อรรถพล เจริญชันษา อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช กล่าวถึงเรื่อง โครงการพระราชดำริที่ นำเรื่องของเทคโนโลยีมาใช้เพื่อบริการประชาชนในพื้นที่ต่างๆว่า นับตั้งแต่ครั้งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 และ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้ทรงงานภายใต้โครงการพระราชดำริ ต่างๆ ตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน โครงการดังกล่าว ก็ได้มาต่อยอดและขยายผลจนถึงปัจจุบัน โดยพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 10 ก็ทรงมีโครงการต่างๆมากมาย เฉพาะในส่วนของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช มีถึง 116 โครงการ ด้วยกัน แล้วก็มีโครงการขยายผลอีก 62 โครงการ โดยคำว่าโครงการขยายผล ก็คือนำแนวพระราชดำริ ไปใช้ในพื้นที่ต่างๆ อีก 62 พื้นที่
หลักการสำคัญ คือทำอย่างไรให้ ประชาชนได้มีคุณภาพชีวิตที่ดีบนฐานของทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมที่ดี เพราะฉะนั้น การบริหารจัดการ การเข้าไปช่วยเหลือแก้ไขปัญหา จะต้องดำเนินการทั้งสองมิติให้สมดุลกัน ทั้งในมิติในเรื่องของพัฒนาคุณภาพชีวิต และในมิติของการดูแลทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม
อรรถพล กล่าวด้วยว่า จะเห็นว่าชุมชนหลายๆ ชุมชน จะถูกยกระดับในเรื่องของการอยู่กับป่าอย่างยั่งยืน จะถูกยกระดับในเรื่องของการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เหมาะสม ต่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบในพื้นที่ป่า ไม่มีการบุกรุกป่า ไม่มีไฟป่า ลดการใช้สารเคมียาฆ่าแมลง ลดการล่าสัตว์ป่า ซึ่งทั้งหมด เริ่มจากโครงการพระราชดำริ และก็ขยายผลไปในหลายๆ พื้นที่ ซึ่ง ณ วันนี้ โจทย์ที่สำคัญของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ก็คือเราพยายามที่จะให้ชุมชนที่อยู่ในป่าทั้งหมด 4,042 ชุมชน ประมาณ 4.257 ล้านไร่ ได้ น้อมนำแนวทางแบบนี้ ไปพัฒนาพื้นที่ในทุกๆ ชุมชน
“ปัญหาก็คือเราก็ต้องพยายามในการสร้างโครงสร้างของหน่วยงาน สร้างเจ้าหน้าที่ ที่ทำงานเหมือนโครงการพระราชดำริ ไปทำงานกับชุมชนที่เหลือให้ได้ ก็เลยมีการปรับโครงสร้างของกรมขึ้นมา โดยให้กองอนุรักษ์ต้นน้ำ ได้มีภารกิจในเรื่องของการพัฒนาชุมชนในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ด้วย ซึ่ง ณ วันนี้เราเริ่มมีการฝึกอบรม ปรับทัศนคติของเจ้าหน้าที่ให้สามารถที่จะทำงานร่วมกับชุมชนได้ แล้วเข้าใจภารกิจในการ พัฒนาชุมชน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าเราจะมีหน้าที่ในการพัฒนาชุมชนแต่เพียงหน่วยงานเดียว คือเราเป็นหน่วยงานในการที่ประสานหลักที่จะขอให้ กรมพัฒนาชุมชน กรมพัฒนาที่ดิน สถาบันเกษตรที่สูง หรือหน่วยงานต่างๆ ที่พร้อมที่จะมาพัฒนาชุมชนเหล่านี้ ให้เข้ามาช่วยเหลือ นะครับ”อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ กล่าว
