การศึกษา คือ ความหวังของประชาชนทุกคนทุกประเทศที่จะนำมาให้เกิดการหลุดพ้นทั้งปวง แต่ทั้งนี้ การศึกษาต้องเป็นสิ่งที่รัฐจะต้องให้ความสำคัญและจรรโลงไว้ในสิ่งที่เรียกว่า ถูกต้องและเหมาะสม การจัดการศึกษาที่ดี คือการสร้างความศักดิ์สิทธิ์ของการเป็นเครื่องมือเพื่อทำให้เกิดหนทางในการชี้ทางบรรเทาทุกข์ ชี้สุขเกษมศานต์ทั้งปวง แต่บางครั้งความผุกร่อนที่เกิดขึ้นผนวกกับมายาของสังคมทั้งเชิงชั้นและเชิงซ้อน ทำให้การศึกษาชาติ “มีอันเป็นไป” กล่าวคือ ไม่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลเท่าที่ควร ไม่เข้าถึงจุดมุ่งหมายที่ได้ตั้งไว้อย่างที่ควรเป็น แต่อย่างไรก็ตามความคาดหวังของประชาชนในทุกพื้นที่ยังรอความหวังอยู่ในสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นในการจัดการศึกษาของรัฐชาติมาเป็นเครื่องชโลมใจให้ได้พบภูมิที่ดีงามต่อไป
พบ(ภพ)แรก : ฉากทัศน์และบุพนิมิตในการสร้างหลักสูตรเพื่อการพัฒนาการศึกษาที่ยั่งยืนของรัฐชาติ
1 หลักสูตรการศึกษาทุกหลักสูตรจะต้องมีการวิเคราะห์ปริบทพื้นฐานของบ้านเมืองเป็นหลัก สภาพต่างๆ ที่จะเอื้อให้เกิดผลดีที่ตามมาในทุกๆ ด้าน รวมทั้งมีความสอดคล้องกับแผนพัฒนาสังคมเศรษฐกิจแห่งชาติด้วย ก็จะทำให้ไม่หลงทิศทางในการจัดทำหลักสูตรแห่งชาติ และหลักสูตรท้องถิ่น
2 เป้าประสงค์และจุดมุ่งหมายจะต้องเด่นชัด มีการกำหนดให้ผู้เรียนที่จบสถานศึกษาในแต่ละระดับจะมีคุณลักษณะใดบ้าง เช่น สมรรถนะ เจตคติ ค่านิยม ซึ่งสิ่งต่างๆ เหล่านี้ จะเป็น “สะพานบุญ” ให้ผู้เรียนมีความสุขได้ในอนาคตข้างหน้า
3 เนื้อหาของหลักสูตรที่สร้างขึ้นมาหรือมีการปรับปรุงแก้ไขนั้น จะต้องสอดคล้องกับสภาวะสถานการณ์ข้อความรู้โลก (Global situated knowledge) เพื่อก่อให้เกิดความทันสมัยและความใหม่ในการสร้างภูมิคุ้มกันให้กับผู้เรียน ความรู้จากหลักสูตรต้องมีลักษณะเนื้อหาจากการสอน แบบ content/conceptual issues เป็นหลัก
4 หลักสูตรต้องมีการบูรณาการอย่างลุ่มลึกเเละชัดเจนของความป็นสหศาสตร์ ตลอดจนมีความยืดหยุ่นได้เป็นอย่างดีและต้องสอดคล้องกับสภาวะการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกด้วย
5 การประเมินหลักสูตร คือ การนำผลการดำเนินมาใช้ได้จริงหรือไม่นั้นเป็นสิ่งที่ผู้มีอำนาจในการสร้างและออกแบบหลักสูตรนั้นจะต้องนำมาเป็นแนวทางในการสร้างหลักสูตรอื่นๆ อีกต่อไป
พบ(ภูมิ)ที่สอง : 9 วิธีการสร้างแรงจูงใจในการใฝ่เรียนรู้
การสร้างแรงจูงใจในการใฝ่เรียนรู้ ถือว่าเป็นเรื่องที่มีความสำคัญอีกลักษณะหนึ่งที่จะทำให้ผู้เรียนอยากมาสถานศึกษา และบรรยากาศของความเป็นกัลยาณมิตรที่แท้จริงระหว่างครูผู้สอนกับผู้เรียนถือว่าเป็นสิ่งที่เอื้อในระดับต้นๆ ของการเรียนรู้ การสร้างแรงจูงใจที่ดีและมีประสิทธิภาพ สามารถทำได้ดังนี้
