วันนี้มีหนังสือออกใหม่ที่น่าสนใจมากอยู่เล่มหนึ่งคือ “หลักธรรมาภิบาล : จากแนวคิดสู่การปฏิบัติในสังคมไทย” ของ “สถาบันพระปกเกล้า” โดยมี ดร.ถวิลวดี บุรีกุล เป็นบรรณาธิการ หนังสือเล่มนี้ถือเป็นเอกสารวิจัยชุดแรกๆ ของประเทศไทยที่นำเสนอองค์ความรู้เกี่ยวกับธรรมาภิบาลซึ่งมักเรียกสลับไปมากับคำว่า “การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี” (หลักการบริหารจัดการที่ดี)
“ธนาคารโลก” ได้ให้คำจำกัดความของ “ธรรมาภิบาล” ว่า เป็นเรื่องของการใช้อำนาจที่ดีในการจัดสรรทรัพยากร ลักษณะอาการของธรรมาภิบาลจะทราบได้จากความสามารถในการคาดการณ์สิ่งต่างๆ ได้ในอนาคต กระบวนการทำนโยบายเกิดขึ้นอย่างเปิดเผย ข้าราชการทำงานแบบมืออาชีพและเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะ การทำงานของข้าราชการ นักการเมือง และประชาชนยึดมั่นในหลักนิติธรรม กระบวนการทำงานของภาครัฐก็มีความโปร่งใสเสมอ อีกทั้งยังมีภาคประชาสังคมเพื่อเข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมสาธารณะอีกด้วย
“หลักธรรมาภิบาล” ที่สำคัญมี 6 หลัก ได้แก่ หลักสำนึกรับผิดชอบ หลักนิติธรรม หลักการมีส่วนร่วม หลักคุณธรรม หลักความโปร่งใส และหลักความคุ้มค่า แม้ว่านักวิชาการจากหลายสถาบันจะมีการจำแนกหลักการย่อยของธรรมาภิบาลไปต่างๆ กัน แต่หลักการสำคัญ 6 ประการนี้ นับว่าสำคัญที่สุดที่จะขาดไปไม่ได้เลย หากจะกล่าวถึงธรรมาภิบาลที่ครบถ้วน
ในขณะที่ “การบริหารงานที่ดี” (Governance) เป็นกระบวนการนำไปสู่การตัดสินใจและเป็นกระบวนการซึ่งการตัดสินใจนี้นำไปสู่การปฏิบัติหรือไม่ปฏิบัติเป็นการดำเนินการร่วมกัน และมีการดำเนินการที่มีกลยุทธ์ของการกำกับการทำงาน นำไปสู่การตัดสินใจเกี่ยวกับทิศทางและกำหนดบทบาทซึ่งไม่ใช่เพียงว่าจะดำเนินการเพื่ออะไร แต่รวมถึงผู้ที่ควรเข้ามาเกี่ยวข้องในการตัดสินใจและต้องมีความสามารถเพียงใด การบริหารงานที่ดีสามารถที่จะนำไปใช้ในหลายๆ บริบท เช่น ในเรื่องของภาคธุรกิจ เรื่องของการต่างประเทศ เรื่องของประเทศชาติ หรือเรื่องของการปกครองท้องถิ่น ในขณะที่คณะกรรมการเศรษฐกิจและสังคมของเอเชียและแปซิฟิกแห่งสหประชาชาติ ได้ให้ความหมายของ “การบริหารที่ดี หรือ การบริการกิจการบ้านเมืองที่ดี (Good Governance)” (ซึ่งภายหลังขอใช้คำว่า ธรรมาภิบาล เพราะเป็นคำที่ใช้กันมากและเข้าใจกันอยู่แล้ว) เป็นกระบวนการของการตัดสินใจและเป็นกระบวนการซึ่งการตัดสินใจนั้นนำไปสู่การปฏิบัติ เป็นคำที่มีความหมายรวมถึงระบบโครงสร้าง และกระบวนการที่วางกฎเกณฑ์ความสัมพันธ์ระหว่างเศรษฐกิจ การเมือง และสังคมของประเทศ เพื่อที่ภาคส่วนต่างๆ อยู่ร่วมกันอย่างเป็นสุข
อาจกล่าวได้ว่า “ธรรมาภิบาล” จะเป็นทั้งกระบวนการและเป็นเป้าหมายด้วย ส่วน “การบริหารจัดการที่ดี” จะเป็นเรื่องของความถูกต้องดีงามเป็นเรื่องที่ทำให้เกิดพลังเกิดความรับผิดชอบ เกิดประสิทธิภาพประสิทธิผลในการทำงาน เกิดการพัฒนาสังคมและประเทศชาติอย่างสมดุล
ทั้ง “หลักธรรมาภิบาล” และ “หลักการบริหารจัดการที่ดี” จึงเป็นเครื่องมือที่สามารถลดความเหลื่อมล้ำของสังคมและเป็นหลักประกันที่ทำให้เราทุกคนอยู่ดีกินดี ครับผม !
