‘ซื้อออนไลน์แล้วได้ของไม่ตรงปก ผู้บริโภคควรทำอย่างไร’

กรณีตัวอย่าง สายยางรดน้ำต้นไม้

การซื้อของทางออนไลน์แล้วไม่ได้ของตามที่เห็นในโฆษณา ทำให้ใช้สินค้านั้นไม่ได้ ไม่ใช่เรื่องใหม่แต่บทความนี้มีประเด็นทางเทคนิคมาเกี่ยวข้องด้วยจึงขอนำมาพูดคุยแลกเปลี่ยนเพื่อหาทางออกและเสนอแนะมาตรการคุ้มครองผู้บริโภคร่วมกัน โดยเอาการซื้อขายท่อหรือสายยางรดน้ำสนามเป็นตัวอย่างของปัญหาและระบบที่รัฐพึงต้องแก้ไขและพัฒนาให้มีขึ้น

ไขรหัสสายยางสำหรับท่อขนาด 1/2 นิ้ว ต้องขนาดเท่าไหร่กันแน่

ในทางเทคนิคและตามมาตรฐานที่ใช้กันทั่วโลกขนาดท่อต้องวัดที่เส้นผ่านศูนย์กลางภายใน (Inside Diameter, ID) เพราะความสามารถของท่อในการลำเลียงน้ำได้จริงขึ้นกับขนาดหรือความกว้างของภายในท่อว่าจะส่งน้ำได้มากน้อยเพียงใด

หากคนขายไม่เข้าใจเรื่องเทคนิคมากพอ ไปบอกขนาดสินค้าของตนด้วยเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก (Outside Diameter, OD) เช่น หากวัดขนาดท่อภายนอกได้ 1/2 นิ้ว แล้วบอกว่าสินค้าของตนชิ้นนั้นเป็นขนาด 1/2 นิ้ว ก็จะทำให้ลำเลียงน้ำได้จริงน้อยกว่าท่อมาตรฐานขนาด 1/2 นิ้ว เพราะ ID จริงนั้นน้อยกว่า 1/2 นิ้ว เนื่องจากท่อต้องมีความหนาด้วย

ทีนี้ก็มาถึงเรื่องสายยางที่จะต่อเข้ากับก๊อกน้ำ สิ่งที่ปฏิบัติกันเป็นปกติในงานช่าง คือ ID หรือขนาดภายในของสายยางจะต้องเท่ากับประมาณขนาดภายนอก หรือ OD ของปลายเกลียวของก๊อกจึงจะสวมใส่กับก๊อกน้ำได้พอดีและส่งน้ำได้ในปริมาณที่ต้องการ นั่นคือ OD ของสายยางในกรณีตัวอย่างนี้ต้องใหญ่กว่า 1/2 นิ้วนั่นเอง

แต่หากผู้ขายประกาศขนาดของสายยางตัวเองด้วยค่า OD เป็น 1/2 นิ้ว สิ่งที่ตามมาก็คือกลายเป็นว่าสายยางเสียบกับก๊อกไม่ได้เพราะ ID เล็กไป ทำให้ผู้ชื้อเข้าใจไปว่าผู้ขายส่งสินค้าไม่ตรงปก เป็นการทำการค้าที่ผิดไปจากความที่ควรเป็น และเป็นการหลอกลวงผู้บริโภค

ขนาดตามมาตรฐาน มอก. ของท่อครึ่งนิ้วหรือ 4 หุนของไทย

วงการช่างไทยกำหนดให้ 1 นิ้วมี 8 หุน นั่นคือ 8 หุนเท่ากับ 1 นิ้ว และ 1/8 นิ้วเท่ากับ 1 หุน ดังนั้นท่อ 1/2 หรือ 4/8 นิ้วนี้จึงมีชื่อเรียกกันทั่วไปว่าท่อ 4 หุนจำตัวเลขนี้ไว้ให้ดีๆ นะครับสักครู่ต้องเอามาใช้อีก