อรรถพล กล่าวอีกว่า หลักการสำคัญอีกอันหนึ่งที่เราต้องรีบทำก็คือการปฏิรูปที่ดิน เพื่อการรับรองสิทธิในการทำกินในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ เพราะว่าถ้าเราให้มีที่ดิน ที่มีขอบเขตที่ชัดเจนแล้ว ชาวบ้านเขาก็จะเกิดความมั่นใจและเขาก็จะไม่ขยายบุกรุกพื้นที่ป่าออกไป
“เราก็จะต้องเร่งรัดในเรื่องนี้ด้วย การทำระบบฐานข้อมูล GIS ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของแปลงที่ดิน ซึ่งก็คล้ายๆ กับ แปลงของ เอกสารสิทธิทางที่ดินของกรมที่ดินแหละ ซึ่งก็จะมีรูปแปลงมีต่างๆ ซึ่ง ณ วันนี้ เราได้เริ่มนำร่องกับโครงการพระราชดำริก่อนแล้ว โดยเฉพาะมูลนิธิภูบดินทร์ ที่อยู่ในพื้นที่ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร มีการทำรูปแปลงที่ดิน มีการจัดรูปแปลงที่ดิน ที่เป็นผังชุมชน ขอบเขตแปลงที่สาธารณประโยชน์ ขอบเขตแปลงที่เป็นที่ วัด โรงเรียน ศาสนกิจต่างๆ ทำหมดเลยนะครับ”อรรถพล กล่าว
และบอกด้วยว่า ประโยชน์ที่ได้รับคือประชาชนได้รับสิทธิ หน่วยงานราชการที่เข้าไปช่วยพัฒนา เข้าไปได้ถูกต้องตามกฎหมาย ไม่มีข้อจำกัด หรือแม้แต่เรื่องของการ พัฒนาสาธารณูปโภคเท่าที่จำเป็น น้ำ ไฟ เส้นทางสัญจร แหล่งน้ำต่างๆ เพื่อการเกษตร หรือการสาธารณูปโภค อันนี้ก็สามารถทำได้
อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ กล่าวว่า ที่สำคัญอีกอันหนึ่งที่ มองในอนาคตว่า ผลผลิต ที่ได้จากพื้นที่ป่าเหล่านี้ ในอดีตเนี่ยกฎหมายอาจจะไม่รองรับ แต่ ณ วันนี้ถ้าเราจัดที่ดินอะไรเสร็จแล้ว ผลผลิตเหล่านี้จะถูกต้องตามกฎหมาย ซึ่งก็จะถูกไม่ถูกกีดกันเมื่อเรามีการพัฒนา ผลผลิตเหล่านี้ให้มีมูลค่าและส่งออกไปต่างประเทศ ก็ถือว่าเป็นผลผลิตที่ออกจากพื้นที่ที่ถูกกฎหมาย
ยกตัวอย่าง เช่น สินค้า OTOP ทั้งหลาย ไม่ว่า จะเป็น กาแฟ หรือพืชสมุนไพร ไม้ผลเมืองหนาว หรือ ไม้ผลที่มีมูลค่า ที่เราไปส่งเสริมในแต่ละพื้นที่ก็ขึ้นอยู่กับสภาพพื้นที่ว่า ควรจะต้องส่งเสริมปลูกอะไร
ใน 116 โครงการและก็ขยายผล 62 โครงการ ว่ามีอะไรบ้าง แล้วเรื่องของการขยายผล เราขยายอย่างไร
นายอรรถพล กล่าวว่า ในโครงการพระราชดำริ เราพัฒนาคุณภาพชีวิตไปพร้อมๆ กับ การดูแลเรื่องทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม เพราะฉะนั้นโครงการสำคัญที่สำคัญ ส่วนใหญ่จะอยู่ในพื้นที่ต้นน้ำ ไม่ว่าจะเป็นจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ น่าน แพร่ พะเยา แล้วก็รวมไปถึงในภาคกลางในบางพื้นที่ และก็ภาคใต้ ตั้งแต่ในเรื่องของระบบนิเวศที่จะเป็นพื้นที่ต้นน้ำทั้งหมด รวมไปถึงระบบนิเวศที่อยู่ตาม ชายฝั่ง เช่น ป่าชายเลน หรือว่าชุมชนชาวเล ที่จะเข้ามาเกี่ยวข้อง แต่ โดยโดยหลักแล้ว ส่วนใหญ่เราจะทำในพื้นที่ต้นน้ำ ซึ่งเป็นลุ่มน้ำชั้น 1 ชั้น 2
