หลายสัปดาห์ก่อนมีข่าวลือเรื่องไข้หวัดนก ภาครัฐผู้รับผิดชอบในเรื่องนี้อย่าง กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข จึงจับมือกันอธิบายว่าไม่ใช่ความจริง ขอประชาชนอย่าตื่นตระหนก รวมถึงรัฐมนตรีเจ้ากระทรวงสาธารณสุขก็ยังยืนยันสำทับอีกว่า ไทยไม่พบผู้ป่วยไข้หวัดนกมากว่า 10 ปีแล้ว ตอกย้ำมาตรฐานความปลอดภัยของบ้านเรา
ที่น่าสนใจคือ ในสัปดาห์เดียวกันก็มีเรือสินค้าจากจีนมารอรับไก่สดของไทย ณ ท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน จ.เชียงราย ในงาน “ไก่สดล็อตแรกของไทย ส่งออกไกลไปยูนนาน” เป็นไก่ล็อตแรกในรอบ 14 ปีที่จีนสั่งซื้อและอนุญาตให้ไก่ไทยข้ามกำแพงเมืองจีนไปขายให้อาเฮียอาซ้อได้แล้ว โดยไก่ชุดนี้จะมุ่งหน้าสู่ท่าเรือกวนเหล่ย มณฑลยูนนาน เพื่อให้บริการผู้บริโภคชาวจีนในเขตจีนตอนใต้ เมื่อไปถึงจีนรองผู้ว่าสิบสองปันนาของจีน ยังเป็นประธานในพิธีรับอย่างยิ่งใหญ่ มีทีมสัตวแพทย์จากสำนักงานกำกับการควบคุมคุณภาพ ตรวจสอบ และกักกันแห่งชาติ (AQSIQ) มาทำการทดสอบคุณภาพผลิตภัณฑ์ เช่น มีโรคระบาดสัตว์
หรือไม่ มีเชื้อจุลินทรีย์ และสารตกค้างต่างๆ หรือไม่ ผลปรากฏว่า ไก่ไทยผ่านฉลุย
นับเป็นอีกเหตุการณ์ที่ช่วยยืนยันว่าประเทศไทยมีระบบการป้องกันไข้หวัดนกอย่างรัดกุมเข้มแข็งมาตลอดกว่า 10 ปี
ระบบดีมีชัยไปกว่าครึ่ง
การป้องกันไข้หวัดนกของไทยทำได้อย่างดีและต่อเนื่องมากว่าทศวรรษ ด้วย “ระบบคอมพาร์ตเมนต์” ซึ่งเป็นมาตรฐานการป้องกันไข้หวัดนกที่กรมปศุสัตว์ของไทยใช้ในการบริหารจัดการและเฝ้าระวังป้องกันไข้หวัดนกอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งเป็นมาตรฐานที่เกิดขึ้นหลังจากปี 2547 ที่ไทยต้องเผชิญโรคดังกล่าวเป็นครั้งแรก ปัจจุบันประเทศไทยยังคงสถานะประเทศปลอดโรคไข้หวัดนก ตามรายงานขององค์การโรคระบาดสัตว์ระหว่างประเทศ (World Organization for Animal Health หรือ OIE) ขณะที่หลายประเทศยังคงตรวจพบการแพร่ระบาดของเชื้ออยู่
นั่นเป็นเพราะบ้านเรามีการยกระดับมาตรฐานการเลี้ยงสัตว์ปีกและมาตรฐานอาหารปลอดภัยในประเทศเพิ่มมากขึ้น มีการพัฒนาระบบการควบคุมความปลอดภัยทางชีวภาพหรือระบบสุขาภิบาลป้องกันโรค (biosecurity) ในฟาร์มสัตว์ปีก มีการกำหนดเกณฑ์และตรวจรับรองฟาร์มมาตรฐานของกรมปศุสัตว์ ควบคู่กับการที่กรมปศุสัตว์ได้จัดให้มีระบบการเฝ้าระวังเชิงรุกและเชิงรับ (active and passive surveillance) การตรวจประเมินสุขภาพสัตว์ รวมทั้งมีการตรวจติดตามข้อมูลข่าวสารเรื่องโรคอย่างต่อเนื่อง
ระบบคอมพาร์ตเมนต์หมายรวมถึง การที่สถานประกอบการหรือกลุ่มสถานประกอบการ ซึ่งทราบสถานภาพของโรคไข้หวัดนกภายใต้ระบบการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพร่วมกัน ตามหลักการวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุมสำหรับโรคไข้หวัดนกโดยจะให้ความสำคัญการจัดการด้านความปลอดภัยทางชีวภาพที่เชื่อมโยงภายในหน่วยงานและสถานประกอบการอื่นที่เกี่ยวข้อง พร้อมด้วยมาตรการเฝ้าระวังและควบคุมโรค เพื่อให้ฝูงสัตว์ปีกมีสถานะปลอดจากโรคไข้หวัดนก