ท่อพีวีซีขนาด 1/2 นิ้ว หรือ 4 หุนตามมาตรฐานอุตสาหกรรม หรือ มอก.ของไทย ID ก็ต้องไม่ต่ำกว่า 1/2 นิ้ว หรือประมาณ 12.7 มม. หากร้านส่งสายยางที่วัดขนาดภายนอก OD ได้ 12-13 มม. แล้วประกาศขายสายยางของตนว่าเป็นขนาด 4 หุน แต่รูภายในหรือ ID เหลือเพียง 8-9 มม. นั่นคือสินค้าผิดสเปก ไม่ใช่สายยาง 4 หุนที่จะใช้ได้กับท่อ 4 หุนตามมาตรฐาน มอก.ของไทย

ประกาศขายสายยางขนาด 1/2 นิ้ว แต่ของจริงที่ได้มาเป็น OD 4 หุน

ปัญหามาเกิดขึ้นเมื่อผู้เขียนได้สั่งสายยางขนาด 1/2 นิ้ว หรือ 4 หุนตามประกาศขายทางออนไลน์ของบริษัทแห่งหนึ่ง เมื่อได้สินค้ามาปรากฏว่าสายยางขดนั้นเส้นเล็กเกินไป สวมใส่เข้ากับก๊อกน้ำขนาด 4 หุน สำหรับท่อ 1/2 นิ้วตาม มอก.ของไทยไม่ได้ สิ่งนี้ไม่ใช่ความเคราะห์ร้ายหรือไม่รอบคอบของผู้ซื้อ แต่เป็นเพราะมาตรฐาน มอก.ควบคุมสินค้าประเภทสายยางต่อเข้าก๊อกขณะนั้นยังไม่มี การสื่อสารเรื่องขนาดของสายยางจึงคลุมเครือ เพราะ 1/2 นิ้วหรือ 4 หุนของผู้ขายเป็น OD ไม่ใช่ ID ตามที่ควรเป็น

มาถึงวันที่ 1 มีนาคม 2568 สำนักงานมาตรฐานอุตสาหกรรม (สมอ.) ได้ประกาศมาตรฐาน มอก. 2693-2567 (TIS 2693-2567) สำหรับใช้บังคับกับท่อยางเสริมแรงด้วยสิ่งทอ โดยกำหนดเรียกขนาดท่อยางตามเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน (ID) ของท่อยาง นั่นคือท่อหรือสายยาง 1/2 นิ้ว ต้องมี ID ประมาณ 12.7 มม. และมี OD ใหญ่พอที่จะสวมเข้ากับปลายก๊อกได้พอดี นั่นหมายความว่า ณ วันนี้
ผู้ใดขายท่อหรือสายยางขนาด OD 4 หุน หรือ 1/2 นิ้วที่สวมเข้ากับก๊อก 1/2 นิ้ว หรือ 4 หุนไม่ได้ ผู้นั้นกำลังทำผิดกฎหมายไทย

สินค้าไม่ตรงสเปกทางเทคนิค ผิด พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภคข้อใดบ้าง?

– พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ.2522 บางส่วนของมาตรา 22 กำหนดว่าการโฆษณาจะต้องไม่ใช้ข้อความที่เป็นการไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภคไม่ว่าข้อความนั้นจะเป็นข้อความที่เกี่ยวกับแหล่งกำเนิด สภาพ คุณภาพ หรือลักษณะของสินค้ารวมทั้งข้อความที่จะก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญเกี่ยวกับสินค้า

ทั้งนี้ บางส่วนของมาตรา 47 กำหนดว่าผู้ใดโดยเจตนาก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในแหล่งกำเนิด สภาพ คุณภาพ ปริมาณ หรือสาระสำคัญประการอื่นรวมทั้งโฆษณาหรือใช้ฉลากที่มีข้อความที่รู้หรือควรรู้อยู่แล้วว่าอาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิด ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

