ทีมฟุตบอลหมูป่า อะคาเดมี่ 13 คน ที่ไปติดอยู่ในถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน ดังสนั่นโลก ทำให้สังคมไทย “รู้จัก-ชื่นชม-ยกย่อง” หน่วยงาน องค์กร บุคคล ประชาชนจิตอาสา คนช่วยซักผ้า ทุกหน่วยเข้มแข็ง มีขีดความสามารถต่างกันไป แต่ยังนำตัวออกมาจากถ้ำไม่ได้…
สถานการณ์แปลกใหม่ในถ้ำเชียงรายเปิดโลกทัศน์ให้เราเรียนรู้ปัญหาใกล้ตัว-ไกลตัว เรื่องของภาวะผู้นำ การจัดการภัยพิบัติในยามฉุกเฉิน เครื่องมือ เทคโนโลยี พยากรณ์อากาศ น้ำใจของชาวต่างชาติ น้ำใจคนในชาติและคุณค่าของชีวิต
เรื่องของ “ถ้ำ” ที่ใครๆ คิดว่า “ก็งั้นๆ” กลายเป็นสถานที่ “ลึกลับซับซ้อน อัศจรรย์ อันตราย” นึกไม่ถึงว่าในถ้ำมีความน่าสะพรึงกลัว มีตำนานน่าระทึกใจแบบคาดเดาไม่ออก แต่ที่ทุกคนต้องหันมาสนใจ คือวิธีการดำน้ำในถ้ำ
ภาพเก่า…เล่าตำนานตอนนี้ ขอชวนพูดคุยเรื่องของ “การดำน้ำในถ้ำ” ผู้เขียนขอแปล/เรียบเรียงจากเอกสารของชาวอังกฤษที่เชี่ยวชาญการกู้ภัย ช่วยชีวิตผู้ที่เข้าไปในถ้ำใต้น้ำ
การดำน้ำในถ้ำ หมายถึงการดำน้ำเข้าไปในถ้ำที่มีน้ำ เป็นกิจกรรมที่ถือว่าสุดอันตราย นักดำน้ำอาจจะดำน้ำเข้าไปสำรวจกระแสน้ำเพื่อข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ สำรวจสิ่งมีชีวิต พืช สัตว์ หรือเข้าไปช่วยคนที่ประสบเหตุในถ้ำ หรือเพื่อความสนุก
อุปกรณ์สำหรับการดำน้ำในถ้ำขึ้นอยู่กับสถานการณ์และสิ่งแวดล้อม แน่นอนที่สุดคือต้องเป็นอุปกรณ์ทำมาเฉพาะสำหรับดำน้ำลึกและทุกคนต้องผ่านการฝึกฝนก่อนลงไปเสี่ยงตาย
การดำน้ำในถ้ำก่อกำเนิดเกิดในประเทศอังกฤษที่เป็นเกาะในทะเล เกาะอังกฤษมีถ้ำใต้น้ำจำนวนมาก เป็นที่ยอมรับว่า การดำน้ำเข้าไปในถ้ำสุ่มเสี่ยงต่อการเสียชีวิต แต่ผู้คนบางจำพวกก็ยังโหยหาที่จะท้าความตาย แต่ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับความชำนาญและประสบการณ์
ถ้ำในทะเลเป็นสถานที่เย้ายวนสำหรับนักดำน้ำยิ่งนัก นักสำรวจถ้ำ นักธรณีวิทยา นักสมุทรศาสตร์ หรือแม้แต่นักผจญภัย ชื่นชอบที่จะดำน้ำเสี่ยงชีวิตเข้าไปค้นหาข้อมูลทางธรรมชาติเพื่อการค้นพบสิ่งมีชีวิต พืช สัตว์แปลกประหลาด เพื่อการพักผ่อนหาความสุข
มีกลุ่มนักดำน้ำในถ้ำที่เสาะหาข้อมูลเพื่อตระเวนไปดำน้ำในถ้ำที่สวยงามทุกแห่งในโลก ถ้ำใต้น้ำคือความสุขที่สัมผัสได้และท้าทาย
นักดำน้ำในถ้ำต้องมีความแม่นยำเรื่องของทิศทางภายในถ้ำ ข้อมูลของปริมาณอากาศในถัง ความสามารถ ความอดทนในการดำรงสภาพในที่แคบ ความจำที่ดี เครื่องมือทุกชิ้นต้องไม่ชำรุด
นักดำน้ำในถ้ำต้องยอมรับว่าเราจะไม่สามารถพบเจอกับที่โล่งสำหรับโผล่ขึ้นมาเหนือน้ำได้เลย ปฏิภาณไหวพริบของนักดำน้ำในความมืดมิดจะต้องบอกได้ทันทีว่าเราควรจะไปทางไหน ทิศไหนคือทางออกที่จะรอดชีวิตก่อนที่จะหมดอากาศหายใจ
ต้องมีการวางแผนที่ดี รอบคอบ หมั่นตรวจสอบอากาศในถัง เพราะมันคือความเป็นความตาย อากาศหมดคือตาย เส้นทางการเข้า-ออกจากถ้ำ เส้นทางหลัก เส้นทางชั่วคราว ทางแยกในถ้ำ สามแยก สี่แยกในถ้ำ ที่ต้องมีการทำเครื่องหมายบอกทาง
