นการแจ้งความอย่างเป็นทางการ แต่ในวันนี้ทุกสายที่โทรเข้ามาถือเป็นการแจ้งความทันที และหากพบว่าเป็นการโทรกลั่นแกล้ง ก็สามารถดำเนินคดีฐานแจ้งความเท็จได้เช่นกัน” ผอ.ศูนย์ AOC เน้นย้ำ
ซึ่งข้อมูลที่ได้รับจากผู้เสียหายไม่เพียงช่วยเร่งรัดการแก้ไข แต่ยังถูกนำไปวิเคราะห์ต่อยอดสู่การสร้างคลังข้อมูลกลางในการปราบปรามภัยไซเบอร์อย่างมีระบบ หากพบพฤติกรรมต้องสงสัย เช่น การเปิดบัญชีผิดปกติ ธนาคารแห่งประเทศไทยจะเข้าตรวจสอบทันที ขณะที่ กสทช. จะตรวจสอบหมายเลขโทรศัพท์ที่เกี่ยวข้อง และส่งต่อข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ตำรวจดำเนินการต่อ นี่คือการบูรณาการที่ขับเคลื่อนอย่างรวดเร็ว แม่นยำ และครอบคลุม เพื่อปิดช่องโหว่และหยุดเกมของกลุ่มมิจฉาชีพก่อนเงินจะหาย
ท้ายที่สุด การรับมือกับภัยออนไลน์จะได้ผลจริงก็ต่อเมื่อประชาชนมี ‘ภูมิคุ้มกันทางดิจิทัล’ ไม่หลงเชื่อ ไม่ตกใจ และไม่ตัดสินใจเร็วเกินไป ศูนย์ AOC จึงฝากเตือนให้จำขึ้นใจกับ ‘4 ไม่’ สำคัญเมื่อต้องเผชิญหน้าบนโลกออนไลน์ คือ ไม่กดลิงก์ ไม่เชื่อ ไม่รีบ และไม่โอน เพราะแม้อาชญากรรมทางเทคโนโลยีจะเปลี่ยนรูปแบบไปเรื่อยๆ แต่หากทุกฝ่ายเดินไปด้วยกันด้วยความรู้เท่าทัน เกมของมิจฉาชีพก็ไม่มีวันชนะได้
