“…เจ้านายราชตระกูลตั้งแต่ลูกฉันเป็นต้นลงไป ตลอดจนถึงราษฎรที่ต่ำสุดจะให้ได้มีโอกาสเล่าเรียนที่เสมอกัน ไม่ว่าเจ้า ว่าขุนนาง ว่าไพร่…” เพราะฉะนั้นจึงขอบอกได้ว่า การเล่าเรียนในบ้านเมืองเรานี้จะเป็นข้อสำคัญที่หนึ่ง ซึ่งฉันจะอุตส่าห์จัดให้เจริญขึ้นให้จงได้
(พระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว : www.chula.ac.th)
“…เป็นหน้าที่ของกระทรวงศึกษาธิการ ที่จะต้องตั้งนโยบาย และถ่ายทอดนโยบายนั้นต่อๆ ไปถึงจังหวัดต่างๆ จนกระทั่งถึงครู จึงต้องมีกระทรวงศึกษาธิการ และต้องมีเจ้าหน้าที่ที่เป็นผู้แทน หรือเป็นผู้ดำเนินนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการในจังหวัดต่างๆ ทุกจังหวัด เพื่อจะให้สำเร็จความมุ่งหมาย ในการที่จะให้ประชาชนมีความรู้เพิ่มขึ้น และโดยสม่ำเสมอ เพื่อความสามัคคี เป็นปึกแผ่นของประเทศชาติ ศึกษาธิการประจำจังหวัดต่างๆ จึงมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งและจะต้องเป็นผู้ให้อย่างยิ่งใหญ่ เพราะผู้ที่จะเป็นครูต้องให้ความรู้แก่ศิษย์ และผู้ที่จะให้ครูทราบว่าควรจะให้การศึกษาอย่างใด ให้ความรู้อะไรกับศิษย์ ผู้ที่จะให้ครูทราบว่าอยู่ในฐานะที่จะให้วิชาใดแก่ศิษย์ ผู้ที่จะทำให้ครูสามารถปฏิบัติงานได้ดี คือ ศึกษาธิการ ที่ว่าให้สามารถปฏิบัติงานได้นั้น หมายถึงให้ครูอยู่ในฐานะไม่ยากแค้น มีความสะดวกใจ สะดวกใจในการเป็นอยู่ และสะดวกใจในการปกครอง… งานนั้นต้องทำจริง ถ้าไม่ทำจริงแล้วเกิดความเสียหายอย่างมาก…” (พระบรมราโชวาทพระราชทานศึกษาธิการจังหวัด และผู้ตรวจการศึกษาทั่วราชอาณาจักร ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน วันที่ 13 ธันวาคม พุทธศักราช 2513 : ชำเลือง วุฒิจันทร์, 2530: 327)
พระราชดำรัส และพระบรมราโชวาทที่อัญเชิญมาข้างต้นนี้ คงเป็นที่ประจักษ์ชัดว่าการจัดการศึกษานั้น เป็นภารกิจที่สำคัญยิ่ง และอาจกล่าวได้ว่า องค์กรที่ปฏิบัติหน้าที่สำคัญ คือ สำนักงานศึกษาธิการจังหวัด โดยมีศึกษาธิการจังหวัดรับผิดชอบ การปฏิบัติงานการจัดการศึกษาในระดับจังหวัด ให้เป็นไปตามนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการ
ในปัจจุบัน เป็นที่ทราบกันดีว่าตำแหน่งศึกษาธิการจังหวัด (ศธจ.) สังกัดสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ เป็นไปตามคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ 19/2560 ลงวันที่ 3 เมษายน พุทธศักราช 2560 เรื่องการปฏิรูปการศึกษาในภูมิภาคของกระทรวงศึกษาธิการ ให้มีศึกษาธิการจังหวัด (ศธจ.) เป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการ พนักงานราชการและลูกจ้างในสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด อยู่ภายใต้การดูแลของศึกษาธิการภาค มีอำนาจหน้าที่รับผิดชอบ การดำเนินงานของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด รวมทั้งอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา กำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา (ผอ.สพป.) และผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (ผอ.สพม.) เฉพาะงานที่เกี่ยวกับคณะอนุกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา “อ.ก.ค.ศ.เขตพื้นที่การศึกษา” และให้มีรองศึกษาธิการจังหวัด เพื่อช่วยเหลืองานศึกษาธิการจังหวัด จำนวนสามคน
