ยิว-ปาเลสไตน์ ในเสี้ยวประวัติศาสตร์(2)
สัปดาห์ที่แล้วผมเล่าถึงชาวอิสราเอลโบราณ ที่เป็นบรรพชนของชาวอิสราเอลในปัจจุบันนี้ สัปดาห์นี้ขอยกเอาเรื่องปาเลสไตน์มาขยายกันต่อว่า ในทางวิทยาการด้านประวัติศาสตร์แล้ว เขาระบุกันว่าชาวปาเลสไตน์คือใคร มาจากไหนกัน
เหมือนเดิมครับ เราย้อนหลังกลับไปในยุคเมื่อครั้งที่มีดินแดนที่เรียกว่าอิสราเอลโบราณ ตามที่มีบันทึกไว้ในคัมภีร์ไบเบิล แล้วก็ระบุเอาไว้ด้วยเช่นกันว่า หนึ่งในดินแดนที่มีชื่อเสียงมากที่สุดควบคู่กันไป คือดินแดนที่เรียกว่า “ฟิลิสไตน์” (Philistines)
ขอบเขตของดินแดนฟิลิสไตน์ในยุคนั้นอยู่ติดกับริมฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน เริ่มต้นตั้งแต่พรมแดนของอียิปต์ ไล่เรื่อยขึ้นไปจนถึงด้านเหนือสุดเป็นพรมแดนของ “โฟนีเซีย” (Phoenicia) ด้านตะวันออก ถัดเข้ามาจากริมฝั่งทะเลก็คือดินแดนของชาวอิสราเอล
ฟิลิสไตน์จึงเป็นชาติเล็กๆ ที่เป็นส่วนหนึ่งในภูมิภาค “คะนาอัน” หรือที่บางทีถูกเรียกว่า “ปาเลสไตน์ โบราณ” นั่นเอง
ตามบันทึกประวัติศาสตร์ ดูเหมือนว่า “ฟิลิสไตน์” จะเป็นชาติที่ถือกำเนิดมาจากผู้อพยพ 2 ระลอก ระลอกแรกนั้นมีหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่า ในราว 2,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช บรรดาผู้คนจากแถบทะเลอีเจี้ยนเริ่มขยายตัวรุกเข้ามาสู่พื้นที่บริเวณนี้ รวมทั้งชาว “ไมโนอัน” จากเกาะครีต (Crete) ที่บุกเข้ามาตั้งชุมชนขึ้นที่นี่ อาจบางทีเป็นการตั้งชุมชนขึ้นเพื่อการค้าขาย แต่ไม่ว่าจะเพื่อสาเหตุใดก็ตาม ชุมชนที่ตั้งขึ้นดังกล่าวต่อมากลายเป็นดินแดนที่รู้จักกันในชื่อ ฟิลิสไตน์ ที่ถูกบันทึกไว้ในไบเบิล
นั่นเอง
หลายศตวรรษต่อมา เมื่อ “คนจากท้องทะเล” (Sea Peoples) เปิดฉากรุกรานอาณาจักรอียิปต์ ผู้คนจากทะเลอีเจี้ยนก็หลั่งไหลเข้ามาในพื้นที่นี้อีกระลอกในห้วงเวลาราว 200 ปีก่อน ค.ศ. ผู้คนระลอกใหม่นี้ถูกระบุไว้ในไบเบิลว่าเป็นชนชาติ เคเไทท์ (Cherethites หรือ Kerethites) อันเป็นหนึ่งในชนเผ่า (tribe) ในดินแดนฟิลิสไตน์
ตลอดห้วงเวลาประวัติศาสตร์ที่บันทึกไว้ในไบเบิล ฟิลิสไตน์เป็นศัตรูกับอิสราเอลโดยตลอด ด้วยเหตุนี้ศาสดาอีเซเคียล (the prophet Ezekiel) ถึงได้ประกาศไว้ว่า จักต้องทำลายฟิลิสไตน์และชาวฟิลิสไตน์ลง
