คนไทยรู้จักรูปหนุมานตามแบบละครหรือตามแบบจิตรกรรมที่ระเบียงวัดพระศรีรัตนศาสดาราม คือมีอยู่แบบเดียว ส่วนคนอินเดียจะมีรูปหนุมานแบบต่างๆ ที่นิยมทำไว้บูชาก็คือหนุมานมี 5 หน้าเรียกกันว่า หนุมานปัญจมุข พบที่อินเดียใต้และที่ปัญจาบ
เหตุที่มี 5 หน้ายังไม่พบคำอธิบายที่ชัดเจน แต่มีเรื่องเล่าว่าครั้งหนึ่ง หนุมานลงไปช่วยพระรามกับพระลักษมณ์ที่ถูก มหิราพณ์ (Mahiravana) อสูรผู้ครองบาดาลลักพาไปคุมขังไว้ หนุมานได้ต่อสู้กับมหิราพณ์ แต่ก็ไม่อาจเอาชนะได้ ต่อมาไปทราบความลับจาก จันทราเสน (Chandrasena) ซึ่งเป็นนางนาคที่ถูกมหิราพณ์ฉุดคร่า
เอามาเป็นเมีย ได้บอกวิธีที่จะปราบมหิราพณ์ว่ามีอยู่วิธีเดียวคือจะต้องทำลายเทียนที่มหิราพณ์จุดไว้ 5 ทิศ ให้ดับพร้อมกันทั้ง 5 เล่ม หนุมานมีหน้าเดียวจะเป่าเทียนให้ดับพร้อมกันไม่ได้ จึงต้องร่ายพระเวทขยายหน้าออกเป็น 5 หน้า หันไปทั้ง 5 ทิศที่มีเทียนแล้วเป่าเทียนดับพร้อมกัน มหิราพณ์ก็สิ้นฤทธิ์ หนุมานจึงนำพระรามกับพระลักษมณ์กลับขึ้นมาได้
หน้าหนุมานดังกล่าวคงเป็นหน้าหนุมานเหมือนกันทั้ง 5 หน้า บันดาลให้เกิดขึ้นใช้เฉพาะกิจ เมื่อเสร็จธุระแล้วก็กลับมีหน้าเดียว เหมือนเรื่องรามเกียรติ์ไทยที่กล่าวว่า เมื่อหนุมานเผ่นโผนออกมาจากปากนางสวาหะนั้น หนุมานมี 4 หน้า 8 มือ แล้วจึงกลับเป็นอย่างธรรมดาในเมืองไทยไม่พบว่ามีใครเคยทำรูปหนุมานมี 4 หน้า 8 มือไว้ที่ใด แต่ในอินเดียพบรูปหนุมานที่มีลักษณะต่างกันหลายรูปแบบ มีทั้งรูป 2 มือแบบมนุษย์ รูปศีรษะเดียวมี 10 มือ ที่พิเศษขึ้นไปอีกก็คือมี 5 ศีรษะ 10 มือ ที่ทำมือมากที่สุดคือ
12 มือและ 20 มือ
รูปหนุมานที่นิยมทำกันมากก็คือทำแบบ 5 หน้า 10 มือ ที่เรียกกันว่า “ปัญจมุข” มีทั้งรูปเขียน รูปสลักหิน รูปสลักไม้ กล่าวกันว่าเป็นรูปหนุมานที่มีคนกราบไหว้บูชากันมาก เพราะแต่ละหน้ามีฤทธิ์เดชต่างกัน
“หนุมานปัญจมุข” เป็นรูปหนุมานที่คนไทยไม่รู้จัก แม้คนอินเดียเองก็ใช่ว่าจะรู้หมดทุกคน เคยถามคนอินเดียหลายคนก็ตอบว่าไม่เคยเห็นก็เป็นเรื่องธรรมดา จะให้รู้ให้เห็นไปหมดทุกอย่างได้อย่างไร ผู้เขียนเองถ้าไม่สนใจค้นหาเรื่องหนุมานก็คงไม่ทราบเช่นเดียวกัน แม้จะรู้ว่าหนุมานมี 5 หน้าก็ยังไม่รู้รายละเอียดเพราะเขาจัดหน้าไว้หลายรูปแบบ ส่วนมากจะเป็นรูปเขียน เขียนเป็นรูปหัวสัตว์ต่างชนิด เรียงต่อขึ้นไปแบบหัวโขนอีก 4 หัวก็มี
ที่แปลกกว่าเพื่อนก็คือรูปหนุมานนั่งบนดอกบัวบานเหนือหลังจระเข้ หน้าหนุมานเรียงกัน 4 หน้าไม่มีคำอธิบาย แต่สังเกตจากรูปเข้าใจว่าจะเป็นหัวหมูป่า หัวหนุมาน หัวนกและหัวช้าง ส่วนหัวที่ห้าเป็นหน้ามนุษย์อยู่เบื้องบน ไม่มีคำอธิบายอีกเช่นเดียวกัน จึงทำให้ไม่ทราบว่า แต่ละหน้าหมายถึงอะไร มีประวัติความเป็นมาอย่างไร
