ช่วงกลางเดือนธันวาฯ บารัค โอบามา อดีตประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา มาขึ้นเวทีเสวนาการประชุมว่าด้วยความเป็นผู้นำ ที่สิงคโปร์ ใกล้ๆ บ้านเรา
ข้อความสำคัญวันนั้นคือ โอบามาเห็นว่า ผู้หญิงเป็นผู้นำดีกว่าผู้ชาย
ถ้าให้เวลา 2 ปี ทุกประเทศทั่วโลกมีผู้หญิงเข้ามาบริหารพร้อมกัน จะได้เห็นพัฒนาการรอบด้านอย่างชัดเจน ทั้งมาตรฐานชีวิตความเป็นอยู่และผลลัพธ์อื่นๆ
อ่านข่าวนี้แล้วแวบในใจว่า อ้าว บ้านเราเลยผ่านจังหวะนั้นไปแล้ว และไม่รู้ว่าโอกาสจะเวียนมาอีกเมื่อใด
เพราะประโยคถัดมาที่โอบามากล่าว ไม่ใช่เรื่องสมมติฐาน แต่เป็นการมองย้อนสถานการณ์ที่ผ่านมาถึงปัจจุบัน
โอบามามองว่าปัญหาส่วนใหญ่ในโลกนี้เกิดขึ้นจากคนที่มีตำแหน่งหรืออยู่ในอำนาจอายุมาก ส่วนใหญ่เป็นคนแก่ผู้ชาย ไม่ยอมเปิดทางให้คนอื่น
และว่า เป็นเรื่องสำคัญที่บรรดาผู้นำทางการเมืองจะพยายามและเตือนตัวเองว่าเข้ามาอยู่จุดนี้ก็เพื่อทำงาน แต่ไม่ใช่ว่าจะอยู่ตลอดชีวิต ไม่ได้อยู่เพื่อค้ำจุนความรู้สึกทะนงในอำนาจของตัวเอง
อ่านมาถึงตรงนี้ สะดุ้งเล็กน้อย เพราะคุ้นๆ แต่คิดไปคิดมาความเห็นนี้ไปตัดสินทุกกรณีไม่ได้
เพราะผู้นำขิงแก่บางคน เช่น ดร.มหาธีร์ โมฮัมหมัด แห่งมาเลเซีย วัย 94 ประกาศเลยว่าจะอยู่ไม่นาน ที่กลับมาหนนี้เพื่อทำให้สถานการณ์กลับเข้าที่เข้าทางแล้วจะรีบไป แต่บางคนก็บอกเลยว่าอยากจะอยู่ยาว
การอยู่ยาวของผู้นำมีข้อดีในด้านดำเนินนโยบายต่อเนื่อง และจะช่วยให้เกิดผลในระยะยาว แต่ประชาชนจะได้รับประโยชน์ก็ต่อเมื่อการเริ่มต้นนโยบายนั้น เริ่มได้ถูกต้อง
ถ้าเริ่มผิด หรือ ผิดตั้งแต่เริ่มต้นก็หมายความว่า ผลที่จะเกิดความต่อเนื่องไม่น่าใช่เรื่องดีเสียแล้ว
ผู้นำจะรู้ได้อย่างไรว่าที่ตนเองเริ่มต้นมานั้นถูกหรือผิด คำตอบคือต้องมีการประเมินผล หรือวัดผล อย่างตรงไปตรงมา ตรงข้อเท็จจริง นอกจากการสำรวจวิจัยที่จะให้ได้การวัดผลที่แม่นยำแล้ว ระหว่างทางควรรับฟังเสียงวิพากษ์วิจารณ์ ทั้งติและชม
มีผู้นำในประวัติศาสตร์หลายคนที่จบไม่สวย (หมายถึงลงจากอำนาจแล้วยังถูกตัดสินว่าใช้ไม่ได้) เพราะนิยมชมชอบฟังแต่เสียงชม ไม่อยากได้ยินเสียงติ
พอไม่อยากจะฟังเสียงติ ก็มักมีเรื่องหรือเล่นงานสื่อมวลชนอิสระและนักวิชาการอิสระ หรือเมื่อได้ยินอะไรลบๆ ที่กระทบตนเองก็จะหงุดหงิด โกรธเกรี้ยว ไม่ถูกใจ เพราะมัวยึดมุมของตนเองเป็นที่ตั้ง
ส่วนผู้นำที่ยิ่งใหญ่แต่ไร้เสน่ห์คือผู้นำที่ไม่มีอารมณ์ขัน หรือไม่ก็ขำผิดที่ผิดทาง ผิดจังหวะไปหมด
แม้อารมณ์ขันไม่ใช่คุณสมบัติสำคัญอะไรมากสำหรับผู้นำ แต่ถ้ามีไว้บ้างก็อาจช่วยสะท้อนมุมมองด้านบวกและสร้างบรรยากาศการทำงานให้ดีขึ้นได้
ยิ่งในสังคมประชาธิปไตย ผู้นำไม่ใช่ศูนย์กลางของความสำเร็จ แต่เป็นศูนย์รวมที่ดึงประชาชนทุกกลุ่มเข้ามามีส่วนร่วมฝ่าฟันปัญหาและพัฒนาประเทศไปด้วยกัน
ปี 2020 หวังว่าโลกจะมีผู้นำแบบนี้มากขึ้น
ชุมฉันท์ ชำนิประศาสน์
