ห้องสมุด ในความคิดของใครหลายๆ คนอาจมองว่าเป็นโลกของนักอ่านโดยเฉพาะ อัดแน่นไปด้วยชั้นหนังสือ บรรยากาศที่เงียบสงบ วังเวง แต่ในความเป็นจริงแล้ว ห้องสมุดสมัยใหม่ถูกปรับมาเพื่อการเรียนรู้ของคนทุกช่วงวัย ไม่ได้มีเฉพาะหนังสือ แต่ยังเต็มไปด้วยองค์ความรู้มากมายที่ถูกเก็บรวบรวมไว้ รอวันให้ผู้ที่สนใจใฝ่รู้มาปลุกชีวิต
เพื่อสร้างสีสัน ฟื้นคืนชีวิตห้องสมุด ให้ประชาชนได้รู้จักแหล่งเรียนรู้ในรูปแบบห้องสมุดของกรุงเทพมหานคร ในแง่มุมที่แปลกใหม่ น่าสนใจ ผ่านรูปแบบของกิจกรรมสร้างสรรค์ ที่สนุกสนานและสอดคล้องกับบริบทท้องถิ่น
สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) หรือ OKMD ร่วมกับ สำนักวัฒนธรรม กีฬา และการท่องเที่ยว กรุงเทพมหานคร สถาบันอุทยานการเรียนรู้ (TK Park) และสำนักพิมพ์มติชน จัดกิจกรรม ‘Talk&Play ก่อร่างสร้าง ‘ดุสิต’ ส่องประวัติศาสตร์ผ่านสถาปัตยกรรม’ ที่ ห้องสมุดเพื่อการเรียนรู้ดุสิต ภายใต้โครงการ Library Alive : ห้องสมุดมีชีวิต เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา
สำหรับกิจกรรม ‘Talk&Play ก่อร่างสร้าง ‘ดุสิต’ ส่องประวัติศาสตร์ผ่านสถาปัตยกรรม’ มีผู้เข้าร่วมกิจกรรมร่วม 90 คน บรรยากาศเต็มอิ่มไปด้วยความรู้และความสนุกสนาน จัดเต็มกับ 2 กิจกรรม ได้แก่ Talk: ก่อร่างสร้าง ‘ดุสิต’ ส่องประวัติศาสตร์ผ่านสถาปัตยกรรม เสวนาพาเปิดประวัติศาสตร์ สืบเสาะการขยับขยายและก่อตัวของเมือง ‘ดุสิต’ ส่องนัยยะที่ซ่อนในความงดงามของสถาปัตยกรรม และเสน่ห์ย่านเก่าในด้านโบราณคดี
บอกเล่าเรื่องราวโดยวิทยากรมากความรู้อย่าง ศ. ดร. ชาตรี ประกิตนนทการ อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร และ รศ. ดร. ประภัสสร์ ชูวิเชียร หัวหน้าภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร
รศ. ดร. ประภัสสร์ ชูวิเชียร สะท้อนความเป็นมาของพื้นที่เขตดุสิต ผ่านการนำชมวัดวาอาราม ศิลปกรรมโบราณ ในเสวนาช่วงหนึ่งเล่าว่า พื้นที่เขตดุสิตมีร่องรอยของคนมาอยู่ตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนต้น ต่อเนื่องมาถึงอยุธยาตอนปลาย งานศิลปกรรมที่จะบ่งบอกอายุสมัยชุมชน หรือความเป็นไปของชุมชนแถบนี้คือ วัด ที่เป็นศูนย์กลางชุมชน สิ่งเดียวที่หลงเหลืออยู่ให้ศึกษาจากชุมชนในสมัยอดีต
พื้นที่เขตดุสิตมีแม่น้ำเจ้าพระยาไหลผ่าน และมีลำคลองสำคัญ ได้แก่ คลองสามเสน คลองบางซื่อ คลองบางกระบือ และคลองเปรมประชากร โดยชุมชนต่างๆ เกาะตัวกันอยู่ตามคลอง และตามริมแม่น้ำหรือคลองเหล่านี้จะเป็นที่ตั้งของวัด
วัดสำคัญของเขตดุสิต เช่น วัดเทวราชกุญชร (วัดสมอแครง) วัดราชาธิวาส (วัดสมอราย) วัดราชผาติการาม และในย่านนี้มีชาวญวนและชาวเขมรอยู่อาศัยมาตั้งแต่ปลายสมัยอยุธยา เป็นกลุ่มที่เข้ารีตนับถือคาทอลิก ทำให้มี 2 วัดคาทอลิกอยู่ติดกัน คือ วัดคอนเซ็ปชัญ และวัดเซนต์ฟรังซิสซาเวียร์
บริเวณริมแม่น้ำเจ้าพระยายังเป็นที่ตั้งศาสนสถานของจีนที่สำคัญ คือ ศาลเจ้าจุ้ยโบเนี้ยว (ศาลเจ้าแม่ทับทิมสามเสน) และยังมีวัดสำคัญในคลองเปรมประชากร หนึ่งในวัดที่อยู่ในโครงการพระราชวังดุสิต ของรัชกาลที่ 5 อย่าง วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม
“ศิลปกรรมของเขตดุสิตที่เป็นวัดวาอาราม แสดงให้เห็นถึงความต่อเนื่อง จากสมัยก่อนที่แถวนี้ยังเป็นหมู่บ้านเล็กๆ มีวัดสมัยอยุธยาตอนต้น ถึงอยุธยาตอนปลายก็ยังเป็นชุมชนอยู่ ครั้นพอกรุงเทพฯ ย้ายมาอยู่บริเวณนี้ ชุมชนแถวนี้น่าจะมีความเจริญขึ้น เพราะหลายวัดตั้งแต่สมัยอยุธยาได้ถูกบูรณะ สะท้อนภาพของเขตดุสิตที่เริ่มทวีความสำคัญยิ่งขึ้นๆ” รศ. ดร. ประภัสสร์ บอก
ด้าน ศ. ดร. ชาตรี ประกิตนนทการ เล่าถึงความสำคัญของพื้นที่ในมิติประวัติศาสตร์ และสถาปัตยกรรมชิ้นสำคัญไว้อย่างน่าสนใจตอนหนึ่งว่า เมื่อย้ายเมืองหลวงมายังกรุงเทพฯ ในยุครัตนโกสินทร์ช่วงแรก พื้นที่บริเวณที่เป็นเขตดุสิตในปัจจุบัน อยู่ในการดูแลของส่วนที่เป็นวังหน้า ซึ่งขณะนั้นพื้นที่ตอนบนที่เป็นดุสิต ยังไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควร
กระทั่งรัชกาลที่ 5 เริ่มกระบวนการปฏิรูปประเทศ รวมศูนย์อำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง ยกเลิกวังหน้า ลดทอนอำนาจของขุนนางและอื่นๆ พื้นที่ทางตอนบนเริ่มได้รับการดูแลโดยรัชกาลที่ 5 ทำให้พื้นที่นี้เริ่มกลายเป็นศูนย์กลาง จะเปลี่ยนเป็นศูนย์กลางการเมืองการปกครองแห่งใหม่
โปรเจกต์สร้างวังสวนดุสิตเริ่มประมาณ พ.ศ. 2441 หลักๆ ของพื้นที่เป็นการออกแบบพระราชวังใหม่ ให้เหมือนสวนป่า แบบ romanticism ลักษณะที่น่าสนใจ คือ ภายใต้เปลือกของตะวันตกยังคงแทรกความเป็นไทยอยู่
โปรเจกต์ดุสิตที่เกิดขึ้นเปลี่ยนลักษณะเนื้อเมือง และประชากรของบริเวณนี้ไปอย่างสิ้นเชิง มีการตัดถนนเข้ามามากมาย ทำให้ประชากรหลักเปลี่ยน บริเวณนี้กลายเป็นศูนย์กลางอำนาจทั้งหมด แม้กระทั่งปัจจุบัน พื้นที่ดุสิตยังคงเป็นที่อยู่ของสถาบันหลักๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเมืองการปกครอง
“บริเวณนี้คือเมืองใหม่ที่เริ่มขึ้นอย่างแท้จริง ปกติเวลาย่านหรือเมืองใหม่ในปัจจุบันจะเกิดขึ้นหรือเปลี่ยนแปลงอาจจะไปด้วยปัจจัยทางเศรษฐกิจ แต่ดุสิตเกิดขึ้นด้วยเมกะโปรเจกต์ทางราชการของรัฐบาลสมบูรณาญาสิทธิราชย์อย่างชัดเจน” ศ. ดร. ชาตรี กล่าว
อีกหนึ่งกิจกรรมที่ได้รับความสนใจและสร้างสีสันไม่แพ้กัน คือ กิจกรรม Play: ฟังนิทาน เล่นสนุก สร้างดุสิตเมืองในฝัน พาน้องๆ หนูๆ อายุ 3-12 ปี มาแต่งแต้มจินตนาการ เสริมความรู้ นั่งฟังนิทานเต็มอิ่ม 2 เรื่อง พร้อมเล่มเกมแสนสนุก แท็กทีมกันสำรวจเมืองดุสิต ปิดท้ายด้วยเวิร์กชอป ‘ดุสิตที่หนูๆ อยากให้เป็น’ ชวนเด็กๆ ออกไอเดียวาดดุสิตให้สดใส นำกิจกรรมโดย พี่ๆ นิสิตสาขาวิชาวรรณกรรมสำหรับเด็ก คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ บรรยากาศอบอวลไปด้วยความสุข สนุกสนาน สร้างความเพลิดเพลิน และได้ความรู้ ถูกใจเด็กๆ และผู้ปกครองเป็นอย่างมาก
สำหรับใครที่พลาดกิจกรรมในครั้งนี้ก็ไม่ต้องเสียใจไป เพราะกิจกรรมที่ได้ทั้งความรู้และความสนุกแบบนี้ยังไม่หมด เตรียมตัวให้พร้อม กิจกรรม Talk&Walk: เปิดกองบัญชาการลับ ‘ขบวนการเสรีไทย’ ในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2565 เปิดให้ลงทะเบียนแล้ว งานนี้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย!!
ติดตามรายละเอียดและการลงทะเบียน ได้ที่เฟซบุ๊ก: OKMD, Matichon Online – มติชนออนไลน์ และเฟซบุ๊ก: Matichon Book – สำนักพิมพ์มติชน
