วันที่ 11 กรกฎาคมของทุกปี องค์การสหประชาชาติ หรือยูเอ็น กำหนดให้เป็นวันประชากรโลก (World Population Day) เพื่อเน้นให้เห็นถึงปัญหาหลากหลายประเด็นที่เกี่ยวเนื่องกับผู้คนทั่วโลก อาทิ เรื่องความสัมพันธ์เชื่อมโยงคนกับสิ่งแวดล้อม และประเด็นว่าด้วยการพัฒนามนุษย์
ก่อนถึงวันประชากรโลกในปีนี้ เกิดความเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจเกี่ยวกับเรื่องนี้อยู่ 2-3 ประเด็น นั่นคือเรื่องจำนวนประชากรทั้งโลก ประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลก แล้วก็แนวโน้มประชากรโลกในอนาคต
ความเปลี่ยนแปลงที่ว่านั้นเริ่มต้นเมื่อเดือนพฤศจิกายน ปี 2022 ที่ผ่านมา เมื่อสหประชาชาติประกาศอย่างเป็นทางการว่า จำนวนประชากรของทั้งโลกเพิ่มขึ้นเป็น 8,000 ล้านคนแล้ว
ต่อมาเมื่อเดือนเมษายนปีนี้ ความเปลี่ยนแปลงอย่างที่สองก็เกิดขึ้นตามมา นั่นคือ จำนวนประชากรของอินเดีย รวมแล้วมากกว่าจำนวนประชากรทั้งหมดของจีน กลายเป็นประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลกไปแทน
เมื่อปี 2020 จีนยังคงเป็นประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลก ตอนนั้นยูเอ็นประเมินว่าจีนมีประชากรทั้งสิ้น 1,425 ล้านคน อินเดียรองลงมามีประชากรทั้งสิ้น 1,396 ล้านคน
เดือนเมษายนปีนี้ จำนวนประชากรทั่วอินเดียเพิ่มขึ้นเป็น 1,429 ล้านคน กลายเป็นประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลกตามประมาณการของยูเอ็น ในขณะที่ประชากรจีนเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยเป็น 1,426 ล้านคน และมีแนวโน้มจำนวนประชากรจะหดตัวลงเรื่อยๆ จนเหลือ 1,418 ล้านคนในปี 2030 และ 1,312 ล้านคนในปี 2050 ซึ่งเป็นตอนที่อินเดียจะมีจำนวนประชากรทั้งสิ้น 1,670 ล้านคน
แต่ประเด็นเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่สุดในเวลานี้ก็คือ เทรนด์ หรือแนวโน้มประชากรโลกในอนาคต เพราะนักวิชาการด้านประชากรศาสตร์ของยูเอ็นระบุว่า แม้ว่าประชากรโลกจะยังคงเพิ่มขึ้นอยู่ในเวลานี้ แต่ความเร็วในการเพิ่มขึ้นของประชากรกลับชะลอช้าลง
เหตุผลก็คือ มีประเทศที่ประชากรหดตัวลงแบบเดียวกับจีนเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะประเทศในเอเชียตะวันออก
เมื่อต้นปีที่ผ่านมา เกาหลีใต้ทำลายสถิติตัวเองกลายเป็นประเทศที่มีอัตราการเกิดโดยเฉลี่ยต่ำที่สุดในโลก จากเดิม 0.88 เหลือเพียง 0.78 คนต่อผู้หญิง 1 คน ในขณะที่ ญี่ปุ่น (1.25) และจีน (1.45) ก็ทำสถิติอัตราการเกิดต่ำที่สุดในประวัติศาสตร์ของชาติตัวเองเช่นเดียวกัน
