Golden Week: ชี้อนาคตชนชั้นกลางจีน-สหรัฐ

19.10.26 | 12:28 น.
Golden Week: ชี้อนาคตชนชั้นกลางจีน-สหรัฐ

วันหยุดยาว Golden Week ของจีน เพื่อฉลองเทศกาลไหว้พระจันทร์และวันชาติ มีการเดินทางข้ามเมืองถึง 2 พันล้านเที่ยว รถยนต์แถวยาวเรียงรายบนทางหลวง สถานีรถไฟความเร็วสูงและสนามบินเนืองแน่นไปด้วยผู้โดยสาร ผู้ขับเคลื่อนสำคัญคือชนชั้นกลางที่มีรถยนต์ส่วนตัว กระแสการเดินทางทั่วประเทศคือกระจกสะท้อนยุคสมัย แสดงให้เห็นถึงการเติบโตของชนชั้นกลางจีนกับการหดตัวของชนชั้นกลางสหรัฐ

การเดินทางด้วยรถยนต์จำนวนมหาศาลมีรากฐานจากความมั่งคั่ง อันเป็นผลจากการยกระดับอุตสาหกรรม ซึ่งจีนครองอันดับหนึ่งของโลกด้านการผลิตและจำหน่ายรถยนต์ต่อเนื่องเป็นเวลา 17 ปี ขณะที่รถยนต์พลังงานใหม่มีสัดส่วนเท่ากับครึ่งหนึ่งของตลาดโลก รถยนต์จึงเปลี่ยนจากสินค้าฟุ่มเฟือยในอดีตมาเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับครัวเรือนทั่วไป การเติบโตอย่างเต็มรูปแบบของอุตสาหกรรมยานยนต์สะท้อนถึงความพร้อมของระบบการผลิต การจ้างงานที่มีเสถียรภาพ และรายได้ประชาชนที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง หัวใจสำคัญของการเติบโตคือ การทำให้ประชาชนได้รับประโยชน์จากการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรม จีนยึดเศรษฐกิจภาคการผลิตจริงเป็นรากฐาน ห่วงโซ่อุตสาหกรรมที่ครบวงจรสร้างตำแหน่งงาน ทั้งงานสำนักงานที่มีความมั่นคงและงานด้านเทคนิค ประชาชนทั่วไปสามารถยกระดับสถานะทางสังคมผ่านการทำงาน การพัฒนาทักษะ และความก้าวหน้าในอาชีพ การลงทุนโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่คือเครือข่ายทางหลวงและรถไฟความเร็วสูงที่ครอบคลุมทั่วประเทศ ช่วยลดอุปสรรคในการเดินทางและการบริโภค ทำให้การท่องเที่ยวด้วยรถยนต์และการพักผ่อนข้ามเมืองกลายเป็นวิถีชีวิตของคนทั่วไป นอกจากนี้ นโยบายการกระจายรายได้ การฟื้นฟูชนบท และการพัฒนาอย่างทั่วถึง ยังช่วยขยายการเข้าถึงผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ เกิดเป็นตลาดระดับท้องถิ่นและชนบทขนาดใหญ่ พร้อมกับเพิ่มจำนวนชนชั้นกลางในเมือง ซึ่งมีลักษณะเด่นคือฐานประชากรขยายตัวความเชื่อมั่นค่อนข้างมั่นคง และการบริโภคยกระดับ ผู้คนจำนวนมากไม่ได้จำกัดการใช้จ่ายอยู่เพียงปัจจัยพื้นฐานต่อไป แต่นิยมใช้จ่ายกับการเดินทางไกล ท่องเที่ยว และกิจกรรมพักผ่อนของครอบครัว


