ธุรกิจวัฒนธรรม…

สังคมมนุษย์หรือคนเมื่อมีวิถีชีวิตที่รวมกันอยู่เป็นครอบครัว ชุมชน เมือง ประเทศ กิจกรรมหรือกฎเกณฑ์หนึ่งที่ได้ถูกกำหนดขึ้นเพื่อให้เกิดความเชื่อมโยง ใกล้ชิด และมีปฏิสัมพันธ์กันทั้งรูปแบบและหลักการที่นำไปปรับใช้กับชีวิตประจำวันหนึ่งก็คือ ประเพณี วัฒนธรรม ที่ทุกกลุ่มชนเผ่าได้มีในกิจกรรมของตนสืบทอดกันมาตั้งแต่ครั้งโบราณ วัฒนธรรมประเพณีในโลกยุคปัจจุบันอาจจะเป็นสิ่งที่ท้าทายแห่งการดำรงอยู่ของคนรุ่นใหม่ที่ว่า สิ่งเหล่านั้นมีความจำเป็นต่อวิถีชีวิตในระบบธุรกิจซื้อขายแลกเปลี่ยนและระบบเทคโนโลยีที่ทันสมัยไปด้วยหรือไม่

เมื่อเร็ววันมานี้ข้อมูลหรือข่าวหนึ่งที่ถูกนำเสนอทั้งในเมืองไทยเราและสื่อต่างชาติก็คือ เบอร์เกอร์คิง ได้มีการถอดถอนโฆษณาชิ้นหนึ่งที่ใช้ตะเกียบคีบในการรับประทานเบอร์เกอร์ในประเทศนิวซีแลนด์ เรื่องราวดังกล่าวเป็นการโฆษณาโปรโมตสินค้าชนิดใหม่ของแฮมเบอร์เกอร์เพื่อให้เข้ากับวัฒนธรรมการกินของเวียดนามที่ชื่อ (Vietnamese Sweet Chili) แต่ให้พรีเซ็นเตอร์ใช้ตะเกียบขนาดใหญ่คีบแฮมเบอร์เกอร์ได้รับประทาน เจตนาของการโฆษณาก็เพื่อสื่อถึงความอร่อยของเบอร์เกอร์รสต้นตำรับแท้ ในโฆษณาชิ้นดังกล่าวมีผู้เข้าไปรับชมกว่าแสนครั้งภายในเวลา 2 วัน และมีคนแชร์และคัดลอกมีผู้เข้าชมกว่า 2.7 ล้านครั้ง กระแสการแสดงความคิดเห็นของผู้คนส่วนหนึ่งเห็นว่า การโฆษณาชิ้นดังกล่าวเป็นการดูถูกวิถีชีวิตการรับประทานอาหารของคนเอเชียหรือเป็นการเหยียดวัฒนธรรมท้องถิ่น (one 31.net)

ก่อนหน้านี้ไม่นานนักในช่วงเดือนเมื่อปลายปีที่แล้ว ได้มีคลิปโปรโมตงานกินพิซซ่า สปาเกตตีด้วยตะเกียบในงานโชว์ของแบรนด์ดังอิตาลี Dolce & Gabbana The Great Show ที่นครเซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน ในภาพเป็นผู้หญิงสาวคนหนึ่งกินอาหารอิตาเลียน 3 อย่าง พิซซ่า คาโนลี่ และสปาเกตตี ด้วยตะเกียบ โดยแบรนด์ดังกล่าวได้ทำธุรกิจในเมืองจีนกว่า 25 เมืองและมีมูลค่าด้านธุรกิจกว่า 72,000 ล้านดอลลาร์ การใช้ตะเกียบสำหรับคีบอาหาร ข้าวเป็นวัฒนธรรมของชาวเอเชียมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 4 ก่อนคริสตกาล วันเวลาที่ผ่านไปบริบทของวัฒนธรรมกับความเป็นธุรกิจดูเสมือนจะเป็นไม้เบื่อไม้เมาของสังคมยุคบริโภคนิยม วัตถุนิยม เสรีนิยม เงินนิยม และอำนาจนิยม อะไร สิ่งใดคือความเหมาะสมและลงตัวของสิ่งเหล่านั้น