เพราะว่า ลุ่มน้ำชั้น 1 ชั้น 2 มันมีความอ่อนไหวมาก ถ้าเรามีการใช้ประโยชน์ที่ไม่ถูกต้อง มันก็เกิดผลกระทบในเรื่องของการไหลบ่าของน้ำป่า การพังทลายของหน้าดิน ปัญหาในเรื่องของยา ปุ๋ย ยาฆ่าแมลงที่ไหลลงมาข้างล่างและพี่น้องประชาชนเกิดผลกระทบ เพราะฉะนั้นในโครงการหลายๆ โครงการ เนี่ย ไม่ว่าโครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ โครงการป่ารักน้ำของ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ก็เน้นย้ำในเรื่องของการที่จะทำให้ชุมชนเขาอยู่ตรงนั้นแล้ว เป็นชุมชนที่ดูแลรักษาป่า
อธิบดีกรมอุทยานฯ กล่าวอีกว่า ในโครงการพระราชดำริ เราก็จะมีผลิตภัณฑ์ที่เป็นผลิตภัณฑ์ที่เป็นผลิตภัณฑ์เฉพาะพื้นที่จำนวนมาก เช่น กาแฟ ภูพยัคฆ์ กระจูด หรือผลิตภัณฑ์ที่ ใช้ฝีมือแรงงานต่างๆ มันมีความหลากหลาย ทั้งเรื่องของใช้ ของกิน ของบริโภคอะไรต่างๆ และก็ที่สำคัญที่สุดก็คือเรื่องของสมุนไพร ซึ่งก็มีการต่อยอดกันไปในหลายพื้นที่
เล่าเรื่อง โครงการพระราชดำริ ที่ดำเนินการในนามมูลนิธิภูบดินทร์ ซึ่งทำอยู่ที่ จ.กาญจนบุรี
“พื้นที่นี้ เป็นพื้นที่มรดกโลก ที่ถูกประกาศปี 2534 ซึ่งกลุ่มป่ามรดกโลก ประกอบไปด้วย ป่าห้วยขาแข้ง ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ทั้งฝั่งตะวันตกและฝั่งตะวันออก เราปฏิเสธไม่ได้เลยว่ามันมีชุมชนเขาอยู่ก่อนที่จะประกาศ โดยเฉพาะชุมชนพี่น้องที่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ เขาก็อยู่มานานแล้ว กฎหมายที่ออกมาในยุคก่อน มันก็ไม่เปิดช่องให้เขาอยู่อย่างถูกต้องตาม จนปี 2562 ได้มีการแก้กฎหมายให้สามารถรับรองสิทธิได้สำหรับคนที่อยู่มาก่อน จนปี 2564 ในหลวงรัชกาลปัจจุบันก็ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งมูลนิธิขึ้นมาโดยพระองค์ท่าน ทรงเป็นองค์ประธาน แล้วก็มีคณะกรรมการบริหารซึ่งมีท่านองคมนตรี พลเอกไพบูลย์ คุ้มฉายา เป็นประธานกรรมการบริหาร ก็ได้มีการพัฒนาพื้นที่ชุมชนตรงนั้น ครับ”อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ กล่าว
มีเฟสแรกก็จะอยู่ที่บ้านสาละวะ ไล่โว่ 2 บ้าน เฟสต่อไป จะมีการ ที่กำลังขยายผลไปก็จะมีการบ้านจะแก บ้านทิไล่ป้า บ้านปางสนุก ซึ่งส่วนใหญ่ชุมชนเหล่านี้ เป็นชุมชนที่เลียบขนานไปตามแนวชายแดนด้วย เพราะฉะนั้นในการที่เราเข้าไปพัฒนาคุณภาพชีวิตเขา ก็เป็นมิติในเรื่องของความมั่นคงตามแนวชายแดน เพื่อให้ชาวบ้านเหล่านี้ ให้กลุ่มชาติพันธุ์เหล่านี้ เขาอยู่กับเรา แล้วก็ให้เคารพกติกา เคารพกฎหมายเรา แล้วก็ให้รับในสิ่งที่เราเข้าไปส่งเสริม ซึ่ง ณ วันนี้ที่สลาวะ ไลโว่ ก็เริ่มที่จะมีรายได้ดีขึ้น โดยเฉพาะกาแฟ คือผลิตภัณฑ์เด่นที่สุด ของไลโว่ นะครับ ซึ่งตอนนี้ดังมาก ความต้องการเยอะมา
เรื่องของตลาดรองรับนั้น เราเข้าไปส่งเสริมทั้งในเรื่องของการปลูก การดูแล รวมถึงเรื่องการพัฒนาเรื่องการตลาด การส่งออก ซึ่ง ณ วันนี้พัฒนาไปสู่ในเรื่องของระบบออนไลน์ด้วย