ในราว 600 ปีก่อนคริสตกาล กษัตริย์เนบูคัดเนซซา แห่งอาณาจักรบาบิโลน ประกาศสงครามครั้งใหญ่ ส่วนหนึ่งของแผนสงครามดังกล่าวก็คือโจมตีดินแดนฟิลิสไตน์ กองทัพบาบิโลนแทบทำลายล้างฟิลิสไตน์ลงทั้งหมด เมืองใหญ่สำคัญๆ ล้วนถูกถล่ม ชาติฟิลิสไตน์หลงเหลืออยู่เพียงแกนๆ เท่านั้น
จนกระทั่งถึงราว 500 ปีก่อนเริ่มคริสต์ศักราช บรรดาร่องรอยทั้งในประวัติศาสตร์และในทางโบราณคดีเกี่ยวเนื่องกับฟิลิสไตน์หายไปจนหมด ไม่มีร่องรอยอะไรหลงเหลือให้พบเห็นเลย
ชาวฟิลิสไตน์บางกลุ่ม หรือบางชนเผ่าอาจหลงเหลืออยู่บ้างไม่มากก็น้อย แต่การกรีธาทัพเข้ามาพิชิตดินแดนในแถบนี้ของ อเล็กซานเดอร์มหาราช ในศตวรรษถัดมา ก็ทำให้ร่องรอยที่เหลืออยู่ของฟิลิสไตน์ในฐานะที่เป็น “รัฐชาติ” รัฐหนึ่งหายไป
จนหมด
ถ้าเป็นอย่างนั้นแล้ว ปาเลสไตน์มาจากไหน?
คำตอบฟังดูง่ายแต่ซับซ้อนจนชวนสับสน ที่ว่าง่ายก็คือ คำว่า “ชาวปาเลสไตน์” ถูกใช้เพื่อเรียกขานบรรดาคนที่มาจาก “ปาเลสไตน์โบราณ” ทั้งหมด ปราชญ์กรีกเป็นผู้เริ่มต้นใช้คำนี้ เรียกดินแดนที่อยู่ระหว่างอียิปต์และโฟนีเซียว่าเป็น “ปาเลสไตน์” และเรียกคนที่อยู่ในดินแดนที่ว่านี้ทั้งหมด (ซึ่งรวมถึงชาวยิวในดินแดนอิสราเอลโบราณด้วย) ว่า “ชาวปาเลสไตน์”
เหตุผลเพราะคนกรีกคุ้นเคยกับดินแดนริมฝั่ง (รัฐปาเลสไตน์โบราณ) มากกว่า ดินแดนที่อยู่ไกลจากฝั่งเข้าไป (ซึ่งคือรัฐอิสราเอลโบราณ)
เมื่ออาณาจักรโรมันเริ่มเรืองอำนาจ โดยเฉพาะหลังสงครามยิว-โรมันในราวศตวรรษที่ 1 และ 2 ชาวโรมันเริ่มเรียกขานดินแดนทั้งหมดรวมทั้งที่เคยเป็นรัฐอิสราเอลโบราณกับซามาเรีย (นครรัฐโบราณที่ตั้งอยู่ทางเหนือของอิสราเอลโบราณ) ว่า “ซีเรีย ปาเลสตินา” (Syria Palaestina) แล้วกลายเป็น “ปาเลสไตน์” ในเวลาต่อมา ผู้คนในดินแดนดังกล่าวก็ถูกเรียกว่า “ปาเลสติเนียน” หรือชาวปาเลสไตน์ในที่สุด
ดังนั้น ชาวปาเลสไตน์ในปัจจุบันจึงไม่เพียงจำกัดว่า สืบเชื้อสายมาจากชนเผ่าอาหรับหลากหลายที่อาศัยอยู่ในดินแดนปาเลสไตน์โบราณเท่านั้น
แต่ยังรวมถึงคนที่สืบเชื้อสายมาจากชาวอิสราเอล ชาวซามาเรีย และรวมทั้งชาวฟิลิสไตน์อีกด้วย