ตะเกียบ ถือว่าเป็นประดิษฐกรรมหรือนวัตกรรมชิ้นหนึ่งในยุคสมัยก่อน เชื่อว่าการกินด้วยตะเกียบเป็นการรับประทานแบบ “แบ่งปัน” การใช้ไม้ตะเกียบที่ยาวถือว่าเป็นมารยาทหนึ่ง ถือว่าเป็นการคีบอาหารที่ไม่ถูกน้ำซุปร้อน วัฒนธรรมการใช้ตะเกียบของญี่ปุ่นเป็นของเฉพาะตน ไม่นิยมนำตะเกียบของตนไปคีบในจานอาหารรวมบนโต๊ะ

ความเชื่อหนึ่งของญี่ปุ่นก็คือ เมื่อคนในครอบครัวต้องออกไปราชการรบศึก ไม่ว่าจะเป็นพ่อหรือสามีตน จะมีการจัดตะเกียบของแต่ละคนบนโต๊ะแล้ว ยังต้องจัดตะเกียบอีกหนึ่งคู่ไว้เป็นระลึกถึงคนที่ไม่ได้อยู่ร่วมโต๊ะ…

การใช้ตะเกียบในประเทศเกาหลี ชาวเกาหลีเชื่อว่าตะเกียบที่ทำจากโลหะเงินจะช่วยป้องกันพิษจากสารหนู รวมถึงประวัติศาสตร์ในราชสำนักของเกาหลีที่ว่า จะมีเจ้าหน้าที่ทดสอบชิมอาหารก่อนที่จะนำไปถวายพระเจ้าแผ่นดิน เนื่องด้วยเพื่อป้องกันการถูกไส้ศึกหรือศัตรูลอบวางยาพิษด้วยการชิมอาหารด้วยการคีบด้วยตะเกียบเงิน และเหตุผลหนึ่งก็คือตะเกียบโลหะมีความคงทนต่อระบบความร้อนและสามารถทำความสะอาดแล้วนำกลับมาใช้ใหม่ สิ่งหนึ่งที่เราท่านได้พบเห็นในวัฒนธรรมของเกาหลีนั่นก็คือ หนัง ภาพยนตร์เกาหลีที่สะท้อนถึงอาหารการกิน การแต่งตัว การแสดง มารยาท รวมถึงประเพณีวัฒนธรรมชาติ วัยรุ่นไทยเราหลายคนคลั่งไคล้นักร้อง ดารา ศิลปินเกาหลี อะไร สิ่งใดคือการเปลี่ยนผ่าน

วัฒนธรรม ในความหมายของพจนานุกรม ฉบับมติชน พ.ศ.2547 ก็คือ แบบแผนการดำเนินชีวิตและขนบประเพณีของแต่ละสังคม รวมถึงความมีระเบียบ ความสวยงามและความเจริญ วัฒนธรรมอีกความหมายหนึ่งก็คือรูปแบบกิจกรรม โครงสร้างทางสัญลักษณ์หนึ่งที่มีการแสดงออกผ่านดนตรี วรรณกรรม จิตรกรรม ประติมากรรม การละคร ภาพยนตร์ สินค้า การบริโภค พฤติกรรมหนึ่งของคนไทยเราทุกวันนี้การกิน เสพ บริโภค ใช้สอย เครื่องแต่งกาย วัฒนธรรมการกินนิยมอาหารของต่างชาติในห้างสรรพสินค้า การแต่งตัวของวัยรุ่นบางคน การดูหนัง ดูละคร ฟังเพลง ดูคอนเสิร์ต คำถามจากคนที่เป็นพ่อแม่ปู่ย่าตายายต่อลูกหลานยุคปัจจุบันที่ว่า บริบทของการใช้ชีวิตที่ส่งต่อจากบรรพบุรุษยังส่งผ่านต่อรุ่นลูกหลานต่อได้หรือไม่…

