การผังเมืองเป็นกระบวนการวางแผนและกำกับทิศทางการพัฒนาเมืองและชนบทเพื่อให้การใช้ประโยชน์ที่ดินเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ สอดคล้องกับความต้องการของประชาชนและเหมาะสมกับศักยภาพของพื้นที่ผ่านการกำหนดแนวทางการใช้ประโยชน์ที่ดิน โครงสร้างพื้นฐานและการพัฒนาทรัพยากร ในพื้นที่ โดยนำหลักการ ผังเมืองมาพัฒนาเมืองให้เกิดเมืองน่าอยู่สะดวกสบาย ปลอดภัย มีการพัฒนาทางเศรษฐกิจ สังคม โครงสร้างพื้นฐาน รวมทั้งการรักษาเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชนสภาพแวดล้อมและคุณภาพชีวิตที่ดี โดยมีจุดมุ่งหมายให้ประชาชนได้เห็นตัวอย่างของเมืองที่มีผังเมืองที่ดี อำนวยประโยชน์ให้แก่ประชาชนและชุมชน และพัฒนาให้เป็นเมืองน่าอยู่อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งจะสร้างความเข้าใจ ให้ประชาชนเห็นถึงความจำเป็น ตลอดจนประโยชน์ของการผังเมือง และนำไปสู่การยอมรับ
นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย (มท.3) ได้มอบนโยบาย เรื่องการวางผังเมืองที่ตอบสนองต่อการพัฒนาในทุกมิติ และหันมาทบทวนและปรับผังเมืองรวมให้ทันสมัย ครอบคลุม และสอดคล้องกับสภาพพื้นที่จริงในแต่ละท้องที่ ทั้งในเมือง และชนบท โดยฟังเสียงประชาชนชุมชนและใช้ข้อมูลพื้นที่จริงมาประกอบ เพื่อให้ผังเมืองใช้งานได้จริง
นายพงษ์นรา เย็นยิ่ง อธิบดีกรมโยธาธิการและผังเมือง กล่าวว่า การพัฒนาเมืองอย่างเป็นรูปธรรม คือการยกระดับผังเมืองจากการเป็นเพียงกรอบแนวทางเชิงนโยบายไปสู่เครื่องมือเชิงปฏิบัติที่สามารถขับเคลื่อนการพัฒนาได้จริง กรมโยธาธิการและผังเมืองจึงนำ “ผังเมืองเฉพาะ” ตามพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562 มาใช้เป็นกลไกสำคัญในการกำหนดทิศทางการพัฒนาพื้นที่เป้าหมาย โดยกำหนดกรอบการพัฒนาอย่างชัดเจน ทั้งด้านรูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดิน การพัฒนาอาคาร ระบบโครงสร้างพื้นฐาน และแผนการลงทุนภาครัฐ เพื่อให้การพัฒนาเมืองใหม่และการฟื้นฟูย่านเมืองเก่าสามารถดำเนินการได้อย่างเป็นรูปธรรม สอดคล้องกับศักยภาพพื้นที่และความต้องการของประชาชนในพื้นที่อย่างยั่งยืน
“ผังเมืองเฉพาะ” เป็นเครื่องมือวางผังเมืองเชิงปฏิบัติการที่ทำหน้าที่เป็น “แบบก่อสร้างเมือง” โดยกำหนดทิศทาง รูปแบบ มาตรการ และกลไกการพัฒนาเชิงพื้นที่ในระดับรายละเอียด เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาเมืองให้สอดคล้องกับศักยภาพ อัตลักษณ์ และบริบทเฉพาะของพื้นที่ ครอบคลุมทั้งการรองรับการขยายตัวของเมือง การฟื้นฟูพื้นที่เสื่อมโทรม การอนุรักษ์คุณค่าทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และภูมิสถาปัตยกรรม การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและระบบสาธารณูปโภค ตลอดจนการยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อมเมืองและคุณภาพชีวิตของประชาชน อันจะนำไปสู่การพัฒนาเมืองอย่างเป็นระบบ สมดุลมีเอกภาพ และยั่งยืน สามารถรองรับการเปลี่ยนแปลงด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และการเติบโตของเมืองในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นรูปธรรม และเกิดผลในทางปฏิบัติอย่างแท้จริง