อำนาจหน้าที่ของ อ.ก.ค.ศ.เขตพื้นที่การศึกษา ทั้งประถมศึกษาและมัธยมศึกษา พอสรุปได้ คือ พิจารณากำหนดนโยบายการบริหารงานบุคคล ให้ความเห็นชอบการบรรจุและแต่งตั้งข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา ให้ความเห็นชอบกับการพิจารณาความดีความชอบของผู้บริหารสถานศึกษา และข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พิจารณาเกี่ยวกับการดำเนินการทางวินัย การออกจากราชการ การอุทธรณ์ และการร้องทุกข์ ตลอดจนการส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษา การกำกับ ดูแล ติดตามการประเมินผลการบริหารงานบุคคล และเรื่องทั่วไปเกี่ยวกับการบริหารงานบุคคล และตามที่คณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา “ก.ค.ศ.” มอบหมาย
สำหรับผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา (ผอ.สพท.) เป็นไปตามกฎหมายพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ.2546 และแก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ 2 พ.ศ.2553 ให้มีผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา (ผอ.สพป.) และผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (ผอ.สพม.) สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)
ข้อเสนอแนะ
1.รัฐบาลและกระทรวงศึกษาธิการ ต้องกำหนดเป็นกฎหมายให้ชัดเจนว่า ศึกษาธิการจังหวัด (ศธจ.) และผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา (ผอ.สพป.) และผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (ผอ.สพม.) ควรอยู่สังกัดเดียวกัน มีความก้าวหน้าทัดเทียมกัน บทบาทหน้าที่ต้องชัดเจน และควรเป็นตัวแทนกระทรวงศึกษาธิการ ทั้งในระดับจังหวัดและเขตพื้นที่การศึกษา
2.ทั้งศึกษาธิการจังหวัด (ศธจ.) ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา (ผอ.สพป.) และผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (ผอ.สพม.) ต้องรักและสามัคคีต่อกัน น้อมนำปฏิบัติตามพระราชดำรัสและพระบรมราโชวาท ในการเป็นผู้แทน หรือผู้ดำเนินนโยบายของรัฐบาล กระทรวงศึกษาธิการ ในจังหวัดต่างๆ ทุกจังหวัด และเขตพื้นที่การศึกษาต่างๆ ทุกเขตพื้นที่การศึกษา เพื่อจะให้สำเร็จความมุ่งหมาย
สรุป
ศึกษาธิการจังหวัด (ศธจ.) ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา (ผอ.สพป.) และผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (ผอ.สพม.) ควรทำงานตามบทบาทหน้าที่ของตน เป็นผู้แทนหรือเป็นผู้ดำเนินนโยบายของรัฐบาลและของกระทรวงศึกษาธิการในจังหวัดต่างๆ ทุกจังหวัด หรือในเขตพื้นที่ต่างๆ ทุกเขตพื้นที่การศึกษา เพื่อให้สำเร็จความมุ่งหมายในการที่จะให้ประชาชนมีความรู้เพิ่มขึ้น และโดยสม่ำเสมอ เพื่อความสามัคคีเป็นปึกแผ่นของประเทศชาติ และรัฐบาล หรือกระทรวงศึกษาธิการ ควรหลอมรวม 3 ตำแหน่ง ให้เป็นหนึ่งเดียวกัน มีขวัญกำลังใจ มีความก้าวหน้า จะส่งผลต่อขวัญกำลังใจ ความสะดวกใจในการปกครอง
และความก้าวหน้าของครูและบุคลากรทางการศึกษา ในฐานะผู้ใต้บังคับบัญชาและจะส่งผลต่อผู้รับบริการทางการศึกษา ให้มีคุณภาพ มีความทัดเทียมกันทุกด้านสืบต่อไป
ดร.ธวัชชัย พิกุลแก้ว
ประธานดุษฎีบัณฑิตรุ่น 2 มหาวิทยาลัยสยาม
