2กลไก…หยุดวงจรลอบทิ้งกากฯ
ปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในประเทศไทยทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการขยายตัวของโรงงานรีไซเคิลหรือโรงงานรับกำจัดกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมายในพื้นที่เศรษฐกิจ นำไปสู่การลักลอบฝังกลบหรือทิ้งในพื้นที่สาธารณะ เพื่อลดต้นทุนและฟันกำไรเป็นกอบเป็นกำอย่างไร้ความรับผิดชอบ ผลกระทบที่เกิดขึ้นสร้างความเสียหายร้ายแรงต่อประชาชน ระบบนิเวศ และระบบเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศ
แม้ที่ผ่านมา หน่วยงานต่างๆ ได้ดำเนินมาตรการเชิงรุก ทั้งกำกับและตรวจสอบโรงงานผู้รับกำจัดกากอุตสาหกรรม (Waste Processor: WP) และโรงงานผู้ก่อกำเนิดกากอุตสาหกรรม (Waste Generator: WG) อย่างเข้มข้น นำไปสู่การสั่งปิดและดำเนินคดีโรงงานที่ฝ่าฝืนกฎหมายเป็นจำนวนมาก
พูดคุยกับผู้คร่ำหวอดวงการกากอุตสาหกรรม ท่านหนึ่งระบุ การตรวจสอบยังเป็นรูปแบบที่มักชวนชอบพูดแบบติดตลกว่า ‘catch me if you can จับให้ได้ถ้านายแน่จริง’
เมื่อ ‘ตรวจจับยังไง ก็ไม่หมด’ จึงเกิดคำถามต่อไปว่า… ถึงเวลาที่ต้องคิดใหม่แล้วหรือยัง?
ชวนมาทำความเข้าใจธรรมชาติของธุรกิจกากอุตสาหกรรม คือ…
1.โรงงานผู้ก่อกำเนิดกากอุตสาหกรรม (WG) มองว่ากากฯ คือต้นทุน มักจะมองหาผู้รับกำจัดกากอุตสาหกรรม (WP) ในราคาที่ต่ำที่สุด เพื่อลดต้นทุนทางธุรกิจ แต่มีความเสี่ยงที่กากฯ จะถูกนำไปกำจัดโดยไม่ถูกต้อง ซึ่งความรับผิดชอบยังคงอยู่ที่ WG จนกว่ากากฯ นั้นจะถูกกำจัดแล้วเสร็จ
2.โรงงานผู้รับกำจัดกากอุตสาหกรรม (WP) ยิ่งรับกากฯ ได้เยอะ รายได้ยิ่งเยอะ ยิ่งนำไปกำจัดโดยใช้ต้นทุนต่ำ กำไรยิ่งเยอะเป็นทวีคูณ จึงเกิดการลักลอบทิ้งกากฯ ในพื้นที่ต่างๆ เพื่อลดต้นทุนนั่นเอง
ผนวกกับข้อจำกัดที่เป็นตลกร้ายคือ WG เข้าถึงข้อมูล WP ได้กำจัด ตัวอย่าง โรงงานของสมชาย (WG) มีกากฯ อยู่หลายชนิด แต่สมชายไม่สามารถเสิร์ชกูเกิลหรือเว็บไซต์ใดๆ แล้วเห็นได้ว่า WP จำนวน 3 พันโรงงานทั้งประเทศ มีโรงงานใดรับกำจัดกากฯ ของโรงงานสมชายได้บ้าง? ในราคาเท่าไร? …สมชายจะได้ส่งกากฯ นั้นไปกำจัดได้อย่างถูกต้อง ในราคาที่เหมาะสม
สมชายอยากกำจัดกากฯ ให้ถูกต้อง แต่ทำได้เพียงถามเพื่อน หรือรอเซลส์จาก WP เข้ามาแข่งขันเสนอราคาซื้อขายกากฯ เหล่านั้นไป … สมชายแทบไม่รู้เลยว่า WP นั้น น่าเชื่อถือหรือนำกากฯ ไปกำจัดอย่างถูกต้องหรือไม่ สมชายรู้เพียงว่า WP นั้นมีใบอนุญาตโรงงาน (ร.ง.4) ก็เพียงพอแล้วที่จะส่งกากฯ ไปกำจัด (ซึ่งแท้จริงแล้วไม่เพียงพอ)
เมื่อกลไกเป็นเช่นนี้ จึงเกิดปรากฏการณ์ WP ช้อปปิ้งกากฯ ผ่านการดัมพ์ราคาตัดหน้าคู่แข่ง ผลที่ตามมาคือ การลักลอบทิ้งกากฯ และ WP ที่ดี สูญเสียศักภาพการแข่งขันให้กับ WP สีเทา-ดำ ส่วนประชาชนต้องทนรับชะตากรรมกับกลิ่นเหม็น น้ำเสียปนเปื้อน จากกองขยะกากฯ รอบบ้าน
โรงงานของสมชายและ WG อีกหลายราย จึงอยู่ในสภาพกึ่งตาบอด จากการเข้าถึงข้อมูลได้อย่างจำกัด อำนาจในการต่อรองเทหนักเอียงไปทาง WP เกิดเป็นช่องว่างขนาดใหญ่ ต้นตอของปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในประเทศ
ทางออกของปัญหา ต้องคิดใหม่ เปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการตรวจกำกับที่จับยังไงก็ไม่หมด ไปสู่การกระตุ้นตลาดให้เกิดกลไกแข่งขันกันเองของโรงงานผู้รับกำจัดกากฯ ในราคาที่เป็นธรรมและกำจัดกากฯ ถูกต้อง สร้างทางเลือกและอำนาจการต่อรองให้กับโรงงานผู้ก่อกำเนิดกากฯ มากขึ้น สร้างกลไกให้โรงงานผู้ก่อกำเนิดกากฯ โรงงานผู้รับกำจัดกากฯ และประชาชนเข้าถึงข้อมูลของ ‘ราคา’ และ ‘ความน่าเชื่อถือ’ ของโรงงานผู้รับกำจัดได้อย่างเปิดเผย
หยุดวงจรแข่งกันดัมพ์ราคาในที่ลับและแอบลักลอบนำไปทิ้งเพื่อลดตุ้นทุนและฟันกำไร
สร้างกลไกให้คล้ายเว็บไซต์ Agoda ที่เราเลือกดูราคาและรีวิวโรงแรมได้อย่างเสรี
