หน้าแรก บทความ เมื่อทรัมป์แพ...

เมื่อทรัมป์แพ้ศึกกลางเทอม ฤๅจะถึงจุดเปลี่ยนการเมืองสหรัฐ? และระเบียบโลกที่ไทยต้องเตรียมรับมือ

21.11.26 | 09:07 น.

เมื่อทรัมป์แพ้ศึกกลางเทอม ฤๅจะถึงจุดเปลี่ยนการเมืองสหรัฐ? และระเบียบโลกที่ไทยต้องเตรียมรับมือ

การเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐอเมริกา (US Midterm Elections) เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2026 ที่ผ่านมานั้น เป็นเหตุการณ์สำคัญที่ประชาคมโลกจับตามอง เนื่องจากผลการเลือกตั้งได้ส่งสัญญาณทางการเมืองที่ชัดเจนต่อสถานะและความมั่นคงของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ในช่วงสองปีสุดท้ายของการดำรงตำแหน่ง โดยชัยชนะของพรรคเดโมแครต ในสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา และความพ่ายแพ้ของพรรครีพับลิกันที่เป็นฐานทางการเมืองหลักของทรัมป์นั้น นำมาสู่คำถามสำคัญคือ ผลการเลือกตั้งครั้งนี้ จะเปลี่ยนโฉมการเมืองของสหรัฐหรือไม่ อำนาจของทรัมป์จะเปลี่ยนไปอย่างไร และที่สำคัญคือหากระเบียบโลกเปลี่ยนแปลงไทยจะรับมืออย่างไร


สถานการณ์ความนิยมหลังการเลือกตั้ง

จากการเลือกตั้งกลางเทอมที่ผ่านมา สะท้อนให้เห็นถึงชัยชนะของพรรคเดโมแครตที่มีที่นั่งสูงขึ้นจากการเลือกตั้งที่ผ่านมาทั้งในสภาผู้แทนราษฏรและวุฒิสภา นอกจากที่นั่งแล้วคะแนนนิยมของพรรคเดโมแครตยังสูงกว่าพรรครีพับลิกันกว่า 13 จุด ซึ่งสื่อถึงการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองที่มีฐานสนับสนุนจากประชาชนในวงกว้าง ที่เดิมเขตเมือง ชานเมือง และพื้นที่ชนบท ตลอดจนกลุ่มประชากรหลายเชื้อชาติเคยสนับสนุนพรรครีพับลิกันกลับมาให้คะแนนกับพรรคเดโมแครตเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ความถดถอยของที่นั่งและความนิยมดังกล่าว มาจากสาเหตุสำคัญได้แก่ ค่าครองชีพที่สูงขึ้น ความกังวลด้านเศรษฐกิจ มาตรการภาษีการค้า และสงครามกับอิหร่านที่ส่งผลต่อราคาพลังงานและค่าใช้จ่ายของครัวเรือน ซี่งทำให้ภูมิทัศน์ทางการเมืองภายในของสหรัฐในทุกวันนี้ ไม่ได้อยู่ที่อุดมการณ์ทางการเมืองเช่นเดิม แต่กำลังเป็นกระบอกเสียงไปยังรัฐบาลว่า สามารถทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ของพวกเขาดีขึ้นได้จริงหรือไม่

นอกจากนี้สำหรับพรรครีพับลิกันเอง การยึดโยงอนาคตของพรรคไว้กับทรัมป์มากเกินไปอาจกลายเป็นต้นทุนทางการเมือง โดยเฉพาะเมื่อผู้สมัครจำนวนหนึ่งต้องแบกรับความไม่พอใจต่อรัฐบาล แม้ในพื้นที่ที่เคยเป็นฐานเสียงของรีพับลิกันอย่างเข้มแข็งก็ตาม ซี่งนอกจากจะเป็นเรื่องของการต่อสู้ทางการเมืองของพรรคใหญ่ทั้งสองพรรคแล้ว ผลการเลือกตั้งในครั้งนี้ ยังทำให้พรรครีพับลิกันต้องตอบคำถามตนเองและต้องทบทวนยุทธศาสตร์ครั้งสำคัญเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการเลือกตั้งประธานาธิบดีในปี 2028 ที่จะถึงนี้เช่นกัน