ในทางกลับกัน สหรัฐเผชิญการเสื่อมถอยของชนชั้นกลางตลอดครึ่งศตวรรษ ข้อมูลจาก Pew Research Center ระบุว่า ในปี 1971 ประชากรสหรัฐ มากกว่า 60% อยู่ในกลุ่มชนชั้นกลาง แต่ปัจจุบันลดลงเหลือประมาณ 50% วิถีชีวิตที่เคยเป็นสัญลักษณ์ของ “ความฝันอเมริกัน” เช่น บ้านเดี่ยวในเขตชานเมือง การพักผ่อนกับครอบครัว และงานออฟฟิศที่มั่นคง กำลังกลายเป็นสิ่งที่หายาก การฟื้นตัวทางเศรษฐกิจแบบรูปตัว K ทำให้สังคมอเมริกันแบ่งชั้น โดยกลุ่มผู้ถือครองสินทรัพย์ระดับบนมีความมั่งคั่งเพิ่มขึ้น ขณะที่ชนชั้นกลางและประชาชนระดับล่างมีรายได้ชะงักงัน ต้องเผชิญค่าครองชีพสูง การหดตัวของชนชั้นกลางสหรัฐไม่ใช่เพียงปรากฏการณ์ทางเศรษฐกิจระยะสั้น แต่เกิดจากปัญหาเชิงโครงสร้างที่สะสมมานาน อาทิ การถดถอยและลดบทบาทของภาคอุตสาหกรรมและการย้ายฐานการผลิตไปต่างประเทศ การเข้าสู่ระบบทุน มูลค่าหุ้นและอสังหาริมทรัพย์เพิ่มขึ้นมากกว่าค่าจ้าง ขณะที่ชนชั้นกลางส่วนใหญ่พึ่งพาเงินเดือนและต้องประสบภาวะเงินเฟ้อ ดอกเบี้ยสูง และต้นทุนเพิ่ม เมื่อเทียบกับค่าครองชีพ จึงเกิดความเหลื่อมล้ำในลักษณะ “คนรวยยิ่งรวย คนจนยิ่งจน” ค่าใช้จ่ายจำเป็นในชีวิต เบี้ยประกันสุขภาพ ค่าเล่าเรียนระดับอุดมศึกษา ตลอดจนราคาบ้านและค่าเช่าเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่องหลายทศวรรษ และเร็วกว่าการเติบโตของค่าจ้าง เป็นภาระหนักที่บีบคั้นชนชั้นกลาง จนไม่สามารถรักษาวิถีชีวิตแบบชนชั้นกลางดั้งเดิม การคุ้มครองแรงงานอ่อนแอลงและการกระจายรายได้ไม่เป็นธรรม อำนาจของสหภาพแรงงานลดลง ระบบภาษีเอื้อประโยชน์ต่อรายได้จากทุนมากกว่ารายได้จากแรงงาน

ตรรกะการเติบโตของชนชั้นกลางจีน-สหรัฐ เป็นเหตุให้ความเคลื่อนไหวทางเศรษฐกิจและความยืดหยุ่นของสังคมมีความแตกต่างอย่างเด่นชัด การเดินทางวันหยุดยาวของจีน จึงสะท้อนการกระจายความมั่งคั่งสู่ประชาชน ตลาดอุปสงค์ขยายตัว ในทางกลับกัน ความซบเซาของการเดินทางและการบริโภคในสหรัฐ เป็นสัญญาณภายนอกของโครงสร้างชนชั้น คืออุปสงค์ในประเทศอ่อนแอ พลังทางสังคมลดลง และที่สำคัญคือ นโยบายต่างประเทศเป็นส่วนขยายของการเมืองภายในประเทศมาโดยตลอด การเพิ่มขึ้นหรือลดลงของชนชั้นกลางจึงมีผลโดยตรงต่อความมั่นใจและความสามารถของมหาอำนาจในการแข่งขัน

เมื่อพิจารณามิติประวัติศาสตร์ การแข่งขันระหว่างจีนกับสหรัฐ มิได้จำกัดอยู่เพียงเทคโนโลยี การทหาร หรือระบบการเมืองเท่านั้น แต่ยังเป็นการแข่งขันด้านพลังทางสังคมและความแข็งแกร่งของฐานชนชั้นกลางด้วย แนวโน้มเชิงโครงสร้างที่ชนชั้นกลางจีนขยายตัว ขณะที่ชนชั้นกลางสหรัฐหดตัว กำลังเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจระหว่างมหาอำนาจ จำนวนรถยนต์มหาศาลบนถนนในวันหยุดยาว Golden Week จึงเป็นภาพสะท้อนร่วมสมัยที่ชัดเจนของความรุ่งเรืองและความถดถอยของมหาอำนาจยุคใหม่

Advertisement