จากข้อความที่กล่าวมา พอจะสรุปได้ว่าการที่ผู้ขายบอกขนาดของท่อหรือสายยางที่ทำให้ผู้ซื้อเข้าใจผิดในขนาด ย่อมผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค แต่จากการปรึกษากับทนายความชำนาญการผู้หนึ่งได้ความว่าหากเป็นสินค้าที่มีผู้เสียหายไม่มาก เช่น สายยางรดน้ำนี้ อาจไม่คุ้มที่ผู้เสียหายจะฟ้องร้องเอง หากไปร้องต่อองค์กรคุ้มครองผู้บริโภคก็อาจทำได้ไม่เร็วนักด้วยติดที่ภารกิจล้นตัวขององค์กร จึงน่าจะหันไปใช้อีก พ.ร.บ.หนึ่งมากกว่า นั่นคือ พ.ร.บ.จัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ

ข้อคิดจาก พ.ร.บ.จัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ พ.ศ.2539

การส่งสินค้าที่มีขนาดไม่ตรงตาม มอก. เข้าข่ายความผิดคดีหลอกลวงขาย ซึ่งเป็นความอาญา (แผ่นดิน) อันยอมความไม่ได้ ตามมาตรา 271 ป.อาญาของ พ.ร.บ.จัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาฯ ดังกล่าว ผู้ใดขายของโดยหลอกลวงด้วยประการใดๆ ให้ผู้ซื้อหลงเชื่อในแหล่งกำเนิด สภาพ คุณภาพ หรือปริมาณแห่งของนั้นอันเป็นเท็จ (ถ้าการกระทำนั้นไม่เป็นความผิดฐานฉ้อโกง) ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ในกรณีเช่นนี้ ผู้ซื้อมีภาระเพียงแจ้งความร้องทุกข์แล้วพนักงานสอบสวนจะส่งสำนวนให้อัยการฟ้องต่อศาลทรัพย์สินทางปัญญาฯ อันเป็นไปตามเขตอำนาจศาลของศาลทรัพย์สินทางปัญญาฯ ที่กำหนดไว้ใน มาตรา 7 แห่ง พ.ร.บ. โดยที่ผู้ขายไม่อาจขอให้ผู้ซื้อถอนการแจ้งความร้องทุกข์ได้ เพราะเป็นคดีความผิดอาญา (แผ่นดิน) ซึ่งมิใช่คดีความผิดอันยอมความได้ ผู้ขายโดยปกติแล้วจึงยอมที่จะคืนเงินแก่ผู้ซื้อเมื่อเกิดเหตุเช่นนี้ขึ้น

กรณีผู้ขายส่งสินค้าตรงตามใบประกาศขาย แต่ผู้ซื้อนำสินค้านั้นมาใช้จริงไม่ได้

ขอกลับมาเน้นที่เรื่องท่อ 1/2 นิ้วกับสายยาง 4 หุนอีกครั้ง หากผู้ขายประกาศขายสายยางขนาด 1/2 นิ้ว แล้วมีต่อท้ายด้วยตัวเลข 4/8 นิ้ว หรือ 4 หุน, 5/8 นิ้ว หรือ 5 หุน, 6/8 นิ้ว หรือ 6 หุน ไว้ให้ผู้ซื้อเลือก ซึ่งจริงๆ แล้วต้องไม่มีให้เลือก เพราะสายยางที่จะต่อเข้ากับก๊อก ID ขนาด 1/2 นิ้วนั้นสายยางนี้ต้องมีขนาดเดียวเท่านั้น คือ ID ต้องเท่ากับ 1/2 นิ้ว หรือ 4 หุน และ OD ต้องใหญ่กว่า 1/2 นิ้ว 4 หุนตาม มอก. ที่กล่าวมา

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันมีช่างหรือผู้บริโภคบางรายที่พาซื่อ สั่งสายยางขนาด 4 หุนมาใช้แล้วใช้ไม่ได้ สาเหตุคือขนาดของสายยางนั้นเป็นขนาดภายนอก OD ดังนั้นหากจะให้ใช้งานได้จริงผู้ซื้อต้องสั่งซื้อสายยางที่ใหญ่ขึ้น แพงขึ้น คือขนาด 5 หุน ไม่ใช่ 4 หุน