1) เนื้อหาท้าทายให้เหมาะสม 2) บ่มเพาะไพเราะเสนาะหู 3) มีการเรียนรู้ที่หลากหลาย 4) ดำรงไว้ซึ่งธรรมะ 5 ลดละการลงโทษ 6) อย่าโกรธผู้เรียนที่ไม่เข้าใจ 7) อธิบายใหม่อย่าสับสน 8) แบ่งงาน แบ่งกลุ่ม หรือส่วนตน 9) ประเมินผล ตามงาน ประสานใจ
ฉะนั้นสามารถกล่าวได้ว่า แรงจูงใจที่ดีจะสามารถสร้างชีวีที่งดงามให้แก่ผู้เรียนเติบโตเป็นพลังที่สำคัญของชาติต่อไปในอนาคต
พบ (ภูมิ) ที่สาม : สอนผู้เรียนด้วยใจให้ “A” ทุกคน
โดยธรรมชาติของการเรียนรู้ทั้งปวง สิ่งหนึ่งที่ทั้งผู้ปกครองและตัวผู้เรียนเองคาดหวัง คือ การได้มาซึ่งผลการเรียนที่ดีๆ แต่ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามลักษณะของการวัดและประเมินผลที่ถูกกำหนดไว้ ถึงแม้บางสถานศึกษาจะมีการจัดการเรียนรู้แบบ “ชุบตัว” ก็ตาม แต่อย่างไรเพื่อไม่ให้การศึกษาของชาติได้ลงไปสู่ “ภพภูมิ” ที่ต่ำลง สถานศึกษาต่างๆ ต้องชักจูง ปลูกฝัง และบ่มเพาะครูผู้สอนให้ทำหน้าที่การสอนในแต่ละครั้งให้มีลักษณะดังนี้
1 Acknowledge สอนให้รู้จักศรัทธา ชื่นชมและยกย่องคนอื่น การสอนในลักษณะนี้จะทำให้ผู้เรียนเกิดความตระหนักในความดี ความสามารถของบุคคลอื่น ท้ายสุดการอยู่กันในสังคมอย่างสงบสุขและร่มเย็นก็จะตามมา และจะเป็นปฐมบทของการสร้างกระบวนการสันติภาพให้เกิดขึ้นต่อไป
2 Apology สอนให้ผู้เรียนรู้จักขอโทษเมื่อกระทำผิด คำสองคำที่กำลังขาดขายไปจากสังคมไทย คือ ขอบคุณ ขอโทษ ด้วยเหตุนี้ต้องมีการปลูกฝังให้หยั่งลึกลงไปในใจผู้เรียนมากยิ่งขึ้น
3 Amendment สอนให้รู้จักแก้ไขในสิ่งบกพร่อง ถึงแม้จะมีคำกล่าวที่ว่า “ไม่มีใครสมบูรณ์ไปในทุกเรื่อง” แต่เมื่อที่ผู้ได้รับการขัดเกลาในสิ่งที่บกพร่อง สร้างโอกาสในการพัฒนาย่อมจะมีความหมายและมีค่ายิ่งนัก
4 Avoid of Conflict สอนให้หลีกเลี่ยงความขัดแย้งที่จะเกิดขึ้น ความขัดแย้งนำมาซึ่งการขาดกำลังใจในการใฝ่เรียนรู้ ซึ่งบางครั้งอาจจะลุกลามไปสู่เหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันขึ้นได้ ฉะนั้นครูต้องสอนเรื่องสันติภาพ การสร้างความสุขให้แก่กันและกันให้มากกว่าที่เป็นอยู่
5 Acceptance of Differentiation สอนให้ยอมรับในความต่าง ความเปลี่ยนแปลง สิ่งนี้จะมีขอบเขตของการทำให้ผู้เรียนรู้เท่าทันโลกในทุกๆ มิติของสังคม
6 Appreciation สอนให้ชื่นชมความดีงามในโลกใบนี้ กล่าวคือ เป็นการสอนที่ต้องสอดแทรกสุนทรียศาสตร์และความเป็นศิลปวัฒนธรรมของชุมชน ของรัฐชาติและของโลกด้วย