“ที่มูลนิธิภูบดินทร์ หลังจากที่ประกาศ เราพบว่าพื้นที่ที่มีการทำไร่หมุนเวียนรอบๆ เยอะมาก ประมาณหมื่นกว่าถึงสองหมื่น บางพื้นที่สองหมื่น สองหมื่นไร่ทีเดียว ซึ่งเมื่อเทียบกับปริมาณครอบครัวไม่ถึง 200 ครอบครัวเนี่ย ก็ถือว่าเป็นการใช้พื้นที่ ที่ ที่มากเกินไป เพราะฉะนั้นตรงนี้เราก็เลยไปส่งเสริมว่า จะทำอย่างไรให้ใช้พื้นที่ได้น้อยลง มีมูลค่า มีผลตอบแทน ให้เขาเกิดรายได้ได้มากขึ้น แล้วพื้นที่ที่เหลือนี่ ตรงไหนที่เราสามารถจะฟื้นฟูกลับไป เราก็ จะไปปลูกต้นไม้ ไปทำพื้นที่ โครงการสร้างป่าสร้างรายได้ เกษตรผสมผสาน เพราะฉะนั้นการบุกรุกพื้นที่เหล่านี้มันก็จะลดลง และอยู่ในวงที่จำกัด ประชาชนเขาก็อยู่ดีกินดีขึ้น มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น”
การดำเนินงานของมูลนิธิภูบดินทร์นี่ คือเราครอบคลุมทั้งประเทศเลย หรือว่า เฉพาะเมืองกาญจน์ หรือว่าพื้นที่ชายแดน
ถ้าโครงการมูลนิธิภูบดินทร์ ตอนนี้ทำเฉพาะพื้นที่ในเรื่องของการพัฒนาคุณภาพชีวิต ชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ อุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์จังหวัดกาญจนบุรีครับ
“จริงๆ แล้ว ในหลักการ โครงการพระราชดำริ โครงการไหนก็แล้วแต่ หลักการจะเหมือน หลักการเดียวกัน หลักการเดียวกันก็คือ ทำอย่างไรให้ ให้คนอยู่ได้ ป่าอยู่ได้ นะครับ พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน”อรรถพล กล่าว
มีที่ไหนอีกบ้างไหมคะ อ่า ยก ตัวอย่างโครงการพระราชดำริอื่นๆ ที่กรมดำเนินการอยู่
ทั้ง 116 โครงการ ก็จะมีโครงการหลักๆ ในเชียงใหม่ เชียงใหม่นี่น่าจะ น่าจะเกือบ 100 โครงการนะครับ เยอะที่สุด ก็จะอยู่ตามอำเภอต่างๆ เช่น อำเภอแม่แจ่ม อำเภอเชียงดาว อมก๋อย เป็นต้น
ส่วนใหญ่เกี่ยวกับเรื่องของการจัดการที่ดินใช่ไหม
ส่วนใหญ่จะเรื่องเกี่ยวกับเรื่องของการพัฒนาคุณภาพชีวิต ไปพร้อมๆ กับเรื่องของการจัดที่ทำกิน และก็ไปส่งเสริมอาชีพเขาโดยที่ให้เขาใช้พื้นที่ ที่เกิดประโยชน์มากที่สุด โดยให้เขามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
สอดคล้องกับกฎหมายที่ ที่เราใช้อยู่ไม่ว่าจะเป็น มติ มติ ครม. 30 มิถุนายน 2541 หรือว่า อย่างอื่นด้วยหรือไม่
วันนี้เรามีกฎหมายตาม พ.ร.บ. สงวนคุ้มครองสัตว์ป่า และ พ.ร.บ. อุทยาน อยู่แล้วใน ปี 2562 ที่เราแก้ไข มาตรา 64 ภายใต้ พ.ร.บ. อุทยาน มาตรา 121 ภายใต้ พ.ร.บ. สงวนคุ้มครองสัตว์ป่า ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ทั้งสองมาตราเนี่ย เป็นมาตราที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของการที่จะรับรองสิทธิประชาชนที่ผ่านคุณสมบัติในการคัดกรอง และก็กำหนดรูปแปลงที่ดินให้เขา ครอบครองได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย และก็ตกทอด สู่รุ่นลูกรุ่นหลานได้ เรามีกฎหมายตรงนี้อยู่แล้ว
