การบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์แห่งอนาคต สำหรับเด็กนอกระบบการศึกษาในสังขละบุรี

การบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์แห่งอนาคต สำหรับเด็กนอกระบบการศึกษาในสังขละบุรี

การบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์แห่งอนาคต
สำหรับเด็กนอกระบบการศึกษาในสังขละบุรี

เมื่อกล่าวถึงอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ผู้คนทั่วไปมักจะนึกถึงแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ เช่น สะพานมอญ ซึ่งนักท่องเที่ยวเดินชมความงดงามของสายน้ำ และถ่ายภาพเป็นที่ระลึก แต่ในอีกมุมหนึ่ง อำเภอสังขละบุรี ซึ่งอยู่ใกล้ชายแดนไทย เมียนมา และเป็นที่อยู่อาศัยของคนไทยเชื้อชาติกะเหรี่ยง พม่า มอญ เด็กบางคนยังไม่ได้รับสถานะความเป็นพลเมืองไทย ทำให้เด็กขาดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ขาดความรู้เรื่องสาธารณสุข เนื่องจากบริการของรัฐยังไม่ครอบคลุมเด็กกลุ่มดังกล่าว

คณะทำงานจากหน่วยปฏิบัติการวิจัยเพื่อการพัฒนาเด็กและเยาวชน และภาควิชาการศึกษาตลอดชีวิต คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ลงพื้นที่เพื่อติดตามและหนุนเสริมโครงการ “เมล็ดพันธุ์แห่งอนาคต Seed for the Future” ที่ทำงานเป็นเครือข่ายร่วมมือระหว่างมูลนิธิโลกทัศน์สโมสร (ยิ้มละไม) และเครือข่ายที่ร่วมดำเนินงาน คือ ศูนย์การเรียนบ้านอุ่นรัก มูลนิธินวมนุษยธรรม และศูนย์การเรียนศรีสุวรรณ สะเนพ่อง
ซึ่งเป็นศูนย์การเรียนของสถาบันสังคมตามมาตรา 12 ของพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี และได้รับงบประมาณสนับสนุนการพัฒนาครูและเด็กนอกระบบการศึกษาจากกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ที่เด็กส่วนใหญ่เป็นเด็กไร้สัญชาติ เด็กด้อยโอกาส รวมถึงเด็กนอกระบบที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ทำให้ตกงานและกลับมาอยู่ในชุมชน โครงการดังกล่าวทำให้ได้เห็นอีกแง่มุมหนึ่งของการกระจายโอกาสและส่งเสริมการเรียนรู้ที่เหมาะสมให้เด็กนอกระบบการศึกษาได้ค้นหาศักยภาพของตนเองผ่านการเรียนรู้ทักษะชีวิต เพื่อการพึ่งพาตนเองในรูปแบบต่างๆ และมีครูนอกระบบในพื้นที่และครูอาสามาช่วยจัดการเรียนรู้ โดยการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสมต้องออกแบบให้ตรงกับความต้องการของเด็ก เน้นการสร้างพลังจากความรักและความเห็นคุณค่าในตนเอง ตระหนักในคุณค่าของการเป็นผู้ที่รักการเรียนรู้ตลอดชีวิต กิจกรรมจึงเป็นการเรียนรู้จากฐานการเรียนรู้ตามความสนใจของเด็กๆ ประกอบด้วย ฐานพิซซ่าเตาฟืนสัญจร ฐานช่างไฟในบ้าน ฐานเบเกอรี่รักษ์สุขภาพ ฐานนักปรุงดิน นักแต่งสวน ฐานเตาไฟชีวมวล และฐานหน้ากากอนามัยรักษ์สุขภาพรักษ์โลก แต่ละฐานตั้งขึ้นโดยอาศัยความต้องการของเด็กๆ และปัญหาที่เกิดขึ้นจากการศึกษาบริบทเชิงพื้นที่เป็นหลัก