Advertisement

ฉากทัศน์ของประธานาธิบดีสหรัฐ

แม้การเมืองการปกครองในระบบประธานาธิบดี ดังเช่นสหรัฐอเมริกา ฝ่ายบริหาร (ประธานาธิบดีและคณะรัฐมนตรี) กับฝ่ายนิติบัญญัติ (รัฐสภา) จะถูกแยกจากกันอย่างชัดเจน ซึ่งประธานาธิบดีไม่ได้มาจากสมาชิกรัฐสภา แต่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนโดยตรงนั้น แต่ผลการเลือกตั้งที่ไม่เป็นดังใจของเดโมแครตในครั้งนี้ กลับได้สร้างข้อจำกัดทางการเมืองให้ประธานาธิบดีทรัมป์ เพราะนับตั้งแต่เดือนมกราคม 2027 เป็นต้นไป สหรัฐจะเข้าสู่ภาวะรัฐบาลแบ่งแยกอำนาจ (Divided Government) โดยแม้ทำเนียบขาวยังอยู่ภายใต้การบริหารของพรรครีพับลิกัน โดนัลด์ ทรัมป์ ยังครองตำแหน่งประธานาธิบดี ในฐานะฝ่ายบริหาร แต่รัฐสภาซึ่งเป็นฝ่ายนิติบัญญัติทั้งสองสภากลับอยู่ภายใต้การควบคุมและเสียงข้างมากของของพรรคเดโมแครต ซี่งเป็นครั้งแรกในวาระประธานาธิบดีสมัยที่สองของทรัมป์ที่ต้องเผชิญกับรัฐสภาที่มีพรรคฝ่ายค้านครองเสียงข้างมากทั้งสองสภา ซึ่งจากฉากทัศน์ทางการเมืองดังกล่าว ส่งให้ต่อการดำเนินงานของประธานาธิบดีทรัมป์ดังนี้

ผลกระทบ ประการแรก คือ การผลักดันกฎหมายและนโยบายสำคัญของรัฐบาลทรัมป์จะทำได้ยากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นนโยบายภาษี การใช้จ่ายงบประมาณ การจัดสรรงบประมาณด้านกลาโหม นโยบายเศรษฐกิจ ตลอดจนการแต่งตั้งบุคคลสำคัญในฝ่ายบริหารและกระบวนการยุติธรรมที่ต้องผ่านความเห็นชอบจากวุฒิสภา

ประการที่สอง พรรคเดโมแครตจะมีอำนาจในการตรวจสอบรัฐบาลอย่างเข้มข้นมากขึ้น ผ่านคณะกรรมาธิการของสภาคองเกรส การเรียกเจ้าหน้าที่ระดับสูงเข้าให้ข้อมูล การออกหมายเรียกเอกสาร และการเปิดการสอบสวนเกี่ยวกับการใช้อำนาจของรัฐบาล โดยเฉพาะประเด็นความโปร่งใส การใช้งบประมาณ ความขัดแย้งทางผลประโยชน์ และการดำเนินนโยบายต่างประเทศ ทั้งนี้ การตรวจสอบรัฐบาลอาจกลายเป็นยุทธศาสตร์หลักของเดโมแครตในช่วงสองปีข้างหน้า เพราะการมีเสียงข้างมากในรัฐสภาทำให้สามารถกำหนดวาระการตรวจสอบและสร้างแรงกดดันทางการเมืองต่อทำเนียบขาวได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

