ปัจจุบันพื้นที่ป่าอนุรักษ์ที่มีชุมชนอาศัยอยู่และทำกินซึ่งพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ลาดเชิงเขาที่มีความลาดชัน หลายพื้นที่ประสบปัญหาการใช้ที่ดินไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการ การทำการเกษตรโดยมิได้คำนึงถึงหลักการอนุรักษ์ดินและน้ำ โดยเฉพาะการปลูกพืชเกษตรเชิงเดี่ยว เช่น มันสำปะหลัง และข้าวโพด เป็นต้น ส่งผลให้เกิดการชะล้างพังทลายของหน้าดิน เกิดตะกอนไหลลงไปทับถมยังแหล่งน้ำตอนล่างทำให้เกิดการตื้นเขิน นอกจากนี้ยังมีการใช้สารเคมีในการทำการเกษตรอย่างไม่ถูกวิธี ทำให้มีสารพิษตกค้างในดินและไหลปนเปื้อนลงสู่แหล่งน้ำด้านล่าง เกิดเป็นปัญหามลพิษตามมา
สำนักอนุรักษ์และจัดการต้นน้ำ มีภารกิจหน้าที่ในการอนุรักษ์ ฟื้นฟูระบบนิเวศต้นน้ำ รวมถึงการส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการพื้นที่ต้นน้ำ ได้ตระหนักถึงความสำคัญของปัญหาดังกล่าว จึงได้กำหนดแนวทางและมาตรการในการอนุรักษ์ดินและน้ำในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ โดยการส่งเสริมให้ชุมชนและเกษตรกรที่อยู่ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ ตามมาตรา 64 แห่งพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 และมาตรา 121 แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ร่วมปลูกหญ้าแฝกเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ และการจัดทำขั้นบันไดแบบต่อเนื่อง เพื่อลดอัตราการไหลบ่าของน้ำผิวดิน ลดการชะล้างพังทลายของดิน และเพิ่มพื้นที่กักเก็บน้ำไว้ตามขั้นบันไดทำให้น้ำค่อยๆ แทรกซึมลงดิน สร้างความชุ่มชื้น
นอกจากนี้ยังมีแนวทางการส่งเสริมระบบวนเกษตรที่ผสมผสานโดยการปลูกไม้ยืนต้น ไม้ผล พืชอาหาร และพืชสมุนไพร ระหว่างขั้นบันได เพื่อให้ได้ผลผลิตและเป็นการเสริมสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร อันจะส่งผลให้ระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อม ยังคงมีความอุดมสมบูรณ์เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารของประเทศ
ป่าต้นน้ำเป็นแหล่งดูดซับน้ำตามธรรมชาติ ที่ทำหน้าที่กักเก็บน้ำ และกรองน้ำฝนเป็นแหล่งกำเนิดของแม่น้ำสายสำคัญของประเทศ ทำหน้าที่ชะลอน้ำฝน ไม่ให้รุนแรง และสามารถกักเก็บน้ำไว้ในดิน แล้วค่อย ๆ ปลดปล่อยลงสู่แม่น้ำลำธารอย่างช้า ๆ สำหรับหล่อเลี้ยงผู้คน สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ทั่วประเทศ ป่าต้นน้ำที่มีความอุดมสมบูรณ์ ยังเป็นแหล่งผลิตน้ำให้มีปริมาณที่เหมาะสม มีคุณภาพดี และมีระยะเวลาการไหลอย่างสม่ำเสมอตลอดทั้งปี นอกจากนี้ป่าต้นน้ำยังทำหน้าที่กักเก็บตะกอนดินไว้ให้อยู่กับที่ ไม่ให้ปะปนไปกับน้ำที่ไหลบ่าหน้าดินลงสู่พื้นที่ตอนล่างเปรียบเสมือนเป็นเครื่องกรองน้ำตามธรรมชาติ
การทำขั้นบันไดดินแบบต่อเนื่อง นอกจาก ชาวบ้านได้ประโยชน์โดยตรงเรื่องของการทำกินแล้ว ยังเป็นอีกเครื่องมือ อันจะสร้างความมั่นใจให้พวกเขาได้มองเห็นถึงประโยชน์ของการร่วมกันดูแลรักษาป่าที่เป็นเหมือนอู่ข้าวอู่น้ำ และร่วมกันดูแลรักษาตลอดไป
