มียุคหนึ่งที่สังคมไทยจะได้ยินคำว่า ‘จน เครียด กินเหล้า’ จากแคมเปญโฆษณาในโครงการเลิกเหล้า เลิกจน ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ที่กลายมาเป็นไวรัล ด้วยความฮาของตัวแสดงในหนังโฆษณา รวมถึงเนื้อหาที่โดนใจและกระตุกต่อมคิดให้กับหลายคน
ฟังเผินๆ เป็นประโยคชวนขำ แต่ในความเป็นจริงแล้ว พฤติกรรมคนชอบดื่มนั้นมีผลเสียตั้งแต่เรื่องสุขภาพทั้งเริ่มต้นและระยะยาว เงินที่จ่ายเพื่อดื่มและรักษาตัว จนถึงผลกระทบต่อสังคมและคนรอบข้าง เช่น เกิดอุบัติเหตุเพราะเมาแล้วขับ และมีครอบครัวจำนวนนับไม่ถ้วนต้องจมอยู่กับความทุกข์ทรมานเพราะหัวหน้าครอบครัวติดเหล้า
ศูนย์ปรึกษาเพื่อการเลิกสุราและการเสพติด ที่คนไทยรู้จักกันในชื่อของ ‘1413 สายด่วนเลิกเหล้า’ ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาและช่วยเหลือคนไทยที่ต้องการมีชีวิตใหม่จากการเลิกดื่ม ได้พัฒนารูปแบบการให้บริการไปอีกก้าว ภายใต้การสนับสนุนของ สสส. และด้วยความร่วมมือกับกองจิตเวช โรงพยาบาลพระมงกุฏเกล้า และคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ด้วยการเปิดตัวแชทบอท ‘น้องตั้งใจ’ ให้คำปรึกษาและติดตามสำหรับผู้มีปัญหาการดื่มเหล้า ซึ่งเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างโปรแกรมแชทบอท และผู้เชี่ยวชาญในการให้คำปรึกษาเรื่องการเลิกดื่มแอลกอฮอลล์จาก 1413 สายด่วนเลิกเหล้า
ในงานเปิดตัว ‘น้องตั้งใจ’ เมื่อวันที่ 15 มิถุนายนที่ผ่านมา รุ่งอรุณ ลิ้มฬหะภัณ ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนการควบคุมปัจจัยเสี่ยงหลัก สสส. เผยถึงข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติว่า ปัจจุบันมีจำนวนคนไทยดื่มเหล้าประมาณ 19.5 ล้านคน แบ่งเป็นคนดื่มหนักและดื่มประจำ 5.7 ล้านคน ซึ่งเป็นกลุ่มที่จำเป็นต้องได้รับการดูแล
“จากรายงานผ่านระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข พบว่า ตั้งแต่ต้นปีผู้มีปัญหาการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์เข้ารับการบำบัดในสถานพยาบาลคิดเป็น 65.2% ของผู้ที่ดื่มที่ควรได้รับการบำบัด เป็นตัวเลขเพิ่มขึ้นจากปีที่ผ่านมา แต่ถึงจะมีผู้เข้ารับการบำบัดเพิ่มมากขึ้น ก็ยังพบข้อจำกัดในการเข้าถึงการรับริการ เช่น ไม่กล้าขอเข้ารับบริการเพื่อรับคำปรึกษา หรือไม่ทราบแหล่งที่จะขอรับความช่วยเหลือเมื่อประสบปัญหา”
ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนการควบคุมปัจจัยเสี่ยงหลัก สสส. บอกว่า จากการสนับสนุน 1413 สายด่วนเลิกเหล้าตั้งแต่ปี 2555 จนถึงวันนี้เห็นได้ว่ามีการพัฒนาคุณภาพการให้บริการอย่างต่อเนื่อง ทั้งให้คำปรึกษา ช่วยให้กำลังใจ มีการประเมินเบื้องต้น ให้คำแนะนำที่เหมาะสม เพราะหากไม่ได้ติดเหล้าระดับหนักมาก ก็อาจไม่จำเป็นต้องเข้ารับการบำบัดที่โรงพยาบาล 1413 สายด่วนเลิกเหล้า จึงเป็นการเติมเต็มช่องว่างของคนที่ไม่รู้ว่า ถ้าอยากเลิกดื่มเหล้าแล้วจะต้องทำอย่างไรบ้าง
“แชทบอทน้องตั้งใจจะเป็นอีกหนึ่งช่องทางสำหรับผู้ที่ยังไม่มั่นใจหรือไม่พร้อมที่จะขอความช่วยเหลือผ่านการคุยโทรศัพท์ ขอฝากช่องทางสื่อสารใหม่นี้ให้คนที่ประเมินแล้วว่า กำลังมีปัญหา โดยจะมีแพทย์ให้คำแนะนำเชิงวิชาการถึงการคัดกรองเบื้องต้น ลักษณะคนติดเหล้า หากเลิกดื่มแล้วจะเป็นอย่างไร”