7 Adaptation สอนให้ปรับตนเองอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้จะเป็นการสอนที่ทำให้ผู้เรียนประมวลข้อความรู้ต่างๆ ที่ถูกถ่ายทอดมาทั้งในชั้นเรียนและนอกชั้นเรียน สามารถนำไปปรับใช้ได้ในชีวิตประจำวัน
8 Advance สอนให้ก้าวทัน และก้าวไกลในทุกมิติ เพราะเทคโนโลยีสารสนเทศมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา การสร้างภูมิคุ้มกันให้รู้จักการเสพข้อมูล การนำข้อมูลมาสานต่อจะมีส่วนทำให้ผู้เรียนก้าวทัน ก้าวไกลและก้าวหน้าได้เป็นอย่างดี
9 Accuracy สอนให้ละเอียดอ่อน ถูกต้องแม่นยำ ถึงแม้สังคมจะมีลักษณะ “หยาบกร้าน” มากขึ้น การสอนให้ผู้เรียนมีความละเอียดอ่อน มีคุณลักษณะที่ทำกิจกรรมทุกอย่างแบบถูกต้องและแม่นยำ ก็จะเป็นหนทางในการสร้างทักษะการดำเนินชีวิตในศีลธรรมที่งดงามในอนาคตต่อไป
…สอนผู้เรียนไม่ยาก เพียงแค่ถามตนเองว่า “ชอบสอน” หรือ “ชอบบอก” กันแน่…ครับ..
พบ(ภูมิ)ที่สี่: อัตลักษณ์และคุณลักษณะใดบ้างที่เรียกว่า Active and Smart Global Citizen
1 การศึกษาที่ดีต้องสอนผู้เรียนให้สามารถอ่านออกเขียนได้อย่างเข้าใจอย่างถูกต้องตามเนื้อความที่ปรากฏ
2 ผู้คนในสังคมโลกปัจจุบันต้องเป็นผู้รู้จักเลือกใช้เทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม และเกิดประโยชน์ต่อตนเองและส่วนรวม
3 มีการแบ่งปัน ไม่ชอบความรุนแรงทั้งปวง ถือว่าเป็นอีกหนึ่งคุณลักษณะและอัตลักษณ์ที่จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้รับการปลูกฝังจากทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาและการเรียนรู้
4 อัตลักษณ์ที่ดีงามของผู้คนในโลกสมัยใหม่อีกประการหนึ่ง คือ การมีส่วนร่วมทางด้านประชาธิปไตยที่ถูกต้อง
5 จะต้องมีจริยศาสตร์เบื้องต้นที่ดีงามในกฎกติกาของสังคม ตลอดจนสร้างวิถีที่อิงแอบกับความพอเพียงในทุกด้านของวัฒนชีวิตได้ ทั้งนี้มีความเข้าใจในวัฒนธรรมต่างสีด้วย
6 มีการเรียนรู้ ใฝ่ศึกษาตลอดชีวิต และแจ่มแจ้งในสรณะของแก่นศาสนาที่ตนเองนับถือเป็นแนวปฏิบัติต่อชีวิตและเข้าถึงได้อย่างถ่องแท้
7 เข้าใจการเปลี่ยนแปลงของโลกที่เป็นมายา ถือว่าเป็นอัตลักษณ์และคุณลักษณะที่ท้าทายอีกประการหนึ่ง แต่ถ้าผู้ในสังคมโลกเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของทุกสรรพสิ่งที่มีลักษณะตั้งอยู่และดับไป สิ่งนี้จะตอบโจทย์วิถีโลกได้อย่างดียิ่ง
พบภูมิที่ดีงามยังเป็นความหวังอันสูงสุด แต่การที่จะไปสู่ “ภพภูมิ” ที่ดีงามดังกล่าว ต้องเริ่มจากผู้มีอำนาจ “สั่งสมบุญ” ใช้กระบวนที่ถูกต้องและเหมาะสม เป็นพลังขับเคลื่อนไปยังทุกภาคส่วนที่แท้จริงปราศจากการทำบาปโดยไม่รู้ตัว
ผู้เขียนเชื่อว่า ปีพุทธศักราชใหม่นี้ การศึกษาของชาติคงได้ขึ้น “สวรรค์” อย่างแน่นอน …ขอรับ
ธงชัย สมบูรณ์
