จะเข้าใจสถานการณ์ในห้วงหัวเลี้ยวหัวต่อจำเป็นต้อง 1 ทำความเข้าใจต่อโฮจิ๋น 1 ทำความเข้าใจต่อปัญหาที่เผชิญหน้าและต้องเร่งในการแก้ไข ไม่ว่า ทวีป วรดิลก ไม่ว่า ก่อศักดิ์ ไชยรัศมีศักดิ์ สรุปตรงกัน
ดังที่ ทวีป วรดิลก ระบุ เหอจิ้น (โฮจิ๋น) พี่ชายของเหอไท่โฮ่ว แม้ว่าจะดำรงตำแหน่งแม่ทัพใหญ่และเสนาบดีก็ไม่มีอำนาจ เพราะปราศจากคุณวุฒิความสามารถ ใดๆ
เนื่องจากแต่เดิมเป็นแต่คนฆ่าสัตว์ขาย
ก่อศักดิ์ ไชยรัศมีศักดิ์ เห็นว่า เหอจิ้นเป็นตัวอย่างของขุนนางในยุคแห่งความเสื่อมทรามของระบบราชการ
ยึดติดแต่กับการเล่นพรรคเล่นพวก เอาพวกเข้ามาทำงานแล้วทำงานไม่เป็น
เป็นไปตามที่ สังข์ พัธโนทัย สรุป เดิมเป็นคนฆ่าสัตว์ พอโฮเฮาน้องสาวได้เป็นพระสนมของพระเจ้าเลนเต้ก็กลายเป็นผู้มีอำนาจ และเมื่อโฮเฮาได้เป็นอัครมเหสีก็ได้เป็นต้าเจียงจวิน (จอมพล) มีบรรดาศักดิ์เป็นเสิ้นโหว (พระยา)
เป็นคนทึ่ม ไม่มีความรู้ทางการทหารและการปกครองบ้านเมือง
สํานวน เจ้าพระยาพระคลัง (หน) บรรยายว่า ฝ่ายตั๋งโต๊ะเป็นเจ้าเมืองซีหลง ได้คุมทหารยี่สิบหมื่น มีใจหยาบช้าคิดจะเอาราชสมบัติเนืองๆ
ครั้นรู้หนังสือรับสั่งให้มาดังนั้นมีความยินดีนักเห็นจะสมคิดครั้งนี้
จึงให้เยียวหู ลูกเขยอยู่รักษาเมือง แล้วจัดลิฉุยหนึ่ง กุยกีหนึ่ง เตียวเจหนึ่ง หวน เตียวหนึ่ง ซึ่งเป็นทหารเอกกับทหารเลวสิบหมื่น
สรรพด้วยเครื่องศัสตราวุธพร้อมแล้วยกไปเมืองลกเอี๋ยง
ครั้นมาถึงกลางทางปลงทัพอยู่ลิยูเป็นที่ปรึกษาจึงว่าแก่ตั๋งโต๊ะว่า “หนังสือซึ่งได้มาครั้งนี้เห็นจะมี
ผู้แอบรับสั่งให้มาถึงท่านซึ่งจะยกเข้าไปเห็นไม่ควร จำจะแต่งหนังสือเข้าไปให้กราบทูลให้มีรับสั่งออกมาอีกครั้งหนึ่ง
ท่านจึงจะยกเข้าไปในเมือง ถ้าจะคิดการสิ่งใดก็จะได้สะดวก”
ตั๋งโต๊ะเห็นชอบด้วยก็แต่งหนังสือเข้าไปให้กราบทูล ในหนังสือนั้นว่า “อาณาประชาราษฎรในเมืองหลวงแลหัวเมืองทั้งปวงได้รับความเดือดร้อนเพราะขันทีสิบคนทำการ หยาบช้าให้ผิดขนบธรรมเนียม
บัดนี้ ข้าพเจ้าจะขอยกกองทัพเข้าไปในเมืองหลวงแล้วจะจับตัวเตียวเหยียงกับขันทีเก้าคนฆ่าเสีย พระองค์แลอาณาประชาราษฎรจะได้อยู่เย็นเป็นสุขสืบไป”
ฝ่ายโฮจิ๋นรู้ในหนังสือตั๋งโต๊ะดังนั้นก็ปิดไว้มิให้ขันที 10 คนรู้