รศ.พญ.รัศมน กัลยาศิริ ผู้อำนวยการศูนย์ปรึกษาเพื่อการเลิกสุราและการเสพติด ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาฯ ย้ำรูปแบบการทำงานของสายด่วนเลิกเหล้า 1413 ว่า มีทั้งให้คำแนะนำผู้ต้องการเลิกดื่มเหล้า ตอบปัญหาสุขภาพจิต เหมาะสำหรับคนที่ติดเครื่องดื่มแอลกอฮอลล์ระดับปานกลาง โดยนักจิตวิทยาจะช่วยคัดกรอง-ประเมินว่า ลักษณะการดื่มในปริมาณนี้จะมีปัญหาระดับใด
“การดูแลแต่ละระดับก็แตกต่างกันไป หากมีพฤติกรรมดื่มหนัก ดื่มทุกวัน ไม่ควรหยุดดื่มทันทีเพราะอาจมีอันตรายต่อร่างกาย ต้องใช้วิธีลดปริมาณการดื่ม หรือถ้าเป็นคนที่ดื่มน้อยจะเป็นการให้กำลังใจพร้อมกับติดตามผลเป็นระยะ ซึ่งเป็นบริการที่มีอยู่แล้วจนถึงปัจจุบัน แต่ละปีมีคนโทรเข้ามากว่า 26,000 สาย แต่เนื่องจากมีผู้โทรเข้ามาจำนวนมาก จึงต้องใช้เทคโนโลยีใหม่เข้ามาเสริมระบบเดิมเพื่อช่วยคัดกรอง อีกทั้งยังมีข้อที่แตกต่างจากบริการแบบเดิม เช่น คนที่ยังไม่พร้อมพูดคุยทางโทรศัพท์ ก็สามารถติดต่อผ่านช่องทางน้องตั้งใจได้”
คุณหมอผู้ออกแบบน้องตั้งใจ พ.ท.นพ.ณัฐพล โชคไมตรี ภาควิชาจิตเวชและประสาทวิทยา วิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฏเกล้า เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการพัฒนาว่า จากการได้ดูแลผู้ที่มีปัญหาจากการดื่ม พบว่าผู้ป่วยจำนวนมากขาดโอกาสเข้าถึงการบริการให้คำปรึกษา เนื่องจากยังมีอาการไม่มากนัก ทำให้ต้องรอคิวสถานพยาบาล จึงคิดหาเครื่องมือเพื่อให้เป็นช่องทางสำหรับคนที่ต้องการความช่วยเหลือในการเลิกดื่มเข้ามาในระบบการรักษา มีทั้งการวางแผนการดื่มหรือแนะนำว่าดื่มเท่าไรจึงจะไม่เสี่ยงหรือเกิดปัญหากับสุขภาพ
“คำว่าการวางแผนการดื่ม ไม่ได้หมายความถึงสนับสนุนให้ดื่ม องค์การอนามัยโลกระบุว่า การดื่มแอลกอฮอลล์เพียงหยดเดียวคือการเริ่มต้นของความเสี่ยง เพียงแต่เป็นความเสี่ยงระดับน้อยถึงมากขนาดไหน การวางแผนการดื่มที่น้องตั้งใจนำเสนอ จึงเป็นการวางแผนเพื่อให้การดื่มเกิดความเสี่ยงน้อยที่สุด หรือจะมีวิธีการดื่มในปริมาณเท่าไรต่อวัน จากนั้นจึงค่อยๆ ลดลง เพื่อให้ไม่เกิดอาการถอนหรือผลข้างเคียงจากการหยุดดื่ม”
ผู้เชี่ยวชาญอีกท่าน ผศ.ดร.นพ.วรภัทร รัตอาภา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล พูดคุยผ่าน Zoom เกี่ยวกับการบำบัดรักษาซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของแนวทางการดูแลปัญหาที่เกี่ยวข้องกับแอลกอฮอลล์ คนที่ติดแอลกอฮอลล์ในปริมาณไม่มาก อาจไม่จำเป็นต้องเข้าถึงระบบการบำบัดรักษา ซึ่งในต่างประเทศมีวิธีการในการดูแลแตกต่างกันไป
“หลักการเริ่มจากการประเมินเบื้องต้น การวินิจฉัย การให้การรักษาในระยะฉุกเฉิน มีหลากหลายรูปแบบการรักษา ตั้งแต่การดูแลระดับปฐมภูมิจนถึงโรงพยาบาลจิตเวชและโรงพยาบาลทั่วไป และมีการนำเทคโนโลยีมาช่วยบำบัดรักษา อย่างเช่นแอปพลิเคชั่นต่างๆ ซึ่งเหมาะกับการรักษาแบบผู้ป่วยนอก ช่วยติดตามการรักษาโดยเฉพาะพื้นที่ที่มีทรัพยากรจำกัด ข้อมูลที่สื่อสารสามารถปรับให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคลได้ เป็นทางเลือกในการบำบัดรักษาสำหรับผู้ที่ไม่ต้องการเดินทางมารับการรักษา เป็นต้น”
นวัตกรรมแชทบอท น้องตั้งใจช่วยเลิกเหล้า พร้อมแล้วที่จะเป็นเพื่อนของผู้ที่อยากปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดื่ม เพียงสแกนคิวอาร์โค้ดเพิ่มเพื่อนผ่านแอปพลิเคชั่นไลน์ จากนั้นก็พูดคุยเพื่อประเมินความเสี่ยงของตัวเองหรือคนรอบข้าง ให้น้องตั้งใจช่วยวางแผนปริมาณการดื่มเพื่อให้ค่อยๆ ลดจนกว่าจะเลิกดื่มได้
