“ขอถามอดีต ผบ.ทบ.ว่ายังจำชื่อนี้ได้อยู่เหรอคะ” เป็นคำทักทายข้ามประเทศจากอดีตนายกรัฐมนตรี ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ถึง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้า คสช. ผ่านสื่อโซเชียลมีเดียที่เปิดเป็นสาธารณะ
การสื่อสารระหว่างผู้นำเก่าที่ถูกยึดอำนาจกับผู้นำปัจจุบันที่ยึดอำนาจมาผ่านทางสาธารณชนนั้นหาไม่ได้ง่ายนัก กรณีแบบนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะประเทศไทย
ถ้าย้อนไปดูประเทศอียิปต์ ซึ่งเกิดเหตุรัฐประหารก่อนไทยเล็กน้อย นายพลอับดุล ฟัตตาห์ อัล-ซิซี ผู้นำกองทัพ กับ นายโมฮัมเหม็ด มอร์ซี ประธานาธิบดีที่มาจากการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยคนแรกของอียิปต์ ไม่ได้สื่อสารกันเลย นับตั้งแต่ท่านนายพลใหญ่ยึดอำนาจตั้งแต่วันที่ 3 ก.ค.2556
เช่นเดียวกับกรณีประเทศซิมบับเวที่เกิดรัฐประหารเมื่อปีก่อน นายโรเบิร์ต มูกาเบ กับ นายเอ็มเมอร์สัน เอ็มนันกักวา ไม่ได้พูดคุยทักทายใดๆ หลังเกิดการเปลี่ยนแปลงอำนาจ ทั้งที่เคยเป็นลูกพี่ลูกน้องกันมาก่อน
สถานการณ์ที่เป็นคล้ายๆ กันนี้อาจเพราะผู้นำเก่านั้นต้องถูกบีบให้ถอยไปอยู่ในจุดที่ผู้นำใหม่รู้สึกสบายใจและมั่นคงว่าจะไม่ถูกทวงถามหรือทวงคืนอำนาจ
นายมอร์ซีดูจะโดนหนักกว่าใครๆ เพราะต้องเข้าไปอยู่ในคุก ส่วนผู้สนับสนุนถูกกวาดล้างล้มตายไปเกือบร้อย ขณะที่ผู้นำใหม่ยึดครองปัจจัยสำคัญไว้ได้ทั้งหมด ทั้งอำนาจการปกครอง อำนาจการใช้กฎหมาย และกองทัพ จึงคงไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่ต้องพูดคุยกันอีก ไม่ว่าในที่ลับหรือที่แจ้ง
กรณีของ น.ส.ยิ่งลักษณ์ ความเป็นผู้หญิงทำให้น้ำหนักของการแซวกลับนั้นไม่ได้ดูก้าวร้าวรุนแรงอะไร เพียงแต่สารที่ส่งมาว่า “จำชื่อนี้ได้อยู่หรือ” ยังคงมีพลัง
ปกติเวลาคนเราพูดว่า “จำได้อยู่หรือ” หรือ “ยังจำได้ไหม” สิ่งที่สื่อออกมาไม่ใช่คำถาม แต่เป็นคำขอให้อีกฝ่ายย้อนคิดหรือทบทวนความจำ
อย่างที่มีเพลงยุคคลาสสิก “ยังจำได้ไหม” ขับร้องโดย รวงทอง ทองลั่นทม เนื้อเพลงไม่ได้จะถามว่า จำคนร้องได้หรือไม่ แต่มุ่งเตือนให้อีกฝ่ายนึกถึงสิ่งที่เคยพูด เคยเอาอกเอาใจ และสัญญาไว้มากมาย
การทบทวนความจำจะมีส่วนช่วยไม่ให้คนเราลืมอดีต โดยเฉพาะอดีตที่ส่งผลต่อปัจจุบัน เพื่อให้เกิดความเห็นอกเห็นใจกันบ้าง
อย่างเมื่อเร็วๆ นี้ หลังจากฟุตบอลทีมไทยตกรอบแรกเอเชี่ยนเกมส์ โค้ชถูกต่อว่าหนักมาก จึงขอให้แฟนบอลย้อนนึกถึงผลงานที่ตนทำให้ทีมได้แชมป์ซีเกมส์ 2017 และให้โอกาสตนบ้าง
กรณีนี้คล้ายๆ ที่นักเตะทีมอินทรีเหล็กชุดแชมป์โลก 2014 เมซุต โอซิล ตัดพ้อแฟนบอลเยอรมันหลังจากที่ทีมตกรอบแรกว่า “ผมเป็นคนเยอรมันตอนที่เราชนะ แต่เป็นผู้อพยพตอนที่เราแพ้” เพื่อให้คนทบทวนความจำดีๆ ไม่เหยียบย่ำกันเกินไป
สำหรับสารของ น.ส.ยิ่งลักษณ์ครั้งนี้ ไฮไลต์อาจไม่ได้อยู่ที่วลี “ยังจำชื่อนี้ได้อยู่เหรอคะ” เท่านั้น แต่ยังเป็นคำเรียก “อดีต ผบ.ทบ.” ที่เคยอยู่ใต้บังคับบัญชาด้วย
ชุมฉันท์ ชำนิประศาสน์
