หลายปีที่ผ่านมา ปัญหาแรงกดดันทางเศรษฐกิจภายในประเทศ ความแตกแยกทางการเมือง และความปลอดภัยของสังคม เป็นเหตุให้สหรัฐต้องเผชิญกับปรากฏการณ์ “ความฝันอเมริกันเลือนหาย” ซึ่งเป็นประวัติการณ์ในรอบหลายทศวรรษ กระแสการย้ายถิ่นฐานของพลเมืองสหรัฐไปยังต่างประเทศครั้งนี้
ถือเป็นการอพยพครั้งใหญ่ของคนอเมริกันที่เรียกว่า Great American Exit เป็นการสละสัญชาติในเชิงสัญลักษณ์
อดีต สหรัฐเป็นจุดหมายปลายทางของผู้อพยพทั่วโลก แต่ปัจจุบัน แม้พลเมืองสหรัฐก็ยังต้องละทิ้งถิ่นฐานบ้านเกิด ซึ่งถือเป็น “แผ่นดินแห่งโอกาส” จึงถือเป็นเรื่องที่น่าเสียดาย เพราะ “โอกาส” ได้หมดลงแล้ว
จากการประเมินขององค์กรไม่แสวงหากำไรระบุว่าปัจจุบันมีชาวอเมริกันนับล้านคนอาศัยอยู่ในต่างประเทศ มิใช่เพียงคนร่ำรวยหรือเกษียณอายุเท่านั้น แต่ยังรวมถึงคนรุ่นใหม่ ผู้เชี่ยวชาญในสาขาอื่น ผู้ทำงานทางไกล และครอบครัวทั่วไปที่เข้าร่วมกระแสการย้ายถิ่นมากขึ้นทุกขณะ
จุดหมายปลายทางของพวกเขาคือประเทศที่มีค่าครองชีพต่ำกว่า เช่น เม็กซิโก หรือประเทศยุโรปที่มีสวัสดิการสังคมและวิถีชีวิตที่ดีกว่า อาทิ สเปน โปรตุเกส และอิตาลี
จากผลการสำรวจของสมาคมพิทักษ์สิทธิพลเมืองอเมริกันในต่างแดนพบว่า สาเหตุสำคัญที่ผลักดันให้ชาวอเมริกันและผู้อพยพจำนวนมากย้ายออกจากสหรัฐหรือกลับไปยังประเทศบ้านเกิด ล้วนเกี่ยวกับปัญหาเชิงโครงสร้าง 3 ประการ 1 คือภาระทางเศรษฐกิจและค่าครองชีพที่พุ่งสูงขึ้น 1 คือความวุ่นวายทางการเมืองและความแตกแยกของสังคม อีก 1 คือ ปัญหาความปลอดภัยและความกังวลต่อชีวิตและทรัพย์สิน
-แรงกดดันทางเศรษฐกิจเป็นปัจจัยสำคัญอันดับแรกที่ผลักดันให้ย้ายออก แม้สหรัฐจะมีเศรษฐกิจขนาดใหญ่ แต่ภาวะเงินเฟ้อ ราคาที่อยู่อาศัยสูง และหนี้สินที่เกิดจากการศึกษา แม้คนหนุ่มสาวและชนชั้นกลางสามารถอยู่ได้ แต่ไม่มีความเจริญเติบโต โดยเฉพาะด้านสาธารณสุข ค่าใช้จ่ายทางการแพทย์ที่สูง กอปรกับระบบประกันสุขภาพที่ซับซ้อน จึงพบว่าชนชั้นกลางจำนวนไม่น้อย ย้ายถิ่นฐานไปอยู่ประเทศอื่น แม้ต้องเสียภาษีในอัตราที่สูง แต่คุณภาพชีวิตโดยรวมดีกว่าอยู่ในสหรัฐ เพราะไม่มีแรงกดดันทางการเงิน
-ความขัดแย้งและการแบ่งขั้วทางการเมือง ทำให้คนอเมริกันจำนวนมากรู้สึกสิ้นหวังกับชีวิต การเปลี่ยนผ่านของวาระการเลือกตั้งและการแกว่งตัวของนโยบายระหว่างสองพรรคการเมืองทำให้ประชาชนส่วนใหญ่ตั้งคำถามต่อเสถียรภาพของระบบการเมือง โดยเฉพาะความขัดแย้งรุนแรงในประเด็นสำคัญเช่น การควบคุมอาวุธปืน สิทธิการทำแท้ง ความเท่าเทียมทางเพศ และนโยบายด้านย้ายถิ่นฐาน กรณีเป็นการสร้างความวิตกกังวลให้กับอเมริกันชนโดยรวม สำหรับชนกลุ่มน้อยและสตรีส่วนหนึ่งก็มีความกังวลเกี่ยวกับข้อจำกัดด้านสิทธิและการถดถอยของนโยบายสังคม ดังนั้น การย้ายถิ่นจึงกลายเป็นวิธีการปกป้องอนาคตของตนเอง
-ปัญหาความปลอดภัยเป็นแรงผลักดันที่สำคัญ การแพร่หลายของอาวุธปืน เหตุการณ์กราดยิงที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง และอาชญากรรมในเขตเมือง การเสื่อมถอยของสถานการณ์ด้านความปลอดภัยและการเพิ่มขึ้นของอาชญากรรมรุนแรงในเมืองใหญ่หลายแห่ง เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ประชาชนจำนวนมากรู้สึกหวาดวิตกและตัดสินใจย้ายออกจากประเทศ การหลีกหนีพื้นที่ที่มีอัตราอาชญากรรมสูง แลกกับการแสวงหาสภาพแวดล้อมที่สงบและปลอดภัยกว่า จึงกลายเป็นเหตุผลโดยตรงที่ทำให้พลเมืองสหรัฐเลือกย้ายไปใช้ชีวิตในต่างแดน
กระแสการอพยพของสหรัฐส่งผลกระทบต่อทั้งสังคมอเมริกันและภูมิรัฐศาสตร์โลก ที่สำคัญความหมายของ American Dream กำลังเปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ อดีตกาล ความฝันอเมริกันหมายถึงการก่อร่างสร้างตัว รังสรรค์ความมั่งคั่ง และยกระดับสถานะทางสังคมภายในสหรัฐ ปัจจุบัน การย้ายถิ่นฐานของชาวอเมริกันมิใช่เพียงการละทิ้งบ้านเกิด แต่เป็นการแสวงหาคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า และเป็นการกำหนดอนาคตของตนเอง
ท่ามกลางภาวะสหรัฐกำลังเผชิญกับความผันผวนทางเศรษฐกิจ ความขัดแย้งทางการเมือง และความไม่ปลอดภัยในชีวิต การตัดสินใจย้ายถิ่นไปยังประเทศที่มีเงื่อนไขดีกว่า ย่อมถือเป็นการประเมินที่มีเหตุผล
บัดนี้ American Dream ได้กลายเป็นฝันสลายไปแล้ว
ศ.ชยานันต์ ศุกลวณิช