กรมโยธาธิการและผังเมือง ได้คัดเลือกพื้นที่นำร่องจำนวน 5 พื้นที่ ซึ่งมีศักยภาพและอัตลักษณ์เฉพาะด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโครงสร้างเมือง เพื่อดำเนินการศึกษา วิเคราะห์ และกำหนดแนวทางการพัฒนาเชิงลึก อันนำไปสู่การวางและจัดทำผังเมืองเฉพาะที่สอดคล้องกับบริบท ศักยภาพ และวิถีชีวิตของแต่ละพื้นที่ ดังนี้
- ผังเมืองเฉพาะบริเวณเมืองเก่าสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์
- ผังเมืองเฉพาะบริเวณชุมชนริมน้ำจันทรบูร จังหวัดจันทบุรี
- ผังเมืองเฉพาะชุมชนบริเวณถนนศรีตะกั่วป่าและพื้นที่ต่อเนื่อง อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา
- ผังเมืองเฉพาะบริเวณพื้นที่พัฒนารอบสถานีรถไฟพิษณุโลก (TOD) จังหวัดพิษณุโลก
- ผังเมืองเฉพาะชุมชนปากน้ำประแส จังหวัดระยอง
กรมโยธาธิการและผังเมือง ยังได้ขับเคลื่อนผลการศึกษาและออกแบบผังพื้นที่เฉพาะไปสู่การพัฒนาเชิงกายภาพอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านโครงการที่ได้รับการสนับสนุนงบประมาณและสามารถดำเนินการจนเกิดผลสัมฤทธิ์เชิงประจักษ์ในหลายพื้นที่ อาทิ เช่น
โครงการในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์ ตาก และชลบุรี : ดำเนินการพัฒนาและปรับปรุงภูมิทัศน์เมืองในพื้นที่สำคัญ
– การพัฒนาพื้นที่บริเวณถนนคนเดินเซาะกราว จังหวัดบุรีรัมย์ การพัฒนาพื้นที่บริเวณถนนคนเดินเซาะกราว จังหวัดบุรีรัมย์ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต ของประชาชนโดยการเพิ่มพื้นที่สีเขียวต่อประชาชน ตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลก (WHO) กำหนดเกณฑ์มาตรฐานพื้นที่สีเขียวในเขตเมืองว่า ประชากร 1 คนควรมีพื้นที่สีเขียวอย่างน้อย 9 ตารางเมตร
– สีเขียวริมแม่น้ำปิง จังหวัดตาก การเพิ่มพื้นที่สีเขียวสาธารณะริมแม่น้ำปิงและพัฒนาถนนสายวัฒนธรรม จังหวัดตาก เพื่อฟื้นฟูพื้นที่รกร้างให้เป็นพื้นที่สาธารณะและพื้นที่นันทนาการที่สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
– โครงการพัฒนาจุดชมวิวบริเวณเขาสามมุข จังหวัดชลบุรี เพื่อยกระดับคุณภาพภูมิทัศน์ ความปลอดภัย และมาตรฐานด้านการท่องเที่ยวของพื้นที่ให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล
สำหรับโครงการพัฒนาพื้นที่โดยรอบสถานีรถไฟเด่นชัย จังหวัดแพร่ : ผลการศึกษาได้รับความสนใจและการสนับสนุนจากหน่วยงานในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง โดยกองผังเมืองเฉพาะได้รับมอบหมายให้ต่อยอดผลการศึกษาไปสู่การกำหนดแนวทางด้านโทนสีอาคาร รูปแบบสถาปัตยกรรม และองค์ประกอบภูมิทัศน์เมืองที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ เพื่อใช้เป็นกรอบมาตรฐานประกอบการจัดทำข้อบัญญัติท้องถิ่นและมาตรการควบคุมการพัฒนาเมืองในอนาคต
“การวางผังเมือง ต้องตอบสนองต่อการพัฒนาในทุกมิติ”
