จุดที่หนาวที่สุดในโลก
กรุงเทพฯในยามนี้หนาวสุดๆ หนาวอย่างที่ไม่เคยพบเห็นมาก่อนในรอบหลายปี เหตุเพราะอิทธิพลกระแสอากาศเย็นจัดจากจีนแผ่ลงมาปกคลุม ถึงขนาดทำให้บางวันอุณหภูมิลดฮวบลงไปเหลือแค่ 16 องศาเซลเซียส เล่นเอาต้องรื้อหาเสื้อผ้าหนาๆ กันหนาวกันแทบไม่ทัน
เจออุณหภูมิต่ำๆ อย่างนี้ทำให้อดถามตัวเองไม่ได้ว่า ในเมืองหนาวที่ว่ากันว่าหนาวนักหนานั้น อุณหภูมิจะสักเท่าไหร่กัน แล้วก็อดกังขาต่อไม่ได้อีกเหมือนกันว่า พื้นที่ใด จุดไหนในโลกกันนะที่หนาวเย็นที่สุด วัดอุณหภูมิกันได้เท่าไหร่กันหนอ
ถึงจะไม่เคยรู้มาก่อนแต่หลายๆ คนคงเดากันได้ว่าพื้นที่ที่หนาวจัดที่สุดของโลกน่าจะเป็นบริเวณขั้วโลก ไม่ขั้วใดก็ขั้วหนึ่ง ทั้งสองจุดเต็มไปด้วยภูเขาน้ำแข็ง แผ่นน้ำแข็งขนาดใหญ่ แถมยังมีกลาเซียร์ หรือธารหิมะอยู่เต็มไปหมด ต้องหนาวจัดแน่ๆ แต่คำถามก็คือ แล้วที่ไหนกันแน่ที่หนาวกว่า และอุณหภูมิที่ว่าหนาวๆ นั้นอยู่ที่เท่าไหร่กัน
คำตอบก็คือ ในสภาพธรรมชาติพื้นที่ที่หนาวที่สุดในโลกก็คือ ทวีปแอนตาร์กติกา หรือขั้วโลกใต้นั่นเอง สถิติของอุณหภูมิในอากาศที่เคยวัดได้ที่ สถานีสำรวจรอสต็อก ของโซเวียตในอดีต เมื่อปี 1983 ต่ำมากถึง -89.2 องศาเซลเซียส เลยทีเดียว
ระดับอุณหภูมิดังกล่าวนั้นยังคงเป็นสถิติอุณหภูมิต่ำสุดเท่าที่มีการวัดกันโดยตรงในอากาศบนพื้นผิวโลกมาจนถึงทุกวันนี้ แม้ว่าเมื่อมีการวัดอุณหภูมิโดยเครื่องตรวจวัดระยะไกลจากดาวเทียม ไปตรวจวัดบริเวณพื้นผิวน้ำแข็งของแอนตาร์กติกาแล้วจะได้ระดับอุณหภูมิต่ำกว่าลงไปอีก กล่าวคือ วัดได้ที่ -93.2 องศาเซลเซียส ซึ่งแสดงให้เห็นว่า จริงๆ แล้วอุณหภูมิของแอนตาร์กติกาอาจหนาวเย็นกว่าสถิติเมื่อปี 1983 ที่ว่านั้นก็ตามที
ทำไมแอนตาร์กติกถึงได้หนาวกว่าอาร์กติก หรือขั้วโลกเหนือ ทั้งๆ ที่เต็มไปด้วยน้ำแข็งอยู่ชั่วนาตาปีเหมือนกัน คำอธิบายในทางวิทยาศาสตร์ก็คือ แอนตาร์กติกหนาวเย็นกว่าอาร์กติก เพราะแอนตาร์กติกมีสภาพเป็นผืนทวีปที่มีมหาสมุทรรายล้อม และตั้งอยู่ในระดับความสูงที่สูงกว่าอาร์กติก เพราะมีเทือกเขาที่เรียกกันว่า เทือกเขาทรานส์แอนตาร์กติก อยู่บนผืนแผ่นดินนี้ด้วย เข้าทำนองยิ่งสูงยิ่งหนาวนั่นเอง นอกจากนั้น แผ่นน้ำแข็ง หรือที่เรียกกันว่าพืดน้ำแข็งของแอนตาร์กติกก็กว้างขวางใหญ่โตกว่า แถมยังหนากว่าแผ่นน้ำแข็งขั้วโลกเหนือด้วยอีกต่างหาก