แล้วหาขุนนางทั้งปวงมาปรึกษาว่า “จะให้ตั๋งโต๊ะเข้ามาดีหรือประการใด”
แตะถ้ายจึงว่า “ตั๋งโต๊ะนี้น้ำใจดังเสือ ซึ่งจะให้เข้ามาในเมืองนี้เห็นจะมีอันตราย แก่คนทั้งปวง”
โฮจิ๋นจึงว่า “ท่านนี้จะคิดการใหญ่ด้วยเราไม่ได้ ได้ยินแต่ข่าวยังมิทันเห็นตัวเสือก็ครั่นคร้าม”
โลติดได้ยินจึงว่า “ข้าพเจ้าได้เคยรู้น้ำใจตั๋งโต๊ะมาแต่ก่อนว่าเป็นคนหยาบช้า ถ้าปล่อยให้เข้ามาในเมืองเห็นจะเกิดจลาจลเหมือนคำแตะถ้ายว่าเป็นมั่นคง”
โฮจิ๋นจึงตอบว่า “ท่านทั้งปวงอย่าว่าเลย เราหาฟังไม่”
โลติดกับแตะถ้ายและขุนนางผู้ใหญ่ทั้งปวงได้ยินโฮจิ๋นว่าดังนั้นก็เสียใจนัก ต่างคนต่างเวนตราจำนำเสีย
แล้วก็ออกจากราชการไปอยู่ ณ บ้านเป็นอันมาก
สํานวนแปล วรรณไว พัธโนทัย ให้รายละเอียดบางรายละเอียดที่ไม่ควรมองข้าม พอมาใกล้พระนคร ลิยู ที่ปรึกษาผู้เป็นบุตรเขยของตั๋งโต๊ะทักขึ้นว่า “มาตรว่าจะมีท้องตรามาเรียกกองทัพ
แต่ความยังมิกระจ่างแจ้ง ไฉนท่านไม่ส่งคนไปเข้าเฝ้าฟังเรื่องให้แน่ชัดเสียก่อนจึงค่อยเคลื่อนกำลังเข้าไป”
ตั๋งโต๊ะเห็นชอบด้วยจึงเขียนหนังสือกราบทูลมีความว่า
“ข้าพเจ้าได้ทราบว่าซึ่งใต้ฟ้าต้องจลาจลวุ่นวายไม่เป็นปกติ ทั้งนี้ เนื่องด้วยเตียว เหยียง ขันทีชาววังกับพวก กระทำการละเมิดกฎหมายขนบประเพณีเป็นเหตุ ข้าพเจ้าเห็นว่า หากจะโซมน้ำแกงในหม้อมิให้เดือดพล่านนั้น พึงต้องเอาฟืนออกเสีย อันว่าฝีฝักบัวแตกแม้นจะเจ็บสักเท่าไรแต่ก็สามารถเอาชนะพิษไข้ได้
ข้าพเจ้ากล้าที่จะตีม้าล่อยาตราทัพเข้าสู่ พระนคร แลจะขอล้างเตียวเหยียงกับพวกให้สิ้น เพื่อให้ราชอาณาจักรและใต้ฟ้ามีความร่มเย็นเป็นสุขสืบไป”
ครั้นโฮจิ๋นได้รับหนังสือของตั๋งโต๊ะจึงเรียกขุนนางผู้ใหญ่ทั้งปวงมาปรึกษาพร้อมกัน ฝ่ายแตะถ้าย เจ้ากรมพระธรรมนูญออกความเห็นว่า “สัญชาติตั๋งโต๊ะเป็นดั่งหมาป่าขืนปล่อยให้เข้ามาในเมืองหลวงจักต้องกินคนทั้งปวงเป็นแน่แท้”
โฮจิ๋นโต้ว่า “ท่านหวาดระแวงเกินไป อย่างนี้แล้วจะทำการใหญ่อย่างไรได้”
โลติดก็ทัดทานว่า “อันตั๋งโต๊ะนั้นหน้าเป็นพระแต่ใจเป็นหมาป่า ถ้าขืนให้เข้ามาถึงเมืองหลวงจะเกิดเหตุใหญ่ ต้องห้ามไว้อย่าให้เข้ามาเป็นอันขาด หาไม่จะยุ่งยากภายหลังอย่างแน่ๆ”
