รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช 2560 บัญญัติให้บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการรวมตัวกันจัดตั้งพรรคการเมือง ตามวิถีทางการปกครองตามระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข จึงเป็นที่มาของพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ.2560 เพื่อให้การบริหารพรรคการเมืองเป็นไปโดยเปิดเผยและตรวจสอบได้ เปิดโอกาสให้สมาชิกมีส่วนร่วมอย่างกว้างขวางรวมถึงมาตรการที่จะไม่ให้ถูกครอบงำหรือชี้นำโดยบุคคลซึ่งไม่ได้เป็นสมาชิกพรรคการเมือง
พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญดังกล่าว แม้จะประกาศใช้ไปแล้วตั้งแต่วันที่ 30 กันยายน 2560 แต่พรรคการเมืองก็ยังไม่สามารถดำเนินกิจกรรมทางการเมืองได้ตามปกติ เนื่องจากรัฐบาลโดยคำสั่งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ 53/2560 ให้ดำเนินการได้เฉพาะการให้สมาชิกพรรคการเมืองเดิม ไปยืนยันการเป็นสมาชิกอีกครั้งภายใน 30 วันตั้งแต่วันที่ 1-30 เมษายน 2561 ทำให้สมาชิกพรรคการเมืองทุกพรรคลดลงเป็นจำนวนมากโดยเฉพาะพรรคประชาธิปัตย์ที่มีสมาชิกพรรคมากที่สุด ถึง 2,895,933 คน มีสมาชิกมายืนยันเพียง 103,000 คน ทำให้สัดส่วนของสมาชิกลดลงถึง 96-45% เพราะช่วงเวลาดังกล่าวนอกจากจะสั้นมากแล้วยังอยู่ในช่วงของเทศกาลสงกรานต์ ที่มีวันหยุดราชการติดต่อกันหลายวันและไม่มีการประชาสัมพันธ์ทำให้สมาชิกที่เหลืออีก 2,792,933 คนพลาดโอกาส เป็นผลให้ขาดจากการเป็นสมาชิกพรรคทันที
จากการที่ได้ไปดำเนินการในเรื่องดังกล่าวในเขตเลือกตั้ง ที่ 7 ของจังหวัดศรีสะเกษที่มีจำนวนมาชิกพรรคทั้งหมด 444 คน พบข้อมูลที่น่าสนใจหลายประการ คือ สมาชิกเสียชีวิตแล้ว ถูกจำคุก เจ้าตัวอ้างว่าไม่เคยเป็นสมาชิกมาก่อน เจ็บป่วยเรื้อรังมาเป็นเวลานาน ไม่ขอยืนยันการเป็นสมาชิกเพราะไม่ต้องการชำระค่าบำรุงสมาชิก ที่พบมากที่สุดคือไม่อยู่บ้าน เพราะต้องเดินทางไปประกอบอาชีพที่อื่น ทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ การที่บุคคลไม่สามารถเดินทางไปยืนยันการเป็นสมาชิกของพรรคทางการเมือง ด้วยเหตุผลใดๆ โดยไม่มีเจตนาจนทำให้ขาดจากการเป็นสมาชิกพรรคจากพรรคการเมือง จะถือว่าถูกลิดรอนสิทธิโดยชอบธรรมและขัดกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญหรือไม่ เพราะสิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยตามมาตรา 26
“การตรากฎหมายที่มีผลเป็นการจำกัดสิทธิเสรีภาพของบุคคลต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ ในกรณีที่รัฐธรรมนูญมิได้บัญญัติเงื่อนไขไว้กฎหมายดังกล่าวต้องไม่ขัดต่อหลักนิติธรรม ไม่เพิ่มภาระหรือจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแก่เหตุ และจะกระทบต่อศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของบุคคลมิได้ รวมทั้งต้องระบุเหตุผลความจำเป็นในการจำกัดสิทธิและเสรีภาพไว้ด้วย….”
นอกจากนี้แล้วอาจจะสะท้อนให้เห็นแนวโน้มของพัฒนาการทางการเมือง ที่มุ่งหวังจะให้พรรคทางการเมืองเป็นสถาบันทางการเมืองเป็นศูนย์กลางของการรวมกลุ่มบุคคลที่มีอุดมการณ์เดียวกัน รวมถึงการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างกว้างขวาง เพื่อนำไปสู่การปฏิรูปทางการเมืองไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของกฎหมายเพราะมีข้อจำกัดที่ยากต่อการเข้าถึง จะเห็นได้ว่าจากการเป็นสมาชิกพรรคการเมืองจะต้องชำระค่าบำรุงเป็นรายปี หรือค่าบำรุงสมาชิกตลอดชีพจำนวน 2,000 บาท ที่อาจจะเป็นเงินจำนวนมากประโยชน์จากการเป็นสมาชิก ความคิดความเห็นความเชื่อศรัทธาที่จะหลอมรวมเป็นอุดมการณ์ทางการเมือง วัฒนธรรมทางการเมืองหรือประเพณีทางการเมืองที่เคยถือปฏิบัติสืบทอดกันมา จนฝังรากลึกในสังคมล้วนแล้วแต่เป็นตัวแปรสำคัญที่เป็นอุปสรรค ที่สังคมจะต้องปรับทัศนคติและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันเพื่อพัฒนาพฤติกรรมทางการเมือง องค์กรทางการเมือง และกระบวนการทางการเมืองให้ดำเนินไปตามครรลองที่ควรจะเป็น
กล่าวเฉพาะพฤติกรรมทางการเมืองตั้งแต่มีการปฏิวัติรัฐประหารเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 2557 จนถึงปัจจุบัน ในส่วนของการพัฒนาทางการเมืองคำสั่งที่ 53/2560 อาจจะเป็นการสกัดกั้นการเจริญเติบโตทางการเมือง เพราะไม่เป็นการเปิดโอกาสให้มีสิทธิเสรีภาพอย่างกว้างขวาง สมาชิกไม่สามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูล
มีความยุ่งยากในการเดินทางเพราะต้องเสียค่าใช้จ่ายหรือไปทำงานในต่างประเทศ ไม่สามารถจะเดินทางมายืนยันการเป็นสมาชิกได้ องค์กรทางการเมืองที่เป็นสาขาพรรคการเมืองที่ถูกยุบไปโดยปริยายแม้จะเปิดโอกาสให้กลุ่มบุคคลรวมตัวกัน เพื่อขอจดแจ้งเพื่อจัดตั้งพรรคการเมืองต่อนายทะเบียนพรรคการเมืองก็มีเพียงปริมาณ จนอาจจะกลายเป็นประเทศที่มีพรรคการเมืองมากที่สุดในโลก ไม่ใช่เป็นการรวมกลุ่มทางอุดมการณ์ทางการเมืองหากแต่เป็นการช่วงชิงอำนาจทางการเมือง
ครับ….22 พฤษภาคม 2561 ครบรอบ 4 ปีรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ความเป็นพลเมือง เราอยากเห็นวัฒนธรรมทางการเมืองแบบมีส่วนร่วม อยากเห็นการปฏิรูปทางการเมืองที่มีส่วนร่วมคิด ร่วมทำ และส่วนรับผล อยากเห็นรัฐบาลที่เป็นต้นแบบทางการเมืองทั้งระบบการเมืองโครงสร้างทางการเมืองและการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี อยากเห็นการมีส่วนร่วมของประชาชนที่มีความรู้สึกว่าตนเองมีอิทธิพลที่จะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองได้อย่างสร้างสรรค์
นิมิตร จินาวัลย์
