เป็นยุคที่เรากำลังเผชิญวิกฤตสาหัสสุด ครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์
ไม่เพียงภัยธรรมชาติ สภาพอากาศปรวนแปร แต่ยังรวมถึงมิติปากท้องและความอยู่รอดของคนในสังคม
ในโลกที่ ‘ของเสีย’ เพิ่มทวีคูณอย่างรวดเร็วกว่าความสามารถในการจัดการ
บิ๊กเควสชั่นนอกเหนือไปกว่าแค่ จะกำจัดมันอย่างไร
คือ…หรือเรามองผิดโจทย์มาโดยตลอด?
เพราะที่ ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC) สิ่งที่เคยถูกเรียกว่า ‘ขยะ’ กำลังถูกตีความใหม่ให้กลายเป็น ‘ทรัพยากรตั้งต้นของเศรษฐกิจไทย’
หลากหลายนวัตกรรมซึ่งได้สัมผัสใน NAC2026 งานประชุมวิชาการประจำปีของ สวทช. ที่ปีนี้เปิดบ้านมาในธีม ‘เศรษฐกิจยั่งยืนด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี’
ก้าวพ้นออกจากห้องแล็บ สู่ภาคอุตสาหกรรมจริงแล้วในหลายเคส
ชี้ให้เห็นทิศทางของโอกาส ที่เป็นไปได้สำหรับไทยแลนด์
การเยือนอุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย โดย ‘เครือมติชน’ เมื่อไม่นานมานี้ นำโดย ปานบัว บุนปาน ประธานกรรมการ บริษัท มติชน จำกัด(มหาชน) และ ปราปต์ บุนปานกรรมการผู้จัดการฯ บมจ.มติชน โดยมี รศ.ดร.เติมศักดิ์ ศรีคิรินทร์ ผู้อำนวยการฯ เอ็มเทค นำทัพนักวิจัยที่ชำนาญการในหลายศาสตร์ ร่วมให้การต้อนรับอย่างเป็นกันเอง
ไม่เพียงเป็นการดูงานทั่วไป แต่ยังพาเปิดแมปไปเห็นอะไรใหม่ๆ ที่เป็นความหวัง
ตอบโจทย์การแก้ไขปัญหา พัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน
ก้าวพ้นกับดัก ‘ราคายาง’
นวัตกรรมแห่งยุค จากวัสดุเหลือทิ้ง
เพราะการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ไม่จำเป็นต้องเริ่มขยับจากภาคอุตสาหกรรมใหญ่เสมอไป
แม้ธีมงานวิจัยปีนี้ มุ่งเน้นความยั่งยืน NET Zero และแน่นอนว่าเกี่ยวข้องกับ Green Watching และ Climate Justice ที่ภาคธุรกิจและธนาคารให้ความสนใจมาก
แต่หากโฟกัสเฉพาะงานล่าสุด ของ MTEC จะเห็นว่าวิทยาศาสตร์เริ่มใกล้ตัวคนทั่วไป แตะชีวิตประจำวันอย่างแท้จริง
โซนแรก ‘Green Rubber Innovation’ พาไปเห็น ยางพารา ในบทบาทที่ไม่คุ้นตา โดยรีไซเคิลให้เป็นทั้ง กาวดักแมลง, Para Plearn ชุดของเล่นเด็กจากธรรมชาติ 100% หรือ Para Cushion เบาะรองนั่งป้องกันการกดทับได้ดีเยี่ยม
ไม่เพียงเพิ่มมูลค่า แต่ยังขยายความหมายไปสู่คุณภาพชีวิตของคนทุกเจน
เปลี่ยนข้อกังวล ‘ราคายางขึ้นหรือตก’ ไปโฟกัสที่ เราจะใช้ทุกส่วนให้คุ้มที่สุดได้แค่ไหน
โดยในมิติการเกษตร พัฒนา สารบีเทพ ยืดอายุน้ำยางสด ได้ถึง 12-48 ชม. ใช้ทดแทน กรดฟอร์มิกและกรดกำมะถัน ช่วยให้ยางจับตัวเป็นก้อนถ้วย ลดความเสี่ยงตกเกรด
ปัจจุบันยังวิจัยไปถึงขั้น แปรรูปยางแห้งผ่านเกณฑ์มาตรฐาน จนสามารถผลิต ‘ยางรถยนต์คุณภาพสูง’ รวมถึง ถุงเพาะกล้ายาง ย่อยสลายเองได้ในช่วงระยะเวลาเพียง 8-12 เดือน