โฮจิ๋นหาฟังไม่ สั่งปลดแตะถ้ายและโลติดออกจากราชการ ครั้งนั้นขุนนางผู้ใหญ่กว่าครึ่งถูกปลดด้วยสาเหตุเดียวกันนี้
เมื่อนำสำนวนเรียบเรียง เจ้าพระยาพระคลัง (หน) มาวางเรียงเคียงเปรียบกับสำนวนใหม่
วรรณไว พัธโนทัย
เห็นจุด “ต่าง”
ไม่เพียงในรายละเอียดของหนังสือที่ส่งถึงราชสำนัก หากแต่ยังอยู่ที่ถ้อยโวหารในเชิงอุปมาอุปมัย
จำเป็นต้องหยิบสำนวน พญ.กัลยา สุพันธุ์วณิช มาอ่าน
หลี่หรู (ลิยู) ลูกเขยต่งจั๋ว (ตั๋งโต๊ะ) ว่า “โองการยังดูคลุมเครือ ควรมีหนังสือไปขอโองการที่ชัดเจนจึงจะถูกต้องทำนองคลองธรรม”
ต่งจั๋วดีใจทำหนังสือกราบทูลว่า
“อาณาประชาราษฎร์ได้รับความเดือดร้อนจากขันที จางร่าง (เตียวเหยียง) และพวก ข้าพระองค์ว่า การตักน้ำเดือดออกจากหม้อมิสู้เอาฟืนออก เอาหัวฝีออกแม้เจ็บปวดดีกว่าเก็บไว้ให้เป็นพิษ
ข้าพระพุทธเจ้าขอนำทัพเข้าลั่วหยาง (ลกเอี๋ยง) เพื่อกำจัดจางร่างและพวกเพื่อประโยชน์ของบ้านเมืองและราชวงศ์”
เหอจิ้นนำหนังสือของต่งจั๋วให้พวกขุนนางดู
เจิ้งไท่ (แตะถ้าย) ทัดทานว่า “เจ้าหมาไนต่งจั๋ว ถ้าให้มันเข้าเมืองมันจะกินคน”
เหอจิ้นว่า “เจ้าคนขี้ระแวงไม่อาจจะทำการใหญ่ได้”
หลูจื๋อ (โลติด) กล่าวทัดทานว่า “ข้ารู้จักต่งจั๋วดี เบื้องหน้าดี แต่ใจโหดร้าย ถ้ามันได้เข้าในราชสำนักจะเกิดภัยพิบัติแน่นอน”
เหอจิ้นไม่ฟังคำของเจิ้งไท่และหลูจื๋อ
ทั้งสองจึงขอลาออก ขุนนางทั้งหลายลาออกตามเป็นครึ่ง เหอจิ้นส่งคนไปรับต่งจั๋วที่เหมียนฉือ
ต่งจั๋วก็ตั้งกองทหารอยู่ที่นั่น
ท่าทีของหลอกว้านจงเมื่อเขียนถึงตั๋งโต๊ะก็ดำเนินไปในท่าทีอย่างเดียวกันกับเมื่อเขียนถึงโฮจิ๋น
นั่นคือ มองในแง่ “ลบ”
นั่นย่อมเป็นไปตามสภาพความเป็นจริงที่ดำรงอยู่ ขณะเดียวกัน ก็เป็นไปตามทิศทางและแนวโน้มทางสังคม
ดังที่ สังข์ พัธโนทัย ฟันธงว่า โฮจิ๋นเป็น “คนทึ่ม”
ดังที่ “จิวล่ง” เมื่อเรียบเรียงเรื่องราวของตั๋งโต๊ะในหนังสือ “ทรชนในสามก๊ก” ก็ดำเนินไปอย่างตรงไปตรงมา
สะท้อนให้เห็นว่าเป็น “ตัวร้าย” ตั้งแต่เปิดตัว
เช่นเดียวกับเส้นทางของโฮจิ๋นแม้จะเป็นถึง ท่านโหว (พระยา) แม้จะอยู่ในตำแหน่ง “มหาเสนาบดี”
แต่ก็มี “จุดจบ” ไม่งดงามเท่าใดนัก
