เรื่องการอนุมัติอนุญาตของทางราชการที่ล่าช้า เป็นปัญหาที่ประชาชนและผู้ประกอบการจำนวนไม่น้อยต้องประสบอยู่ในชีวิตประจำวัน
บางเรื่องล่าช้าเพราะกฎหมาย กฎ หรือระเบียบกำหนดให้ต้องเสนอคณะกรรมการพิจารณา ซึ่งเป็นเรื่องถูกต้อง
แต่คำถามก็คือ จำเป็นหรือไม่ที่ทุกเรื่องต้องรอให้คณะกรรมการพิจารณาทุกครั้ง
เรื่องจำนวนไม่น้อยที่มีลักษณะเดียวกัน มีหลักเกณฑ์ชัดเจน และคณะกรรมการเคยอนุมัติไว้แล้ว
หากมีมติอนุมัติเป็นหลักการให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบว่าเรื่องนั้นเป็นไปตามหลักเกณฑ์หรือไม่ แล้วเสนอให้หัวหน้าส่วนราชการพิจารณาอนุมัติในนามคณะกรรมการไปได้
วิธีการนี้จะช่วยลดเวลารอคอยของประชาชน และเปิดโอกาสให้คณะกรรมการใช้เวลาพิจารณาเรื่องสำคัญหรือซับซ้อนมากขึ้น
ผู้เขียนเคยมีประสบการณ์ในเรื่องนี้สมัยรับราชการอยู่ที่สำนักงาน ก.พ.
แม้สำนักงาน ก.พ.จะไม่ได้อนุมัติอนุญาตกิจการของประชาชนทั่วไป แต่มีหน้าที่พิจารณาเรื่องต่างๆ ของข้าราชการในส่วนราชการฝ่ายพลเรือน เช่น ในขณะนั้นมีการขออนุมัติเลื่อนขั้นเงินเดือนเป็นกรณีพิเศษ เป็นต้น
ในเวลานั้นคำขอจากส่วนราชการต่างๆ ต้องนำเสนอ ก.พ. ตามกฎหมายและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง กว่าเข้าสู่การประชุมได้ ในบางครั้งอาจต้องรอเป็นเวลานาน โดยเฉพาะเมื่อมีเรื่องจำนวนมาก
ผู้เขียนซึ่งในตอนนั้นดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการกองตรวจสอบและทะเบียนประวัติ จึงเห็นว่าเรื่องใดที่กำหนดหลักเกณฑ์ได้ชัดเจน ก็ควรนำเสนอให้ ก.พ.พิจารณาอนุมัติเป็นหลักการไว้ตั้งแต่ต้น
จากนั้นหากเรื่องที่ส่งมาเป็นไปตามหลักเกณฑ์ดังกล่าว ก็มอบอำนาจให้เลขาธิการ ก.พ.ตอบอนุมัติในนาม ก.พ. ไปได้
เมื่อหารือกับเจ้าหน้าที่ ท่านหนึ่งได้ตั้งข้อสังเกตว่าต่อไปเจ้าหน้าที่อาจไม่มีงานทำ
ผู้เขียนได้ชี้แจงว่ายังมีงานสำคัญอีกมากที่ต้องทำ เพราะเป้าหมายของงานราชการไม่ใช่การรักษาปริมาณงานของเจ้าหน้าที่ แต่คือการให้ผู้ที่ติดต่อราชการได้รับบริการที่ดีขึ้น
ในที่สุด ก.พ.ก็อนุมัติในหลักการดังกล่าวข้างต้น
ผลที่ได้ก็คือเรื่องที่อยู่ในหลักเกณฑ์ก็สามารถพิจารณาตอบอนุมัติได้ทันที
งานรวดเร็วขึ้น ส่วนราชการได้รับคำตอบเร็วขึ้น ข้าราชการที่เกี่ยวข้องได้รับประโยชน์เร็วขึ้น และเจ้าหน้าที่ก็มีเวลาทำงานอื่นที่สำคัญกว่ามากขึ้น
มีข้อสังเกตต่ออีกนิดหนึ่งว่า เมื่อได้ใช้วิธีการนี้พอสมควร ต่อมา ก.พ.ก็ได้มอบอำนาจให้หัวหน้าส่วนราชการต่างๆ พิจารณาอนุมัติได้เอง หากอยู่ในหลักเกณฑ์ที่ ก.พ.กำหนด
หากหัวหน้าส่วนราชการไม่ดำเนินการตามหลักเกณฑ์ที่ ก.พ.กำหนด ก็เป็นหน้าที่ของสำนักงาน ก.พ.ในการตรวจสอบความถูกต้องต่อไป
ประสบการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า การลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น อาจทำได้โดยไม่ต้องลดความรอบคอบหรือลดมาตรฐานการพิจารณา
