การขออนุมัติหรือขออนุญาตจากส่วนราชการในปัจจุบันยังเป็นปัญหาที่สร้างความเดือดร้อนให้แก่ประชาชนและภาคธุรกิจไม่น้อย
โดยเฉพาะเรื่องที่ต้องผ่านการพิจารณาหลายขั้นตอน บางกรณีต้องรอเป็นเวลานานนับปี ทั้งที่ผู้ยื่นคำขอมีความพร้อมในการดำเนินการแล้ว
ความล่าช้าเช่นนี้ไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะผู้ยื่นคำขอเท่านั้น แต่ยังเป็นอุปสรรคต่อการลงทุน การพัฒนานวัตกรรม และการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศอีกด้วย
ในโลกที่เทคโนโลยีและการแข่งขันทางธุรกิจเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การต้องรออนุมัติอนุญาตเป็นเวลานานอาจทำให้โอกาสทางธุรกิจที่จะเกิดขึ้นต้องสูญเสียไป
สาเหตุของความล่าช้ามีหลายประการ บางครั้งได้รับคำชี้แจงว่าหน่วยงานมีอัตรากำลังไม่เพียงพอ ซึ่งอาจเป็นข้อเท็จจริงก็ได้
แต่คำถามที่ควรพิจารณาก็คือ จำเป็นต้องให้เจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นผู้ดำเนินการในทุกขั้นตอนด้วยตนเองหรือไม่
หรือมีงานประเภทใดบ้างที่สามารถมอบให้ภาคเอกชนที่มีความพร้อมเป็นผู้ดำเนินการแทนได้ ภายใต้มาตรฐานและการกำกับดูแลของรัฐ
การจ้างเอกชนดำเนินงานแทน หรือ Outsourcing ไม่ได้เป็นเรื่องใหม่ในวงราชการ
หน่วยงานของรัฐหลายแห่งได้นำแนวทางการจ้างเอกชนดำเนินงานแทนมาใช้นานแล้ว
ตัวอย่างเช่น การตรวจสภาพรถยนต์ ซึ่งกรมการขนส่งทางบกเปิดให้สถานตรวจสภาพรถเอกชนที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์ให้ดำเนินการแทนได้
ไม่เชื่อก็ต้องเชื่อว่ากระทรวงการต่างประเทศใช้ระบบให้บริการหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยว่าจ้างบริษัทเอกชนให้บริการแบบเบ็ดเสร็จ ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงฯ
ในด้านการจัดการขยะมูลฝอยและขยะติดเชื้อ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นก็สามารถจัดให้มีเอกชนเข้ามาดำเนินการเก็บขนหรือกำจัดขยะได้ตามกฎหมายและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
ส่วนงานรักษาความปลอดภัยก็เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่หน่วยงานสามารถใช้บริการจากบริษัทเอกชนที่มีคุณสมบัติและได้รับอนุญาตตามกฎหมายได้เช่นกัน
ตัวอย่างเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า รัฐไม่จำเป็นต้องดำเนินงานทุกอย่างด้วยข้าราชการ
หากสามารถกำหนดมาตรฐานที่ชัดเจน เปิดโอกาสให้เอกชนที่มีคุณสมบัติเหมาะสมเข้ามาดำเนินการ และมีระบบตรวจสอบควบคุมคุณภาพอย่างมีประสิทธิภาพ
ดังนั้น รัฐบาลจึงควรปฏิรูประบบการอนุมัติอนุญาตอย่างจริงจัง
ผู้เขียนเห็นว่า รัฐบาลควรกำหนดเป็นนโยบายให้ทุกส่วนราชการทบทวนกระบวนงานที่อยู่ในความรับผิดชอบ
โดยเฉพาะงานตรวจสอบ งานประเมิน งานรับรอง และงานบริการที่สามารถกำหนดมาตรฐานให้เอกชนดำเนินการแทนได้
แนวทางดำเนินการอาจประกอบด้วย
ประการแรก ให้แต่ละหน่วยงานสำรวจกระบวนงานที่มีความล่าช้าและจำแนกให้ชัดเจนว่า งานใดจำเป็นต้องให้เจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นผู้พิจารณาหรือตัดสินใจ และงานใดสามารถมอบหมายให้เอกชนดำเนินการได้
ประการที่สอง กำหนดมาตรฐาน หลักเกณฑ์ และคุณสมบัติของผู้ให้บริการเอกชนให้ชัดเจน พร้อมจัดให้มีระบบขึ้นทะเบียน การตรวจสอบ และการประเมินผล เพื่อให้มั่นใจว่าการดำเนินงานเป็นไปตามกฎหมายและมีคุณภาพ
ประการที่สาม ปรับปรุงระเบียบที่เป็นอุปสรรค และกำหนดกรอบระยะเวลาการพิจารณาคำขอให้แน่นอน
หากเป็นงานที่เอกชนสามารถตรวจสอบและรับรองผลได้ ก็ควรลดขั้นตอนที่ต้องให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบซ้ำโดยไม่จำเป็น
ทั้งนี้ ต้องไม่ลดทอนมาตรฐานด้านความปลอดภัยและประโยชน์ต่อส่วนรวม
ประการที่สี่ ให้หน่วยงานของรัฐเปลี่ยนบทบาทจากการลงมือปฏิบัติทุกขั้นตอน มาเป็นผู้กำหนดมาตรฐาน กำกับดูแล ตรวจสอบ และบังคับใช้กฎหมาย
โดยยังคงให้เจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นผู้ตัดสินใจในเรื่องที่กฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของรัฐโดยเฉพาะ
ประการที่ห้า รัฐบาลควรกำหนดตัวชี้วัดที่ชัดเจน เช่น ระยะเวลาเฉลี่ยในการอนุมัติ อนุญาต จำนวนขั้นตอนที่ลดลง และความพึงพอใจของประชาชน
ประการสุดท้าย เปิดช่องทางให้ประชาชนแจ้งเบาะแสหน่วยงานของรัฐที่ทำงานล่าช้าแต่ไม่ยอม ปฏิบัติตามนโยบายรัฐบาล
พร้อมเปิดเผยผลการดำเนินงานต่อสาธารณะ เพื่อให้การปฏิรูปงานอนุมัติอนุญาตเกิดผลในทางปฏิบัติ ไม่ใช่เป็นเพียงการประกาศนโยบายเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม หากเอกชนที่ได้รับอนุมัติอนุญาตแทนกระทำความผิด ต้องมีมาตรการลงโทษขั้นรุนแรง รวมทั้งยึดใบอนุญาต หรือติด Blacklist ทันที เพื่อป้องกันการฮั้วหรือการตรวจแบบ
ขอไปที
อย่างไรก็ตาม การให้เอกชนดำเนินการแทน ไม่ใช่ให้ทำได้ในทุกกรณี
งานที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของชาติ หรือผลประโยชน์สาธารณะที่สำคัญ รัฐควรเป็นผู้ดำเนินการหรือวินิจฉัยเอง
สิ่งสำคัญจึงอยู่ที่การเลือกใช้วิธีการให้เหมาะสมกับลักษณะของงาน พร้อมป้องกันการผูกขาด ผลประโยชน์ทับซ้อน และการเรียกเก็บค่าบริการที่ไม่เป็นธรรม
การปฏิรูประบบอนุมัติอนุญาตไม่ควรมุ่งเพียงการลดจำนวนเจ้าหน้าที่หรือลดค่าใช้จ่ายของราชการ
แต่ควรมุ่งให้ประชาชนได้รับบริการที่รวดเร็ว เป็นธรรม และมีคุณภาพ
ในขณะเดียวกันก็ช่วยให้ภาคธุรกิจสามารถลงทุนและพัฒนานวัตกรรมได้โดยไม่ต้องเสียเวลาไปกับขั้นตอนที่ไม่จำเป็น
ถึงเวลาแล้วที่รัฐบาลควรต้องทบทวนวิธีคิดและวิธีทำงานของระบบราชการอย่างจริงจัง
เพราะในโลกปัจจุบัน ความล่าช้าของราชการไม่ใช่เพียงปัญหาการให้บริการ แต่เป็นต้นทุนของประเทศที่ทุกฝ่ายต้องร่วมกันแก้ไข
หากรัฐกำหนดมาตรฐานได้ดี เปิดโอกาสให้เอกชนที่มีคุณสมบัติเหมาะสมเข้ามามีส่วนร่วม และกำกับดูแลอย่างมีประสิทธิภาพ
การอนุมัติอนุญาตที่เคยใช้เวลานานอาจรวดเร็วขึ้น ประชาชนจะได้รับความสะดวก ภาคธุรกิจจะมีโอกาสเติบโต
และโดยรวม ประเทศชาติจะมีความพร้อมมากขึ้นในการแข่งขันกับนานาประเทศ
พุธทรัพย์ มณีศรี

