โคราช (อ่านว่า โค-ราด) เพี้ยนจากคำกร่อนว่า ครราช (อ่านว่า คอน-ราด) จากชื่อ นครราชสีมา
นครราชสีมา หมายถึง เมืองอันเป็นพระราชอาณาเขต (ของกรุงศรีอยุธยา) เป็นคำบาลี-สันสกฤต นคร แปลว่า เมือง, ราช แปลว่า พระราชา, สีมา แปลว่า เขต, แดน
สรุปแล้ว นครราชสีมา เป็นชื่อเต็มๆ ของทางการ แต่ภาษาปากชาวบ้านว่า ครราช แล้วเพี้ยนเป็นโคราช
สำเนียงโคราช คือ สำเนียงเหน่อแบบลาว (ซึ่งเป็นสำเนียงหลวงยุคต้นอยุธยา) ปนสำเนียงเขมร
เพลงโคราช คือ เพลงโต้ตอบของชาวบ้านจากลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา เพราะมีฉันทลักษณ์เดียวกัน เช่น เพลงปรบไก่, พาดควาย, ฉ่อย
ไม่กินข้าวเหนียว เพราะไม่ลาว แต่เป็นคนในวัฒนธรรมข้าวเจ้าลุ่มน้ำเจ้าพระยา
ไม่นุ่งซิ่น เพราะไม่ลาว แต่นุ่งโจงกระเบน รับจากเขมร มีความเป็นมาโดยย่อ ดังนี้
กำเนิดเมืองนครราชสีมา
หลัง พ.ศ.1900 รัฐอยุธยาขยายอำนาจขึ้นควบคุมลุ่มน้ำมูล ที่มีศูนย์กลางอยู่เมือง พิมาย (อ. พิมาย จ. นครราชสีมา) ซึ่งเป็นดินแดนของอาณาจักรกัมพูชา เมืองพระนครหลวง นครวัด-(นครธม)
หลัง พ.ศ.2000 สถาปนาเมืองนครราชสีมา สร้างกำแพงด้วยอิฐและหิน เป็นศูนย์กลางอำนาจของรัฐอยุธยา (แทนเมืองพิมาย ศูนย์กลางอำนาจของกัมพูชา)
โยกย้ายผู้คนจำนวนหนึ่งจากอยุธยา ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ขึ้นไปตั้งหลักแหล่งสร้างใหม่ที่เมืองนครราชสีมา ทำให้มีศิลปวัฒนธรรมแบบอยุธยา (ปนเขมร) เช่น นุ่งโจงกระเบน, ตัดผมสั้นเกรียน, กินข้าวเจ้า, สำเนียงเหน่อ, เล่นเพลงโคราช ฯลฯ
มิวเซียม
นครราชสีมาเป็นจังหวัดใหญ่ มีพื้นที่กว้างขวาง มีสมบัติวัฒนธรรมแน่นนับคับคั่งทั้งโบราณวัตถุและโบราณสถาน มีความเป็นมาโดยรวมไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว แต่เฉพาะตัวเมืองนครราชสีมาอายุมากกว่า 500 ปี สร้างยุคต้นอยุธยา (ก่อนแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ฯ ตามที่ยึดถือมานาน)
นครราชสีมาควรมีมิวเซียมขนาดใหญ่ เพราะมีหลักฐานมากทางศิลปวัฒนธรรม แต่ต้องเป็นมิวเซียมสมัยใหม่ที่จัดแสดงประวัติศาสตร์สังคม ประวัติความเป็นมาของดินแดน, ผู้คน, บ้านเมือง จะดึงดูดคนเข้าชมได้มาก
โดยไม่เป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ศิลปะ ที่มีแต่เศียรพระ แขนพระ ขาพระ และศิวลึงค์ เพราะมีมากเกินไปทั่วประเทศ แล้วไม่มีใครอยากเข้าชม (ยกเว้น “นักเลงพระ” และนักค้าของเก่า)
พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ศิลปะในไทย มีกำเนิดจากคนชั้นสูงกับนักปราชญ์เจ้าอาณานิคม ในโลกนี้มีไม่มากเพราะไม่เป็นมิวเซียมเพื่อคนทั่วไป
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ นครราชสีมา (อยู่ไม่ห่างจากอนุสาวรีย์ย่าโม กลางเมืองโคราช) เป็นอาคารขนาดเล็กกระจิริด ซ่อนอยู่หลังอาคารอื่นๆ มีคนรู้จักน้อย หรือไม่รู้จักเลย จึงมีคนเข้าชมไม่มาก เพราะไม่มีอะไรให้ชม มีแต่ของเก่าเก็บไม่สื่อกับคนทั่วไป ไม่มีบอกความเป็นมาของเมืองโคราช นครราชสีมา
“คนไทยเข้าห้าง ฝรั่งเข้ามิวเซียม” เป็นวิถีปกติอยู่แล้ว คนทั่วไปยิ่งไม่เข้าพิพิธภัณฑ์ฯ โคราช พอได้ยินคำว่าพิพิธภัณฑ์กรมศิลป์ ยิ่งขนหัวพองสยองเกล้า รีบเดินหนีไกลๆ
ขายทุกอย่างที่ขวางหน้า
ไทยขายนักท่องเที่ยวนานาชาติด้วยศิลปะ, วัฒนธรรม, ประวัติศาสตร์ (แบบอาณานิคม) แต่ไม่ทำมิวเซียมเพื่อแบ่งปันข้อมูลความรู้ความเป็นมาของท้องถิ่นตัวเอง รวมทั้งความเข้าใจความเป็นมนุษย์อยู่ร่วมกัน โดยเฉพาะเพื่อนบ้านที่มีบรรพชนร่วมกันในอุษาคเนย์