ไม่เพียงเท่านี้ ยังมี กรวยกั้นจราจร TPNR โดยใช้ยางพาราเข้าไปผสม มีความยืดหยุ่น ไม่กรอบแตกเมื่อผ่านการใช้งานกลางแจ้ง
ทั้งหมดทั้งมวล ล้วนลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้อีกทาง
ย้ายของเสีย สู่ต้นน้ำ
อุตสาหกรรมใหม่ ที่เริ่มจาก ‘กาก’
อีกฝั่งหนึ่งของฮอลล์คือ ‘End of Waste Pavilions’
ย้ายตำแหน่งของมูลค่า จากปลายทางของเสีย กลับไปอยู่ต้นน้ำของการผลิต
ไม่ว่าจะ ‘เถ้าแกลบ’ กลายเป็นสารตั้งต้นของ ‘ผงซักฟอก’ ลดการปล่อยสารเคมีลงสู่แหล่งน้ำ
‘ขี้เถ้าโรงไฟฟ้า’ กลายเป็นวัสดุกรองน้ำ (Geo-media) ปลูกพืชแทนดิน เป็นพลังงานหมุนเวียนในโรงงานได้อีกทอด
เศษเซรามิกจากบริษัท Kenzai ถูกแปรเป็น ‘คอนกรีตน้ำซึมผ่าน’ ที่อาจช่วยแก้ปัญหาน้ำท่วมขังในเมืองได้
ไปจนถึง ‘G-Rock’ ขี้เถ้าในอุตสาหกรรม มาทำประโยชน์เป็นคอนกรีตมวลเบา
สำหรับ ‘อุตสาหกรรมก่อสร้าง’ เริ่มด้วย กากตะกอนปูน จากการทำน้ำตาล (CaCake) ที่กลายเป็นวัตถุดิบทดแทน ‘ปูนเม็ด’
ก้างปลา ถูกยกระดับเป็นเซรามิกคุณภาพสูง รวมถึง ของเสียจากการผลิต (อะลูมิเมียมดรอส) กลายเป็นวัตถุดิบผลิตปูนทำเซรามิก ที่สุดแสนจะทนไฟ
พลาสติกขวดน้ำ ถูกอัพไซเคิลเป็นวัสดุนาโนที่ดูดซับก๊าซมีเทนและโลหะหนักได้
‘แผ่นยิปซัมบอร์ด’ ที่ช่วยดักจับ PM2.5 ต่อยอดจากการนำกากของเสียที่มีปริมาณมากในประเทศ 3 อย่าง มารีไซเคิล
นอกจากนั้นยังมี ‘สีฉนวนไฟฟ้า จากเถ้าถ่านหิน’ ‘อิฐบล็อกจากกากคอนกรีต’ และ ‘ลูกถ้วยไฟฟ้า’ ซึ่งมีความเป็นไปได้สูงที่ กฟผ.จะนำไปสู่การใช้จริง
งานวิจัยที่น่าสนใจใน อุตสาหกรรมยานยนต์ ขอยกให้ ‘การพัฒนาพลาสติกคอมโพสิต จากกากมันสำปะหลัง’ สำหรับผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ ที่ยังเห็นความเป็นไปได้ของ ‘ไผ่’
สอดรับกับทิศทางสายกรีน ‘รีไซเคิล + ไม้’ อีกทั้งยังเป็นพืชที่รัฐบาลสนับสนุนให้ปลูก
ตลอดจนคิดค้นใช้ AI เข้ามาในการช่วยเช็ก ‘อวนปลา’ ทำให้รู้ต้นทางของขยะในทะเล พร้อมแยกประเภทก่อนเข้าสู่การรีไซเคิล
หรือแม้แต่ ‘ขยะอาหาร’ ยังถูกแปรรูปเป็นทั้งสารปรับปรุงดิน และทรายแมว จากขยะอินทรีย์หลากหลายชนิด เช่น ชานอ้อย หรือฟางข้าว ที่อาจช่วยลดการเผาได้อีกทาง
ยิ่งกว่าการรีไซเคิล คือการพลิกซิสเท็ม ‘ออกแบบระบบใหม่’ ให้เป็นมิตร ไม่มีอะไรต้องถูกทิ้งโดยเปล่าประโยชน์
ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ-แก้ทั้งมลพิษ
เปลี่ยนผ่านไทย สู่ ‘อุตสาหกรรมสีเขียว’
ในประเด็นภาพใหญ่ อย่างเป้าหมาย NET Zero ที่ต้องพิชิต
การเปลี่ยนระบบเศรษฐกิจ สังคม และอุตสาหกรรม ไปสู่แนวทางที่ยั่งยืน เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมนั้น
สำหรับ ดร.อศิรา เฟื่องฟูชาติ รองผู้อำนวยการ MTEC ด้านวิจัยและพัฒนาวัสดุศาสตร์และวิศวกรรม คาดหวังว่า งานวิจัยที่เกี่ยวกับเรื่อง ‘ไม้’ นอกจากจะมุ่งเน้นลดการปล่อย ให้คาร์บอนเครดิตคาร์แล้ว ก็น่าจะลดงบประมาณได้ส่วนหนึ่ง ในฐานะวัสดุทดแทน
