เด็กพิการและการจัดการศึกษาพิเศษ ข้อสังเกตความแตกต่างมิติพื้นที่

1

ความพิการเป็นความเสี่ยงในชีวิตที่อาจจะเกิดขึ้นได้กับทุกครอบครัว ไม่ว่าจนหรือรวย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มเด็กและเยาวชน ซึ่งภายใต้แนวคิดไม่ทอดทิ้งกัน สังคมไทยให้การช่วยเหลือหลายมิติ เริ่มจากด้านการศึกษา สุขภาพ และจัดสวัสดิการที่เหมาะสม กฎหมายรัฐธรรมนูญกำหนดให้รัฐมีหน้าที่จัดการศึกษาโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เพื่อการนี้จึงมีศูนย์การศึกษาพิเศษภายใต้สำนักงานการศึกษาขั้นพื้นฐาน บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัยเล็กๆ ที่รวบรวมข้อมูลเชิงประจักษ์ แสดงสถิติการกระจายของเด็กพิการกระจายตามจังหวัด/ภูมิภาค เพื่อเป็นข้อสังเกตเชิงนโยบายของรัฐเกี่ยวกับการจัดสรรงบประมาณที่เหมาะสมหรือบทบาทเสริมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

2

ศูนย์การศึกษาพิเศษได้เผยแพร่ข้อมูลสถิติการจัดบริการการศึกษาให้แก่เด็กและเยาวชนทั่วประเทศที่มีประโยชน์และน่าสนใจ จำนวนเด็ก/เยาวชนที่ให้บริการมากกว่า 1.2 หมื่นราย โดยแสดงในตารางที่ 1 

ตารางที่ 1 

สถิติจำนวนเด็กพิการภายใต้การดูแลของศูนย์การศึกษาพิเศษ กระจายตามภูมิภาค

นักวิจัยสืบค้นสถิติเด็กรายอายุของทุกจังหวัดจากกระทรวงมหาดไทย นำมาสร้างดัชนีวัดความเสี่ยง “เด็กพิการต่อประชากรเด็กหมื่นคน” พร้อมกับจัดเรียงลำดับจากมากไปน้อย เพราะตระหนักว่าเป็นตัวชี้วัดที่ผู้บริหารระดับจังหวัด/เมืองน่าจะให้ความสนใจ ผลการศึกษาแสดงใน 3 รูปภาพต่อไปนี้

สถิติที่แสดงข้างต้นบ่งชี้ความแตกต่างมิติพื้นที่โดยวัดจากอัตราความเสี่ยงการพิการในเด็ก – สาเหตุจากอะไร? เป็นเรื่องซับซ้อนเกินความสามารถของทีมวิจัย แต่ผลงานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์การแพทย์จำนวนมากอธิบายว่า การพิการส่วนใหญ่เกิดจากการเป็นโรค หรือความไม่สมบูรณ์ระหว่างตั้งครรภ์มารดา รวมทั้งอุบัติเหตุ เฉพาะในที่นี้เราให้ความสำคัญด้านบริหารจัดการและจัดสวัสดิการ จึงเสนอว่ามี 3-5 ประเด็นที่ควรค้นคว้าเพิ่มเติมและนำมาเผยแพร่สาธารณะในโอกาสต่อไป หนึ่ง จังหวัด/องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะทำบทบาทป้องกันและลดความเสี่ยงการพิการในเด็ก โดยเฉพาะรายชื่อจังหวัดดังระบุข้างต้นที่ความเสี่ยงสูง สอง เมื่อได้รับการดูแลจากศูนย์การศึกษาพิเศษช่วยให้เด็กพัฒนาความสามารถ–การเรียนรู้–และพฤติกรรมเพื่อดำรงอยู่อย่างมีคุณภาพชีวิตเพียงใด? สาม การจัดสรรงบประมาณของภาครัฐอุดหนุนให้หน่วยงานที่ดูแลเด็กพิการ เช่น ศูนย์การศึกษาพิเศษ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา เทศบาล และ อบต. พอเพียงและดำเนินการอย่างมีประสิทธิผลเพียงใด สี่ เราควรเรียนรู้จากพื้นที่ (จังหวัด) ที่มีอัตราการพิการต่ำว่าเป็นเพราะสาเหตุใด ซึ่งน่าจะเกี่ยวกับพฤติกรรมทางสังคมตามแนวความคิด social determinant of health ที่อ้างอิงแพร่หลาย 

ห้า หากหน่วยงานระดับสูงเช่นรัฐสภาและนักการเมืองระดับชาตินำมาอภิปรายในเวทีสาธารณะน่าจะกระตุ้นการแก้ไขปัญหา การจัดระบบการบริหารและจัดสรรงบประมาณได้อย่างเหมาะสม

ดิเรก ปัทมสิริวัฒน์, มีชัย ออสุวรรณ

อุมาพร บึงมุม, เมรดี อินอ่อน