กิจกรรมในบางฐาน ผู้เขียนในฐานะคนนอกรู้สึกไปเองว่าเป็นเรื่องที่ “ไกลตัว” เด็กๆ เหลือเกิน เช่น ฐานพิซซ่าเตาฟืนสัญจร แต่เมื่อย้อนมองกลับมาในบริบทเชิงพื้นที่ตรงนี้ กิจกรรมในแต่ละฐานกลับเป็นเรื่องที่ “ใกล้ตัว” ของเด็กๆ มาก เช่น การทำพิซซ่าเตาฟืน ที่เด็กๆ ให้ความสนใจร่วมเรียนรู้อย่างล้นหลาม เมื่อได้พูดคุยกันจึงทำให้ทราบว่า พื้นที่อำเภอสังขละบุรีเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางมาพักผ่อนเป็นจำนวนมาก พิซซ่าจึงเป็นอาหารยอดนิยมที่เด็กๆ อยากเรียนรู้เพื่อนำไปต่อยอดไปสู่การประกอบอาชีพขายนักท่องเที่ยวได้ในอนาคต เช่นเดียวกับการเป็นช่างไฟ คนขายเบเกอรี่ หรือนักจัดสวน ซึ่งล้วนแต่เป็นอาชีพที่ต้องการของตลาดแรงงานในพื้นที่อย่างยิ่ง เด็กๆ ได้แต่หวังใจว่า เมื่อสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 คลี่คลายลง การท่องเที่ยวของพื้นที่ก็คงจะกลับมาคึกคักอีกครั้งหนึ่ง ความรู้ที่ได้จากการเข้าฐานในครั้งนี้ก็คงจะพอนำไปใช้ในการทำงานหาเลี้ยงชีพได้

Advertisement

ในวันสุดท้ายของกิจกรรม เด็กๆ และคุณครูร่วมกันสรุปผลการเรียนรู้และนำเสนอผลงาน แม้ภาษาไทยไม่ใช่ภาษาแม่ของเด็กกลุ่มนี้ แต่จากการสังเกตเห็นว่าเด็กๆ สามารถสื่อสารได้ดีและไม่เคอะเขินทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ หลายคนฉายแววฉลาดชัด ผู้เขียนได้พูดคุยกับเด็กๆ เกี่ยวกับกระบวนการเรียนรู้ในวันนี้ว่ามีส่วนที่จะผลักดันให้เขาบรรลุความใฝ่ฝันและความหวังในอนาคตได้บ้างหรือไม่ พอสรุปได้ว่า เด็กๆ เห็นประโยชน์ เกิดแรงบันดาลใจ และมองเห็นวี่แววของศักยภาพภายในของตนเอง ทั้งนี้ เกิดจากการออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสมในการพัฒนาทักษะชีวิตที่จำเป็นสำหรับเด็ก โดยเฉพาะกิจกรรมการเรียนรู้ที่ไม่ได้ยัดเยียดเนื้อหา แต่มุ่งพัฒนาแรงบันดาลใจตามลักษณะตามธรรมชาติการเรียนรู้ในระดับปัจเจกบุคคล เช่น เด็กช่างไฟมองว่าตัวเองเป็นเด็กที่เรียนหนังสือไม่เก่งเลยอยากผันตัวเองไปเป็นช่าง แต่แท้จริงแล้วเขาเป็นเด็กที่เก่งในเรื่องเกี่ยวกับไฟฟ้า หรือเด็กไร้สัญชาติที่มองไม่เห็นคุณค่าของการเรียนรู้และการศึกษาเลย เพราะเรียนไปก็เปล่าประโยชน์ไม่สามารถประกอบอาชีพได้ เนื่องจากเขาไม่มีบัตรประชาชน และไม่สามารถเข้าถึงการสนับสนุนใดๆ จากรัฐ แต่เมื่อผ่านกระบวนการเรียนรู้ก็ทำให้เด็กเปิดโลกทัศน์ว่าตนเองก็เป็นคนที่มีความรู้ มีความสามารถ และมีทักษะในการประกอบอาชีพที่หลากหลาย บางทักษะไม่จำเป็นต้องพึ่งพาความรู้ในระบบโรงเรียนเสียด้วยซ้ำก็นำเขาไปสู่ความฝันและอาชีพที่อยากจะเป็นได้ เช่น เชฟ ดีไซเนอร์ ช่างทำผม ช่างไฟ เป็นต้น

การบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์แห่งอนาคต
สำหรับเด็กนอกระบบการศึกษาในสังขละบุรี

สมพงษ์ จิตระดับ สุอังคะวาทิน
วีระเทพ ปทุมเจริญวัฒนา
ระวี จูฑศฤงค์
หน่วยปฏิบัติการวิจัยเพื่อการพัฒนาด้านเด็กและเยาวชน และ ภาควิชาการศึกษาตลอดชีวิต
คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

Advertisement
QR Code
เกาะติดทุกสถานการณ์จาก Line@matichon ได้ที่นี่
Line Image