“ในอนาคต ท้ายที่สุดเราอยากให้ไม้พวกนี้ Modify ออกมาเป็นโครงสร้างได้จริงๆ เพราะ ‘ไม้’ ทั้งหลายถือเป็นวัสดุเก็บคาร์บอนไว้ในตัว”
“อีกส่วนหนึ่ง ถ้าให้เก็บข้อมูล (การปลดปล่อยคาร์บอน) ได้เร็วขึ้น บางอุตสาหกรรมกำลังปรับเป็น Industrial 4.0 ใช้ดิจิทัลในการมอนิเตอร์สิ่งต่างๆ เราเลยคิดว่า ค่าบางค่า สามารถส่งอัตโนมัติเข้ามาใช้ในการคำนวณได้เลย เพราะการลงไปเก็บข้อมูลแต่ละโรงงาน จะใช้เวลาเยอะมาก”
อศิราเน้นย้ำว่า จริงๆ แล้วในเรื่องของ Green Transition เปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด จะต้องพัฒนาไป
ควบคู่กับ Digital Base Transition อย่างเลี่ยงไม่ได้
ดร.ศราวุธ เลิศพลังสันติ รองผู้อำนวยการ MTEC ด้านสนับสนุนการวิจัยและพัฒนา ขยายความเรื่อง การนำกากอุตสาหกรรมไปใช้ต่อ (Industrial Symbiosis) เพื่อสร้างมูลค่าให้กับอีกอุตสาหกรรมหนึ่ง ซึ่งในเรื่องการเปลี่ยนกากเป็นมูลค่านั้น เราทำได้แล้ว
“แต่ทำอย่างไรให้มันขายได้ในเชิงธุรกิจระยะยาว ดังนั้น ‘คุณสมบัติของวัสดุ’ และการได้มาซึ่ง ‘คาร์บอนเครดิต’ จึงเป็นงานที่ทาง MTEC มุ่งเน้น เพื่อเป็นตัวเสริมกำลัง ซึ่งมีหลายตัวอย่าง”
ขณะที่ สิทธิสุนทร สุโพธิณะ รองผู้อำนวยการ MTEC ด้านบริหาร เผยถึงโครงการนำร่องที่ทาง กระทรวงอุตสาหกรรม คัดเลือก Waste 3 ชนิด ซึ่งมีปริมาณมาก และสร้างผลกระทบสูงให้กับสิ่งแวดล้อม ได้แก่
1.ขี้เถ้าแกลบ ที่สกัดเอาซิลิกา ส่วนประกอบสำคัญออกมาใช้ทำพลาสติก เรียกว่าได้ เป็นสารมหัศจรรย์ที่ใช้ในแทบทุกอุตสาหกรรม 2.ยิปซัมสังเคราะห์ ที่มาจากกระบวนการผลิตกรดในประเทศ ซึ่งเมื่อผ่านกระบวนการบำบัด สร้างมลพิษเยอะมาก ดังที่เห็นใน จ.ปราจีนบุรี 3.ก้างปลา ในอุตสาหกรรมประมง
“จากสิ่งที่เราเห็น ถ้าไปใช้ในกลุ่มเซรามิก สัตว์ หรือโรงหล่อ ราคาจะถูกมาก แต่ถ้าใช้ในกลุ่ม Consumer อย่างผงซักฟอก อันนี้จะมี Margin ที่จะเดินหน้าธุรกิจ ซึ่งก็ได้บริษัท Lion ในเครือสหพัฒน์ เข้ามาร่วม
โดยเอาสาร ‘โซเดียมซิลิเกต’ จากเถ้าแกลบ ไปใส่ในผงซักฟอก เพราะมีคุณสมบัติในการซักล้าง ช่วยลดต้นทุนการผลิตได้ และมีความเป็น Bio Base”
จากเดิมใช้สารละลาย ‘โซเดียมซิลิเกต’ ที่ได้ผลิตจากทรายแม่น้ำ เผาในอุณหภูมิ 1,200 องศา แล้วทำปฏิกิริยากับสารเคมี ซึ่งเป็นกระบวนการที่ปล่อย Emission ออกมาเยอะ
สิทธิสุนทร มั่นใจ ว่างานวิจัยชิ้นนี้ น่าจะเดินไปได้แน่นอน พร้อมทดสอบ การันตีแล้วว่า ซักแล้วสะอาดไม่ต่างกัน
นอกจากนี้ ด้วยความที่เทรนด์ความยั่งยืน และ Low Carbon กำลังมา จึงนำพืชเศรษฐกิจ ยางพารา หรือไม้ไผ่ มาแปรรูปทั้งใช้ภายในและภายนอกในเชิงโครงสร้าง ให้ใช้ประโยชน์ได้จริง
ทั้งในฐานะวัสดุใหม่ และพลังงานหมุนเวียน
และนี่คืออนาคตก้าวใหม่ของเศรษฐกิจไทย ในปี 2026
ไม่ต้องวิ่งตามใคร แต่สร้างเกมของตัวเองได้ใหม่ด้วยของ ‘เหลือทิ้ง’ ในบ้านของเราเอง
อธิษฐาน จันทร์กลม