ส่วนราชการต่างๆ จึงควรสำรวจว่า มีเรื่องใดบ้างที่ต้องเสนอคณะกรรมการ
หากมีก็ควรนำเสนอคณะกรรมการให้พิจารณาวางหลักเกณฑ์แล้วมอบอำนาจให้หัวหน้าส่วนราชการพิจารณาอนุมัติในนามคณะกรรมการได้ตามหลักเกณฑ์นั้น
อย่ากอดอำนาจไว้ใช้ในทางที่ไม่ถูกไม่ควรเลยครับ
เพราะนอกจากช่วยลดความล่าช้าแล้ว วิธีนี้ยังทำให้คณะกรรมการมีเวลาไปพิจารณาเรื่องสำคัญ และเป็นการใช้ทรัพยากรของราชการให้เกิดประโยชน์มากขึ้น
สมัยที่ผู้เขียนยังเป็นกรรมการในคณะต่างๆ ก็ได้พยายามเสนอให้อนุมัติเป็นหลักการในทำนองนี้เช่นกัน
แต่ก็มีคณะกรรมการบางคนที่ไม่เห็นด้วย เพราะต้องการประชุมบ่อยๆ เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น ท่านผู้อ่านคงจะเดาได้
อย่างไรก็ตาม ปัญหาความล่าช้าไม่ได้เกิดจากกฎหมาย ระเบียบ หรือการรอประชุมเสมอไป
บางครั้งเกิดจากการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ที่ไม่มีประสิทธิภาพ
ซึ่งเป็นเรื่องที่ส่วนราชการต้องดำเนินการตามสมควรแก่กรณี
และบางครั้งมีน้ำมันหล่อลื่นเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ควรเกิดขึ้นเป็นอย่างยิ่ง
ในยุคปัจจุบัน เทคโนโลยี ระบบอัตโนมัติ และ AI สามารถช่วยตรวจสอบความครบถ้วนของเอกสารและการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ได้รวดเร็วขึ้น
อีกทั้งยังช่วยลดการใช้ดุลพินิจที่ไม่จำเป็น และเพิ่มความโปร่งใสในการทำงาน หากมีระบบตรวจสอบและกำกับดูแลที่เหมาะสม
ทั้งนี้ เพราะประชาชนไม่ควรต้องจ่ายเงินเพิ่มเติมเพื่อให้ได้รับบริการที่มีสิทธิตามกฎหมาย
ข้าราชการได้รับเงินเดือนจากภาษีของประชาชน จึงไม่ต้องถามว่า ต้องจ่ายเท่าไรจึงจะเร็ว
แต่ต้องทำให้ประชาชนมั่นใจว่า ติดต่อราชการแล้ว จะได้รับการบริการตามสิทธิอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม
อย่าให้เงินภาษีที่ประชาชนจ่ายต้องย้อนกลับมาเป็นเงินที่ประชาชนต้องจ่ายอีกครั้ง เพียงเพื่อให้ได้รับบริการจากรัฐ
การแก้ปัญหาจึงต้องทำทั้งด้านระบบและข้าราชการ คือ ลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น กระจายอำนาจ กำหนดหลักเกณฑ์ให้ชัดเจน
รวมทั้งกำกับดูแลให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความสุจริต รวดเร็ว และรับผิดชอบ
เพราะต่อให้มีกฎหมายหรือระบบดีเพียงใด หากผู้ปฏิบัติไม่ดี ระบบนั้นก็ไม่อาจสร้างความพึงพอใจให้ประชาชนได้
ผู้เขียนยังระลึกถึงคำขวัญวันข้าราชการพลเรือนที่ท่านปัญญานันทภิกขุเคยให้ไว้ว่า
ข้าราชการคือบุคคลที่ทำงานให้ประชาชนชื่นใจ
ข้าราชการไม่จำเป็นต้องทำให้ประชาชนชื่นชมทุกครั้งก็ได้ เพียงทำให้ประชาชนที่ติดต่อราชการแล้ว ไม่ต้องรอนานโดยไม่จำเป็น ไม่ต้องวิ่งเต้น และไม่ต้องจ่ายเงินใต้โต๊ะ ก็น่าจะเพียงพอที่ทำให้ประชาชนชื่นใจแล้ว
เพราะราชการมีไว้เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชน มิใช่เพื่อให้ประชาชนคอยอำนวยความสะดวกแก่ข้าราชการ
พุธทรัพย์ มณีศรี