แม้จะมีความยากดังที่กล่าวมา แต่ไม่ได้หมายความว่าการเมืองแบบทรัมป์ นโยบายการต่างประเทศแบบทรัมป์ จะไม่สามารถเดินต่อไปได้ เพราะตามหลักการและอำนาจตามรัฐธรรมนูญของสหรัฐอเมริกา ประธานาธิบดียังคงมีอำนาจในการบริหาร ได้แก่ การกำหนดทิศทางนโยบายต่างประเทศ เป็นผู้บัญชาการทหารสูงสุด และใช้สิทธิยับยั้งกฎหมาย (Presidential Veto) ที่ผ่านรัฐสภาได้ ยิ่งไปกว่านั้น แม้เดโมแครตจะครองเสียงข้างมากในวุฒิสภา แต่จำนวนที่นั่งยังไม่ถึง 60 เสียง ซึ่งเป็นเกณฑ์สำคัญในการยุติการอภิปรายและผลักดันกฎหมาย นอกจากนี้หากจะเข้าสู่กระบวนการถอดถอนประธานาธิบดี (Impeachment) ยังต้องได้รับเสียงสนับสนุนสองในสามของวุฒิสภา ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่ยากมากในทางการเมือง

ดังนั้น ผลการเลือกตั้งครั้งนี้จึงไม่ได้หมายถึงจุดจบของทรัมป์ แต่เป็นการเปลี่ยนสถานะจากประธานาธิบดีที่มีอำนาจทางการเมืองสนับสนุนจากรัฐสภา ไปสู่ประธานาธิบดีที่ต้องเผชิญกับการตรวจสอบและการต่อรอง รวมถึงต้องแสวงหาพันธมิตรทางการเมืองภายในมากยิ่งขึ้น

โลกเห็นว่าประชาธิปไตยยังทำงาน หรือโลกมองเห็นสหรัฐในวันที่ถูกท้าทาย

หากมองจากมิติระหว่างประเทศ ผลการเลือกตั้งครั้งนี้มีความหมายมากกว่าการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจภายในสหรัฐ เพราะเป็นการสะท้อนให้เห็นว่า แม้ประธานาธิบดีจะมีอำนาจสูง แต่ประชาชนยังสามารถใช้กระบวนการประชาธิปไตยและระบบตรวจสอบถ่วงดุลเพื่อจำกัดอำนาจของฝ่ายบริหารได้ ชัยชนะของเดโมแครตจึงเป็นสัญญาณว่าระบบการเมืองอเมริกันยังมีความสามารถในการปรับสมดุลอำนาจผ่านการเลือกตั้ง แต่ถึงอย่างไรก็ตามไม่ได้หมายความว่านานาประเทศจะเชื่อมั่นสหรัฐ ในฐานะผู้นำของโลกเช่นเดิม เพราะห้วงเวลาและการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและนโยบายของสหรัฐ ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการค้า ท่าทีต่อพันธมิตร บทบาทในเวทีระหว่างประเทศ หรือแนวทางในการจัดการในประเด็นความมั่นคง ซี่งสิ่งเหล่านี้ล้วนทำให้ประชาคนโลกเริ่มกลับมาทบทวน วางยุทธศาสตร์ความร่วมมือ หาภาคีใหม่ เพื่อกระจายความเสี่ยงในเรื่องความไม่มั่นคงของสหรัฐ

นอกจากนี้ ในมิติสงครามและความขัดแย้งระหว่างประเทศ โดยเฉพาะสงครามระหว่างสหรัฐกับอิหร่าน ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อคะแนนนิยมของรัฐบาลทรัมป์ อาจทำให้ทรัมป์และทีมงานเร่งผลักดันความพยายามทางการทูตเพื่อหาข้อตกลงยุติสงครามกับอิหร่าน และหลีกเลี่ยงการยกระดับความขัดแย้งเพิ่มเติม เพราะสงครามใช่เรื่องของความมั่นคงเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวเนื่องกับประเด็นทางเศรษฐกิจ พลังงาน และค่าครองชีพ ของประชาชนอีกด้วย ด้านสงครามยูเครนและรัสเซีย ผลการเลือกตั้งอาจเปิดโอกาสให้เดโมแครตผลักดันการสนับสนุนยูเครนและมาตรการคว่ำบาตรรัสเซียมากขึ้น แต่ทั้งนี้การเปลี่ยนแปลงทางนโยบายการต่างประเทศดังกล่าวอาจไม่สามารถเกิดขึ้นได้อย่างฉับพลัน เพียงแต่การตัดสินใจด้านสงครามของสหรัฐจะมีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น