ในทางตรงกันข้าม อาร์กติก หรือบริเวณขั้วโลกเหนือ ไม่ได้มีสภาพเป็นทวีป แต่เป็นมหาสมุทร เป็นผืนน้ำขนาดใหญ่ที่น้ำเย็นจัดจนจับตัวเป็นน้ำแข็ง อุณหภูมิที่นั่นติดลบก็จริง แต่ก็ลงมาอยู่เพียงแค่ระดับต่ำกว่า -30 องศาเซลเซียสเท่านั้นเอง ที่แตกต่างกันอย่างสำคัญอีกประการก็คือ ในขณะที่แอนตาร์กติกาถูกตัดขาดจากพื้นที่ส่วนอื่นๆ ของโลกโดยสิ้นเชิง แผ่นน้ำแข็งของอาร์กติกกลับมีบางส่วนเชื่อมต่อกับแผ่นดินใหญ่ของทวีปอเมริกาเหนือ ยุโรป และเอเชียอยู่ด้วย ผลก็คือ ทำให้สัตว์หลายชนิดสามารถอพยพจากแผ่นดินเหล่านั้นไปใช้ชีวิตอยู่บนแผ่นน้ำแข็งได้ บริเวณอาร์กติก จึงมีสัตว์หลากหลายสายพันธุ์อาศัยอยู่มากกว่าบริเวณแอนตาร์กติก ที่มีสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กอย่าง นกเพนกวิน นกอัลบาทรอส แมวน้ำ เรื่อยไปจนถึงวาฬเท่านั้น
ข้อเท็จจริงที่น่าสนใจอีกอย่างก็คือ สภาพความเป็นอยู่ในแอนตาร์กติกาไม่เอื้อต่อการใช้ชีวิตของสิ่งมีชีวิตที่เปราะบางอย่างพวกแมลงทั้งหลาย เป็นเหตุให้จนถึงขณะนี้นักวิทยาศาสตร์สามารถพบแมลงที่แอนตาร์กติกาอยู่เพียงชนิดเดียวเท่านั้นเอง นั่นคือแมลงที่เรียกกันว่า แอนตาร์กติกา มิดจ์ (Antarctic midge ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Belgica antarctica)
หันกลับมาว่ากันถึงเรื่องอุณหภูมิ อุณหภูมิต่ำสุดที่วัดได้ในสภาพธรรมชาตินั้นเป็นเรื่องหนึ่ง ส่วนอุณหภูมิต่ำสุดที่มนุษย์สร้างขึ้นมาเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ในการศึกษาวิจัยทางวิทยาศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์สามารถลดอุณหภูมิลงได้ต่ำมากๆ ต่ำถึงระดับสูงกว่าขีดจำกัดต่ำสุดในทางทฤษฎีซึ่งคืออุณหภูมิที่ -273.15 องศาเซลเซียสเพียง 2-3 ส่วนในล้านส่วนขององศาเท่านั้น
ที่หยิบมาบอกเล่าสู่กันฟังก็เพื่อให้ได้รู้จักระดับอุณหภูมิต่ำสุดในทางทฤษฎีนี้กันไว้ และที่ถือกันว่านี่เป็นอุณหภูมิต่ำสุดเท่าที่มีได้ก็เพราะว่า ถ้าหากทำให้อุณหภูมิลดต่ำลงไปกว่านั้น ทุกอย่างจะหยุดนิ่ง แม้แต่อนุภาคของสสารยังหยุดเคลื่อนไหว
ซึ่งหมายถึงการวัดอุณหภูมิเป็นไปไม่ได้อีกต่อไปแล้วนั่นเองครับ
