ไหหิน ที่ทุ่งไหหิน เมืองโพนสะหวัน แขวงเชียงขวางในลาว ชาวกัมมุ (ขมุ) เรียก ไหเจือง หรือไหเหล้าเจือง
เจือง (ลาวเรียกท้าวฮุ่ง) วีรบุรุษลุ่มน้ำโขง มีตำนานว่าเกิดเมืองพะเยา (จ. พะเยา) แล้วเป็นกษัตริย์ครองเมืองพะเยา
ต่อมาแผ่อำนาจข้ามแม่น้ำโขงจะไปรบเมืองแกวปะกัน (ในเวียดนาม) เมื่อถึงทุ่งราบ (โพนสะหวัน) ก็พักไพร่พลกินเหล้าไห (คือ เหล้าอุ ทำจากข้าวเหนียวหมักในไห)
บรรดาไหเหล้าทิ้งไว้นานไปกลายเป็นหิน เรียกไหหิน, ไหเจือง, ไหเหล้าเจือง
วีรกรรมของเจืองเป็นที่รับรู้แล้วยกย่องทั่วไปทุกชาติพันธุ์ มีกวีลุ่มน้ำโขงแต่งโคลงลาวมหากาพย์ชื่อท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง ยาวเกือบ 5,000 บท (สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2548)
ทายาทสายตระกูลเจืองสืบต่อมา คือ พระเพื่อน พระแพง (ในวรรณกรรมเรื่องพระลอ)
โกศหินใส่กระดูกคน
ไหหิน เชื่อว่าเป็นสิ่งที่มนุษย์ทำขึ้นใส่กระดูกคนตายและเครื่องมือเครื่องใช้ในพิธีศพครั้งที่ 2 ราว 2,500 ปีมาแล้ว เพราะข้างในกลวงเหมือนไหใส่ของ (ใช้เครื่องมือเหล็กเจาะคว้านแท่งหิน)
เชื่อกันอีกว่าไหหินเสมือนหม้อหินใส่กระดูกคนตาย หรือโกศหิน เป็นต้นแบบโกศทุกวันนี้
มีเอกสารสมัย ร.5 พ.ศ. 2427 ชาวอังกฤษสำรวจในไหหินพบกระดูกคน กับเครื่องมือสำริดและเหล็ก ผมเคยเขียนเรื่องนี้ไว้ในศิลปวัฒนธรรม (ฉบับธันวาคม 2538 หน้า 106-117)
เจ้าของวัฒนธรรมไหหิน ได้แก่บรรพชนคนอาเซียน (อุษาคเนย์) ซึ่งมีไทยอยู่ด้วย
มีผู้ปริ๊นต์ข้อความจากเฟซบุ๊กศิลปวัฒนธรรม เรื่องโครงกระดูกมนุษย์ที่ทุ่งไหหินในลาว จะยกมาให้อ่านดังนี้
พบโครงกระดูกมนุษย์จำนวนมากใน “ทุ่งไหหิน” ประเทศลาว
ทีมนักวิจัยของออสเตรเลียและลาวได้พบโครงกระดูกมนุษย์บริเวณทุ่งไหหินซึ่งเชื่อว่าน่าจะมีอายุย้อนไปถึงยุคเหล็กเมื่อกว่า 2,500 ปีก่อน ทั้งนี้จากรายงานของ Voice of America เมื่อวันที่ 21 มีนาคม ที่ผ่านมา
ทุ่งไหหินตั้งอยู่ในแขวงเชียงขวางตอนกลางของประเทศลาว ซากไหเหล่านี้ยังคงมีปริศนามากมายที่นักโบราณคดียังหาคำตอบไม่ได้ นับแต่การค้นพบพื้นที่แห่งนี้ในในช่วงทศวรรษ 1930 และการศึกษาวิจัยก็ต้องพบกับอุปสรรคสำคัญคือกับระเบิดที่ถูกวางไว้ตั้งแต่ทศวรรษ 1970
ถึงปัจจุบัน นักโบราณคดียังมีความรู้เกี่ยวกับกลุ่มชนที่ทำไหขนาดยักษ์เหล่านี้ค่อนข้างน้อย เนื่องจากยังไม่เคยค้นพบเบาะแสเกี่ยวกับผู้คนที่เชื่อมโยงกับไหหินเหล่านี้ จนกระทั่งมีการค้นพบโครงกระดูกในครั้งนี้
“เราพบหลุมศพ 7 แห่ง และจุดที่น่าจะเป็นหลุมศพอีก 4 จุดพร้อมไหเซรามิก” ดูกัลด์ โอเรียลลี (Dougald Oreilly) นักโบราณคดีจากมหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลียกล่าว
โอเรียลลีกล่าวว่า มีการคาดหมายว่า ทุ่งไหหินในลาวอาจมีความเชื่อมโยงกับทุ่งไหหินลักษณะคล้ายๆ กันในรัฐอัสสัม ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย การค้นพบครั้งนี้จึงเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นเป็นอย่างยิ่ง