โดยมีองค์ประกอบสำคัญด้านการจัดการใน 4 หมวดหลัก ได้แก่ 1. มาตรฐานการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพสำหรับสถานประกอบการ ตามหลักการวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุม หรือ HACCP สำหรับโรคไข้หวัดนก 2. การเฝ้าระวังโรคไข้หวัดนกในฟาร์มและพื้นที่กันชนรัศมี 1 กิโลเมตรรอบฟาร์ม ตามข้อกำหนดของกรมปศุสัตว์ 3. การควบคุมโรคไข้หวัดนกในฟาร์มและพื้นที่กันชนรัศมี 1 กิโลเมตรรอบฟาร์มตามข้อกำหนดของกรมปศุสัตว์
และ 4. การตรวจสอบย้อนกลับ
นสพ.พยุงศักดิ์ สมยานนทนากุล รองกรรมการผู้จัดการฝ่ายวิชาการ ซีพีเอฟ ให้ข้อมูลอีกด้วยว่า ซีพีเอฟนำระบบคอมพาร์ตเมนต์มาใช้ต่อเนื่องในอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปครบวงจรด้วย โดยดำเนินการทั้ง 4 หมวดหลักอย่างจริงจัง นับตั้งแต่โรงงานอาหารสัตว์ ที่ทำการคัดสรรวัตถุดิบอย่างดี ขณะที่โรงฟักไข่สัตว์ปีก จะใช้ระบบการผลิตตามหลักการอาหารปลอดภัยเช่นเดียวกับโรงงานอาหารแปรรูป จากนั้นลูกไก่จะถูกส่งเข้าเลี้ยงในฟาร์มมาตรฐาน ในโรงเรือนปิดระบบปรับอากาศด้วยการระเหยของน้ำ (EVAP) ที่มีระบบคอมพิวเตอร์ควบคุมการเลี้ยงจากภายนอก โดยผู้เลี้ยงไม่ต้องเข้าไปภายในโรงเรือน ระบบจะจัดการสภาพแวดล้อมภายในโรงเรือนให้สัตว์ปีกอยู่อย่างสบาย และรายงานข้อมูลการเลี้ยงตามเวลาจริง พร้อมทั้งสามารถตรวจสอบข้อมูลย้อนกลับได้ตลอดเวลา
เมื่อต้องเข้าปฏิบัติงานภายในโรงเรือน ผู้ปฏิบัติงานต้องทำความสะอาด ฆ่าเชื้อมือและรองเท้า ก่อนสัมผัสสัตว์ปีก รวมถึงรถขนส่งและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องต้องผ่านน้ำยาฆ่าเชื้อทั้งหมด ที่สำคัญต้องมีโปรแกรมการควบคุมและกำจัดสัตว์พาหะ เพื่อป้องกันไม่ให้โรคเข้าไปปนเปื้อนสัตว์ปีกภายในโรงเรือนได้ ตลอดจน มีโปรแกรมการเฝ้าระวังโรค ทั้งที่ฟาร์มและพื้นที่กันชนรัศมี 1 กิโลเมตรรอบฟาร์มตามข้อกำหนดของกรมปศุสัตว์ อีกทั้งมีมาตรการตรวจสอบก่อนการจับไก่เนื้อหรือเป็ดเนื้อส่งมอบโรงงาน เพื่อให้มั่นใจว่าสัตว์ปีกปราศจากเชื้อก่อโรคและปลอดจากสารตกค้างที่เป็นอันตราย สุดท้ายไก่เนื้อที่ถูกเลี้ยงจากฟาร์มในระบบคอมพาร์ตเมนต์เท่านั้น ที่จะถูกส่งเข้าโรงงานแปรรูปที่มีมาตรฐานการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพ ช่วยสร้างหลักประกันคุณภาพความปลอดภัยของอาหาร
ขณะนี้เข้าสู่ช่วงฤดูร้อนซึ่งไม่ใช่ช่วงที่มีนกอพยพ ลักษณะอากาศร้อนไม่เอื้อต่อการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส จึงสบายใจได้ในแง่ของปัญหาไข้หวัดนก แต่อย่างไรก็ตาม เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ปีกควรต้องยกระดับฟาร์มให้เป็นฟาร์มมาตรฐาน ใช้มาตรการการป้องกันโรคตั้งแต่ต้นทาง และใช้กระบวนการเลี้ยงสัตว์ด้วยวิธีที่ถูกต้องตามคำแนะนำของกรมปศุสัตว์และสัตวแพทย์ควบคุมฟาร์ม ก็จะมั่นใจได้ว่าสามารถป้องกันโรคไข้หวัดนกได้อย่างแน่นอน
บ้านเรารักษามาตรฐานกันมาได้แล้วกว่า 10 ปี ขอแค่อย่าละเลย และโปรดเคร่งครัดเข้มงวดต่อระบบมาตรฐานที่วางไว้ ประเทศไทยก็จะรอดปลอดภัยจากโรคระบาดสัตว์ เห็นต่างชาติเชื่อมั่นไทยเราเพียงใด คนไทยด้วยกันควรต้องมั่นใจในประเทศของเรายิ่งกว่า… ไม่งั้นไก่ไทยคงไม่มีแรงบินไปยุโรป ญี่ปุ่น ตะวันออกลาง และล่าสุดคงไม่มีแรงปีนข้ามกำแพงเมืองจีนไปได้อย่างที่เห็น
เพ็ญภัสสร์ วิจารณ์ทัศน์