ในด้านเศรษฐกิจ ผลการเลือกตั้งในครั้งนี้สร้างความคาดหวังใหม่ให้กับตลาดการเงิน กล่าวคือการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจอาจทำให้มาตรการทางเศรษฐกิจบางประการของทรัมป์ถูกตรวจสอบมากขึ้น ซึ่งสอดรับกับการที่ตลาดหุ้นสหรัฐตอบรับผลการเลือกตั้งในเชิงบวกในช่วงแรก ดัชนี Nasdaq เพิ่มขึ้นร้อยละ 1.4 และ Dow Jones เพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 3 แต่มีข้อควรกังวลคือการที่ฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติไม่สามารถหาข้อตกลงร่วมกันได้ โดยเฉพาะในเรื่องงบประมาณ การกู้ยืมของรัฐบาล หรือเพดานหนี้สาธารณะได้ ก็อาจเกิดความเสี่ยงต่อการปิดหน่วยงานรัฐบาล (Government Shutdown) และสร้างความผันผวนต่อตลาดพันธบัตร ค่าเงินดอลลาร์ และตลาดทุนทั่วโลก

ประเทศไทยต้องรับมืออย่างไร

สำหรับประเทศไทย ผลการเลือกตั้งครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะสหรัฐเป็นตลาดส่งออกหลักและเป็นหนึ่งในหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจและความมั่นคงที่สำคัญของไทย โดยไทยอาจต้องพิจารณา 4 ด้าน ได้แก่ ด้านการค้าและการส่งออก โดยไทยยังไม่ควรคาดหวังว่าการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองจะทำให้สินค้าส่งออกของไทยได้รับการลดภาษีโดยอัตโนมัติ ดังนั้นไทยต้องเร่งรักษาความต่อเนื่องของการเจรจา เตรียมพร้อมเรื่องกฎว่าด้วยถิ่นกำเนิดสินค้า (Rules of Origin) การตรวจสอบห่วงโซ่อุปทาน และการป้องกันไม่ให้สินค้าไทยถูกมองว่าเป็นทางผ่านของสินค้าจากประเทศอื่น ด้านการลงทุนและห่วงโซ่อุปทาน ไทยควรใช้โอกาสนี้พัฒนาตนเองให้เป็นฐานการผลิตและการลงทุนที่มีมูลค่าเพิ่ม รวมถึงยกระดับความสามารถด้านเทคโนโลยี การวิจัยและพัฒนา บุคลากร และการถ่ายทอดองค์ความรู้ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ เซมิคอนดักเตอร์ ยานยนต์ไฟฟ้า พลังงานสะอาด และดิจิทัล ซึ่งเป็นสาขาที่มีความเชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์การแข่งขันของมหาอำนาจโดยตรง ด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและการวางตำแหน่งทางยุทธศาสตร์ ไทยควรรักษาความสัมพันธ์กับสหรัฐ ควบคู่ไปกับการขยายความร่วมมือกับจีน อินเดีย ญี่ปุ่น สหภาพยุโรป และประเทศในอาเซียน และใช้ประโยชน์จากกรอบความร่วมมือระดับภูมิภาค เช่น ASEAN, BIMSTEC และความร่วมมือในกรอบอินโด-แปซิฟิก และด้านสุดท้ายคือการเตรียมความพร้อมด้านเศรษฐกิจและความมั่นคง ไทยควรจัดตั้งกลไกติดตามสถานการณ์การเมืองและเศรษฐกิจสหรัฐ อย่างต่อเนื่อง โดยบูรณาการข้อมูลจากหน่วยงานต่างๆ และ สร้างความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ (Economic Resilience) เพื่อให้ประเทศสามารถรับมือกับความผันผวนที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงนโยบายของมหาอำนาจได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ปิยณัฐ สร้อยคำ
ผู้ช่วยอธิการบดี มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี