“ปะนาเระ”เป็นภาษามลายูปัตตานี ซึ่งมีที่มา จากคำว่า “ปาตา” แปลว่า หาด และคำว่า “ตาเระ” แปลว่า อวนลากปลา เมื่อนำมารวมกันเป็น ปาตาตาเระ จึงหมายถึงหาดที่ตากอวน ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่สำคัญของชาวประมงทางภาคใต้ ต่อมาคำว่า ปาตาตาเระ เมื่อใช้นานๆ ก็กลายมาเป็น ปะนาเระ ปัจจุบัน คือ อำเภอหนึ่ง ของจังหวัดปัตตานี ที่มีทรัพยากรทางทะเลอันอุดมสมบูรณ์ ด้วยมีพื้นที่ติดทะเล ประชากรส่วนใหญ่ นับถือศาสนาอิสลาม และมีอาชีพหลักคือ การทำประมงพื้นบ้าน
ในอดีตปะนาเระ ถือเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศ และทรัพยากรทางทะเลเป็นอย่างมาก แต่หลังจากปี 2540 ได้มีการใช้เครื่องมือจับสัตว์น้ำในปริมาณมาก ทั้งยังใช้เครื่องมือการทำประมงที่ผิดกฎหมาย ทำให้ทรัพยากรทางทะเลลดน้อยลง รัฐบาลได้บังคับใช้กฎหมาย ยกเลิกเครื่องมือทำประมงบางชนิด ที่ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศของทรัพยากรทางทะเลอย่างร้ายแรง พร้อมกำหนดประเภทเครื่องมือทำประมงต่างๆ ให้เหมาะสมกับพื้นที่ทำประมง ชนิดสัตว์น้ำ ตามฤดูกาล และกำหนดเขตฟื้นฟูทรัพยากร ห้ามทำประมงด้วยเครื่องมือบางชนิด เช่น เรืออวนลาก เรืออวนรุน เรือปั่นไฟ ในเขตทะเลชายฝั่ง ตลอดจนสนับสนุนให้ชาวประมง มีจิตสำนึกในการทำประมงเชิงอนุรักษ์ฯ การสนับสนุนให้ชุมชนชายฝั่ง มีส่วนร่วมในการดูแล ฟื้นฟูเฝ้าระวัง ทรัพยากร จากการทำประมงที่ผิดกฎหมายในเขตทะเลชายฝั่ง
นายสุไลมาน ดาราโอะ ประธานบริหารจัดการทรัพยากรโดยชุมชน อำเภอปะนาเระ เล่าให้ฟังว่า ในอดีตทรัพยากรอาหารหน้าบ้านมีมหาศาล แต่หลังจากปี 2540 ได้มีการใช้เครื่องมือจับสัตว์น้ำในปริมาณมาก ทำให้ทรัพยากรหน้าบ้านลดลง ตนเองและคนในชุมชนจึงมีแนวคิดว่า จะต้องฟื้นฟูทรัพยากรหน้าบ้านอีกครั้ง จึงได้สร้างธนาคารรับฝากแม่ปูที่มีไข่นอกกระดอง ที่ชาวประมงจับได้ และนำมาเพาะไข่ในถัง และบ่อพัก ที่สร้างไว้บริเวณชายหาดหน้าหมู่บ้าน หลังจากลูกปูโตเต็มที่ก็จะนำไปปล่อยลงสู่ทะเลเพื่อให้เติบใหญ่ต่อไป โดยใช้ชื่อเรียกกันว่า “ธนาคารปูม้า” นั่นเอง ธนาคารปูม้า เป็นอีกหนึ่งความพยายามของคนในชุมชน ที่ได้ก่อตั้งและดำเนินกิจกรรม เพื่อฟื้นฟูทรัพยากรปูม้าให้กับท้องทะเล ด้วยวิธีการง่ายๆ แต่ก่อประโยชน์และสร้างรายได้ให้กับชาวประมงควบคู่กับการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำ
ถือเป็นความสำเร็จอย่างมากของการบริหารจัดการทรัพยากรให้กลับคืนความอุดมสมบูรณ์ ทุกวันนี้ ปะนาเระ เป็นอำเภอเดียวตลอดแนวชายฝั่งของจังหวัดปัตตานี ที่ชาวประมงไม่ใช้เครื่องมือทำประมงที่ผิดกฎหมาย รวมทั้งมีการจัดการอนุบาลทรัพยากรสัตว์น้ำอย่างเป็นระบบ เพื่อนำปล่อยสู่ทะเล นอกจากนี้ยังได้สร้างแนวเขตอนุรักษ์ เป็นเขตห้ามทำประมงด้วยเครื่องมือทุกชนิด มีการวางซั้ง เพื่อทำเป็นบ้านให้ปลาใช้หลบซ่อนตัว หรือที่รู้จักในชื่อ ปะการังเทียม ทำให้ชาวประมงที่นี่สามารถจับปลาได้ตลอดทั้งปี
ชีวิตของชาวประมงในพื้นอำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี จัดเป็นต้นแบบของชุมชนเข้มแข็งที่พร้อมใจกันดูแล ปกป้อง ทรัพยากรหน้าบ้าน ให้กลับมาสมบูรณ์ เป็นแหล่งขุมทรัพย์อันทรงคุณค่าแห่งท้องทะเลแดนใต้ ที่อุดมไปด้วยวิถีชุมชน และทรัพยากรทางทะเล ที่สร้างพื้นที่ทำกิน สร้างรายได้ และเป็นแหล่งมั่นคงทางอาหารที่สำคัญของจังหวัดชายแดนภาคใต้