ในเทศกาลประเพณีวัฒนธรรมสงกรานต์ของสังคมไทยเราในปี พ.ศ.2562 ข้อมูลหนึ่งของศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ ของมหาวิทยาลัยหอการค้าไทยในระหว่างวันที่ 11-17 เมษายน 2562 จะมีจำนวนเงินสะพัดมากกว่า 1.3 แสนล้านบาท โดยแบ่งเป็นมีการใช้เงินสด 41.1% ซื้อผลไม้ 12.5% ซื้อสินค้าฟุ่มเฟือย 12.3% ซื้อสินค้าหัตถกรรมไทย 9.4% ซื้อสินค้าโอท็อป 6.9% ซื้อเครื่องดื่มบำรุงกำลัง 5.7% ซื้อสินค้าคงทน อาทิ เครื่องเรือน เครื่องใช้ไฟฟ้า 5.6% ของรับประทาน 4.7% และดอกไม้ 1.7% (มติชนรายวัน 12 เมษายน 2562 หน้า 1)

เทศกาลสงกรานต์ในสังคมไทยเราในวันเวลาที่ผ่านมา ภาพหนึ่งที่เราท่านสามารถสัมผัสได้โดยตรงก็คือ การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เหล้า เบียร์ ของวัยรุ่นที่เต้น ดิ้นอยู่กลางหรือริมถนน มีการใช้เครื่องแป้งทา ป้ายเพศตรงกันข้าม การสาดน้ำที่ไม่สะอาดมีให้เห็นในบางท้องถิ่น แต่อีกภาพลักษณ์หนึ่งก็ยังมีคนอีกวัย นั่นหมายถึงวัยผู้ใหญ่ ผู้สูงอายุยังคงมีการรดน้ำพระพุทธรูป พระสงฆ์ ผู้สูงอายุ คนแก่ชรา ผู้ใหญ่ของชุมชน เป็นความคาดหวังของผู้สูงอายุบางคนที่เห็นว่ารุ่นลูกหลานควรจะสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมที่ส่งเสริมสิ่งดีๆ ของสังคมไทยให้มีภาพไปถึงต่างบ้านต่างเมืองที่เขามาท่องเที่ยว ดื่มกินในเมืองไทยเราแล้วก็จักนำภาพลักษณ์ที่ดีกลับไปประเทศของตน

สิ่งหนึ่งที่เป็นข้อเท็จจริงในช่วงเทศกาลสงกรานต์ หรือที่เรียกว่า 7 วันอันตราย นั่นหมายถึงภาครัฐ องค์กรเอกชนบางแห่งได้มีการรณรงค์ถึงการขับขี่รถอย่างไม่ประมาท ไม่ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ขับขี่โดยเคารพกฎจราจร ในช่วงวันเวลาดังกล่าวเราท่านได้พบข้อมูลที่ถูกนำเสนอในสื่อต่างๆ รายวัน อาทิ อุบัติเหตุในหลายพันคน การตายที่มากกว่า 300 ราย ไม่นับการสูญเสียร่างกายที่พิการ ต้องการเยียวยาดูแลความพิการไปตลอดชีวิต…

หากชีวิตคนคนหนึ่งเขามีชีวิตที่สามารถสร้างตนสร้างชีวิตให้มีรายได้ประมาณ 10 ล้านบาท หากช่วงเทศกาลมีการตายโดยประมาณ 300 ราย มูลค่าที่ต้องสูญเสียไปเพียง 7 วันก็ประมาณเงิน 3,000 ล้านบาท มิอาจจักรวมถึงความพิการของร่างกายจากช่วงเทศกาลดังกล่าว ความหมายหนึ่งของเทศกาลประเพณีวัฒนธรรมสงกรานต์ที่สำคัญหนึ่งก็คือ การได้พบปะกับญาติพี่น้อง การได้ทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว การได้รดน้ำขอพร ขออโหสิกรรมแก่ผู้ที่เราท่านได้กระทำถึงการละเมิด กล่าวร้ายให้ร้าย ก็เพื่อขอให้เขาได้ให้อภัยในการอยู่ร่วมกันต่อไปอย่างมีความสุข อากาศที่ร้อนจากฤดูกาล ส่งผ่านด้วยน้ำที่เย็น บริสุทธิ์ใสสะอาด กลิ่นหอมของดอกไม้ น้ำหอม เป็นนัยยะของการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขของความเชื่อที่เรียกว่าวัฒนธรรม

ความเชื่อหนึ่งของคนในภาคเหนือของเมืองไทยเรา หรือความเชื่อเกี่ยวกับแม่หญิงล้านนา ที่ห้ามผู้หญิงเข้าไปเหยียบในบริเวณลานเจดีย์ที่เชื่อว่า มีการบรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า ห้ามเข้าอุโบสถ บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ความเชื่อหนึ่งที่ว่าเมื่อผู้หญิงเข้าไปจะทำให้เสียความศักดิ์สิทธิ์ ในหลักการคำสอนของศาสนาพุทธก็มิได้มีข้อต้องห้ามในเรื่องดังกล่าว ขณะเดียวกันสังคมโลกยุคปัจจุบันที่เชื่อว่า สิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาคทางเพศเป็นสิ่งเท่าเทียมกันในความเป็นคนหรือมนุษย์…

ในสังคมไทยเรามีความคิด ความรู้ ความเชื่อที่แย้งกันระหว่างประเพณี วัฒนธรรมกับสิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาค กรณีหนึ่งเกิดขึ้นเมื่อ 15 ปีที่แล้ว เมื่อปี พ.ศ.2547 นางระเบียบรัตน์ พงษ์พานิช อดีต ส.ว.ขอนแก่น มีตำแหน่งเป็นรองประธานคณะกรรมการกิจการสตรี เยาวชนและผู้สูงอายุของวุฒิสภา ได้เดินทางไปสักการะพระธาตุดอยสุเทพ จ.เชียงใหม่ พระธาตุหริภุญชัย จ.ลำพูน และพระธาตุดอยตุง จ.เชียงราย แต่ไม่สามารถเข้าไปสักการบูชาพระธาตุถึงองค์พระธาตุได้เนื่องจากมีป้ายห้ามสตรีเพศเข้า…

ต่อมานางระเบียบรัตน์ได้ทำหนังสือด่วนถึง ผอ.สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติถึงการห้ามสตรีเข้าบริเวณดังกล่าว เป็นการขัดต่อสิทธิ เสรีภาพของสตรี เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมต่อสตรี ขัดต่อรัฐธรรมนูญมาตรา 30 ข้อเรียกร้องดังกล่าวนำมาซึ่งข้อโต้เถียงกันในเชิงตรรกะ ความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีที่ถูกยึดถือปฏิบัติกันมาเป็นเวลานานของชาวล้านนา ซึ่งเมื่อวันเวลาผ่านมาข้อปฏิบัติดังกล่าวก็ยังได้รับการเชื่อถือและสืบทอดมาถึงปัจจุบัน อะไร สิ่งใดที่เป็นมาตรฐานของวัฒนธรรมความเชื่อของแต่ละท้องถิ่น…

เมื่อต้นปีที่แล้วเมืองไทยเรามีละครโทรทัศน์เรื่องหนึ่งคือ บุพเพสันนิวาส ที่นำแสดงโดยราณี แคมเปน และธนวรรธน์ วรรธนะภูติ และทีมงาน ละครโทรทัศน์เรื่องดังกล่าวช่วยลดอุณหภูมิบรรยากาศของการเมืองไปชั่วขณะ ผู้คนทั้งในเมืองไทยเราและเพื่อนบ้านใกล้ประเทศไทยเราก็ให้ความสนใจในการดูละครดังกล่าว ผลที่ตามมาก็คือสถานที่ถ่ายทำละครทั้งใน จ.พระนครศรีอยุธยาและจังหวัดอื่นมีการตื่นตัวของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ชาวบ้านในท้องถิ่นหลายคนมีฐานะทางเศรษฐกิจดีจากการขายของที่ระลึก ร้านอาหาร โรงแรมที่พัก รถโดยสารภายในจังหวัด ให้เช่าชุดแต่งไทยเพื่อไปถ่ายรูปกับโบราณสถาน ความสุขของคนไทยในชั่วขณะหายไปจากละครและคาดหวังถึงความสุขของระบบการเมืองไทยที่คาดว่าการใช้สิทธิการลงคะแนนเลือกตั้งจักได้ความเป็นประชาธิปไตยแบบไทยๆ