ข้อมูลของสหประชาชาติแสดงให้เห็นว่า เมื่อปี 1950 โลกมีประชากร 2,500 ล้านคน เพิ่มขึ้นมาเป็น 8,000 ล้านคนในปี 2022 และเชื่อว่าเมื่อถึงปี 2050 หรือครึ่งศตวรรษนี้ จะมีคนบนโลกทั้งหมดราว 9,700 ล้านคน ก่อนที่จะบรรลุถึงจำนวนประชากร 10,000 ล้านคนในปี 2057 และถึงจุดสูงสุดที่ราว 10,400 ล้านคนในราวทศวรรษ 2080 แล้วก็จะทรงตัวอยู่ไปจนถึงปี 2100
หลังจากนั้นจำนวนประชากรโลกจะลดจำนวนลง เพราะอัตราการเกิดโดยเฉลี่ยทั่วโลกจะลดลงมาอยู่ที่ 1 หรือต่ำกว่า 1 โดยตลอดในช่วงเวลาดังกล่าว
ตัวเลขการเกิดทั่วโลกเมื่อปี 2022 อยู่ที่ 134 ล้านคน คิดเฉลี่ยแล้วมีทารกเกิดใหม่ในปี 2022 ถึงวันละ 367,000 คน ใน 24 ชั่วโมงหรือ 1 วัน
ดูแล้วเหมือนจะเป็นตัวเลขที่มากโขอยู่ แต่โดยข้อเท็จจริงแล้ว สถิติการเกิดใหม่ของทารกในปี 2022 นั้น ถือเป็นสถิติต่ำที่สุดนับตั้งแต่ปี 2001 เรื่อยมา
ในขณะที่จำนวนผู้เสียชีวิตทั่วโลก ค่อยๆ เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากไม่ถึง 50 ล้านคนโดยเฉลี่ยในช่วงก่อนทศวรรษ 1990 กลายเป็น 58 ล้านคนในปี 2019
หลังจากนั้นอัตราการเสียชีวิตทั่วโลกพุ่งกระฉูดส่วนหนึ่งเป็นเพราะการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทำให้ในปี 2020 จำนวนผู้เสียชีวิตทั่วโลกสูงถึง 63 ล้านคน แล้วก็เพิ่มเป็นสถิติรายปีสูงสุดในปี 2021 ที่ 69 ล้านคน ก่อนลดลงมาอยู่ที่ 67 ล้านคนโดยประมาณในปี 2022
หักลบกลบหนี้ระหว่างการเกิดและการตายของประชากรโลกแล้ว จะพบว่า ประชากรโลกยังคงขยายตัวเพิ่มขึ้น แต่ในอัตราที่ต่ำมาก คือราว 0.8 เปอร์เซ็นต์ต่อปี
แม้ชาติที่มีประชากรมากที่สุดในโลก 2 อันดับแรกจะเป็นชาติในทวีปเอเชีย แต่ประเทศที่มีอัตราการขยายตัวของประชากรสูงที่สุดในโลกกลับอยู่ในทวีปแอฟริกา
ประเทศที่มีอัตราการขยายตัวประชากรสูงสุดคือประเทศไนเจอร์ (ปีละ 3.7 เปอร์เซ็นต์) ในทางตรงกันข้าม ยุโรปและเอเชียตะวันออกเป็นภูมิภาคที่มีอัตราการขยายตัวของประชากรต่ำสุด
บางประเทศ อย่างเช่น เกาหลีใต้ ที่มีอัตราการขยายตัวของประชากรเพียงแค่ 0.004 เปอร์เซ็นต์ต่อปี ถึงกับต้องประกาศให้เงินแก่พ่อแม่ที่คลอดลูกใหม่สูงถึง 10,500 ดอลลาร์ หรือกว่า 3 แสนบาทต่อคนเลยทีเดียว
ประเทศในยุโรปและเอเชียตะวันออกเหล่านี้มีอัตราการเกิดต่ำ ทำให้อัตราการขยายตัวของประชากรต่ำ หรือไม่ก็ติดลบ คือประชากรหดตัวลงเรื่อยๆ ส่งผลกระทบต่อตลาดแรงงานในอนาคต และเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศ
ไทยเป็นอีกประเทศที่เข้าสู่สภาวการณ์เช่นนี้ อัตราการเกิดของไทยอยู่ที่ 1.54 (ตัวเลขประมาณการในปี 2023) อัตราการขยายตัวของประชากรของไทยต่ำเพียงแค่ 0.11 เปอร์เซ็นต์ต่อปีเท่านั้นครับ