เรื่องนี้ก่อให้เกิดความสับสนได้มาก ถามว่าผู้ขายให้ข้อมูลไม่ครบหรือไม่ คำตอบคือไม่ใช่ไม่ครบ แต่ให้มากเกิน มีตัวเลือกให้เพิ่มอีกสองตัว (4 หุน และ 6 หุน) ที่เอามาใช้จริงไม่ได้ และหากถามต่อไปว่าผู้ขายตั้งใจหลอกลวงหรือไม่ หากมองจากข้อความที่กล่าวมาข้างต้น การให้ข้อมูลที่ทำให้ผู้ซื้อเข้าใจผิดก็เข้าข่ายของการทำผิดกฎหมายไทยแล้ว

รัฐควรดำเนินการอย่างไรเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคในกรณีเช่นนี้

ต้องแก้ที่ระบบ รัฐและหน่วยงานอย่างสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) ควรดำเนินการเชิงรุกดังนี้

1.รัฐต้องประชาสัมพันธ์ให้ผู้บริโภครู้สิทธิว่า “เปิดของดูได้ หากไม่ตรงปก ปฏิเสธรับของหรือขอเงินคืนได้ทันทีภายใน 5 วัน” โดยไม่ต้องไปฟ้องศาลเอง

2.จัดระเบียบฉลากบนแพลตฟอร์มออนไลน์โดยรัฐควรกำหนดให้แพลตฟอร์มซื้อขายต่างๆ เช่น Shopee, Lazada, TikTok บังคับผู้ขายให้ระบุรายละเอียดสินค้าให้ชัดเจน เช่น ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน (ID) แทนการใช้คำกำกวมอย่าง “ขนาดมาตรฐาน” และต้องไม่มีตัวเลือกที่ทำให้สับสน ฯลฯ

3.ศาลออนไลน์ แผนกคดีซื้อขายออนไลน์ ควรต้องสนับสนุนให้ผู้บริโภคใช้ช่องทาง e-Filing ของศาลยุติธรรม ซึ่งฟ้องได้ตลอด 24 ชม. ไม่มีค่าใช้จ่าย สำหรับคดีซื้อขายออนไลน์โดยเฉพาะ

สรุปกรณีก๊อกกับสายยาง : ผู้ซื้อต้องทำอย่างไรในเบื้องต้น

หากได้รับสายยางที่เล็กกว่า 12.7 มม. (รูภายในหรือ ID) ให้ทำตามขั้นตอนนี้ :
– ถ่ายรูป/วิดีโอ ขณะวัดขนาดรูภายในด้วยไม้บรรทัดเทียบกับหน้าจอคำสั่งซื้อ
– กดขอคืนเงินทันที บนแอพพลิเคชั่น โดยเลือกหัวข้อ “สินค้าไม่ตรงตามรายละเอียด”
– หากร้านไม่ยอมตกลง ให้แจ้งสายด่วน สคบ. 1166 หรือร้องเรียนผ่านแอพพ์ OCPB Connect

ทว่าปัญหามีมากกว่านี้อีกมาก ไม่ใช่มีแค่ตัวอย่างนี้

สำหรับท่อหรือสายยางรดน้ำผู้เขียนได้มีคำตอบอย่างเป็นรูปธรรมให้แล้วว่าผู้บริโภคและผู้ขายควรปฏิบัติอย่างไร ส่วนสินค้าอื่นที่เข้ากรอบเดียวกัน เช่น จองห้องพักแล้วที่พักไม่ตรงปก สั่งอาหารแล้วได้สินค้าไม่ตรงตามโฆษณา ผู้บริโภคก็สามารถยึดหลักคิดตามกฎหมายนั้นไปใช้เพื่อร้องเพื่อเรียกเงินคืนได้

อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่ต้องพิจารณาต่อ คือ แล้วกรณีท่อหรือสายยางอ่อนที่ไม่ได้เสริมแรงด้วยสิ่งทอซึ่งไม่มี มอก.บังคับควบคุม รวมทั้งกรณีสินค้าอื่นที่มีความไม่ชัดเจนคล้ายกรณีนี้ยังมีอยู่อีกมาก รัฐควรจัดการอย่างไรเพื่อให้เป็นที่ยุติตั้งแต่ต้น ไม่เป็นคดีรกศาล และผู้บริโภคได้รับการคุ้มครองจริง

ธงชัย พรรณสวัสดิ์