ธุรกิจวัฒนธรรม เป็นหลักการหนึ่งของผู้นำของประเทศจีนที่ต้องการสนับสนุนส่งเสริมความเข้มแข็งของระบบเศรษฐกิจ จีนใช้คำว่า “พลังนุ่ม” ที่จะช่วยดึงดูดระบบเศรษฐกิจทั้งภาษา ศิลปะการแสดง ภาพยนตร์ ดนตรี อาหาร รวมถึงประเพณีวัฒนธรรมโดยเชื่อว่าเมืองจีนเป็นเมืองที่เก่าแก่มีอารยธรรมที่ส่งผ่านมาหลายพันปี

การนำสิ่งที่สืบต่อเนื่องมาจากบรรพบุรุษของคนจีนก็จักได้รับความสนใจจากประเทศแถบตะวันตก อาทิ สหรัฐ อังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมนี ซึ่งไม่มีประเพณีวัฒนธรรมที่สืบเนื่องมายาวนานโดยแฝงไว้ในวิถีชีวิต ความเชื่อที่เป็นความแตกต่าง นัยยะหนึ่งก็เป็นพลังดูดของชาวต่างชาติในการลงทุนและร่วมมือในการเชื่อมทั้งระบบการเมือง เศรษฐกิจ เทคโนโลยี การท่องเที่ยวและสังคมไปสู่ประเทศต่างๆ ทั่วโลกอย่างมีนัยสำคัญ…

เมืองไทยเราในรอบปีหนึ่งมีงานเทศกาลสำคัญอยู่ทั้งประเพณีวัฒนธรรม ศาสนาในหลายงาน อาทิ งานปีใหม่ งานวันวิสาขบูชา วันสงกรานต์ วันเข้าพรรษา วันลอยกระทง มิอาจจักรวมถึงงานที่ยิ่งใหญ่ของคนไทยทั้งชาติในวันเวลาที่ใกล้มานี้ก็คือ งานพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในหลวงรัชกาลที่ 10 ที่รัฐบาลได้จัดให้สมพระเกียรติมีการถ่ายทอดในรายการโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจไปทั่วประเทศและทั่วโลกได้เห็นถึง งานที่สำคัญยิ่งของคนไทยครั้งหนึ่งในชีวิตที่เมืองไทยเรามีสถาบันชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ได้ดำรงอยู่กับสังคมไทยมาเป็นเวลานาน

ประเพณีวัฒนธรรมในการครองราชย์ของพระราชามหากษัตริย์ เป็นพระราชพิธีที่บ้านเมืองของชาวตะวันตกบางประเทศไม่มี โดยเฉพาะประเทศบางชาติบ้านเมืองต้องประสบภัยทั้งเศรษฐกิจ การเมือง ทุพภิกขภัย แต่ในเมืองไทยเราทุกคนอยู่ดีมีสุข มีกินมีใช้ มีสถานที่ท่องเที่ยววัดวาอารามที่สวยงาม ท้องทะเลที่ใสสะอาด ผู้คนหลายคนมีน้ำใจทั้งในยามบ้านเมืองวิกฤตและบ้านเมืองปกติ ความสุขสบายที่อยู่ในเมืองไทยเราหามิได้จากเมืองอื่นทั่วโลก

หากไม่เชื่อก็ลองจากบ้านจากเมืองดู แล้วจะรู้ว่า “โรคคิดถึงบ้านมีอยู่จริง”…