อุปกรณ์เสริมต่างๆ จะต้องนำไปวางรวม (ผูก) ไว้ตามเส้นทางการดำน้ำเผื่อกรณีฉุกเฉิน เส้นทางการดำออกจากถ้ำ บางถ้ำมีระดับความลึกของน้ำไม่เท่ากัน ทำให้ความดันอากาศไม่เท่ากัน ส่วนผสมของอากาศไม่คงที่
เหตุการณ์ที่เชียงรายทำให้เราเรียนรู้ว่า ประเทศไทยมีถ้ำหลายแห่ง บางถ้ำในประเทศไทยมีความลึกกว่า 10 กิโลเมตร มีห้องโถงในถ้ำ มีโพรงทะลุลงจากข้างบน บ้างมีน้ำ บ้างไม่มีน้ำ มีคนชอบจะเข้าไปเที่ยว เข้าไปหาความเป็นส่วนตัวในถ้ำ
การดำน้ำในถ้ำเป็นการเคลื่อนตัวไปข้างหน้าเป็นหลัก ในกรณีฉุกเฉินนักดำน้ำจะไม่สามารถพุ่งตัวขึ้นทางดิ่งเพื่อจะโผล่พ้นน้ำ เพราะในถ้ำจะติดขัดที่เพดานถ้ำ บางครั้งต้องเข้าไปอยู่ในที่แคบเฉพาะตัวใต้ก้อนหิน เข้าไปในซอกหิน ต้องนำอุปกรณ์บางชนิดลอดเข้าไปในช่องแคบๆ ต้องสื่อสารทำความเข้าใจกับทีมงานได้
ทัศนวิสัย หรือการมองเห็นในน้ำ อาจจะมองเห็นได้ทะลุปรุโปร่ง หรืออาจจะมืดสนิท อาจมองไม่เห็นแม้กระทั่งเพื่อนในทีมด้วยกัน โดยธรรมชาติแล้วแสงสว่างจะส่องลงไปได้ราว 30 เมตรในทะเลเปิด แต่ถ้าเป็นถ้ำปิด คือแสงสว่างเป็นศูนย์ นักดำน้ำต้องอาศัยไฟฉาย
ภายในถ้ำน้ำจะมีทราย โคลน ดินเหนียว ตะกอน พืช สัตว์ ที่ทำให้น้ำขุ่นหากมีการเคลื่อนไหวของร่างกาย บางถ้ำมีน้ำไหลเชี่ยวดุดัน มีกระแสน้ำที่มาจากหลายแหล่ง บางพื้นที่ในถ้ำมีน้ำที่มาจากน้ำบนดินที่ไหลตกลงมา บ้างก็พุ่งขึ้นมาจากพื้นถ้ำ มีตาน้ำ น้ำไหลวนไปมาแบบไร้ทิศทาง ไหลตามแนวขวางตัวถ้ำ เรื่องกระแสน้ำในถ้ำเป็นเรื่องที่เป็นอุปสรรคใหญ่หลวงไม่สามารถคาดคะเนได้ เราจะจัดการกับกระแสน้ำในถ้ำได้ยากมาก นักดำน้ำในถ้ำที่มีประสบการณ์เก่งกล้าก็ประสบอุบัติเหตุถึงชีวิตส่วนใหญ่เพราะกระแสน้ำในถ้ำ
ประเทศอังกฤษ คือแหล่งรวมนักดำน้ำในถ้ำ และนักกู้ภัยอุบัติเหตุในถ้ำระดับโลก อังกฤษเองมีสถิติของผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุการดำน้ำในถ้ำสูงมากและมีจำนวนผู้เสียชีวิตสูงขึ้นตลอดมา จึงมีการรวมตัวกันเพื่อฝึกฝนช่วยชีวิต
องค์กร เดอร์บี้ไชร์ เคฟ เรสคิว ออร์แกไนเซชั่น(Derbyshire Cave Rescue Organisation) หรือ DCRO เป็นชมรมนักประดาน้ำจิตอาสา เพื่อช่วยเหลือผู้ที่ติดในถ้ำ เป็นหนึ่งใน 15 ทีมอาสาสมัครกู้ภัยของอังกฤษ เป็นองค์กรที่ให้การช่วยเหลือผู้ประสบภัยที่ติดถ้ำแห่งแรกของโลก
องค์กรจิตอาสาแห่งนี้ก่อตั้งมาเป็นเวลาถึง 66 ปี เหตุการณ์ที่ถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน องค์กรนี้ส่งผู้เชี่ยวชาญ 3 คนที่มีฝีมือชั้นอ๋องมาช่วย 13 ชีวิตคนไทยที่ติดอยู่ในถ้ำน้ำ
องค์กรนี้ อาสากู้ภัยที่เกิดกับทั้งคนและสัตว์ในอังกฤษมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2495 มีความสามารถในการปฏิบัติการในทุกสภาพแวดล้อมที่ท้าทายที่สุดบนโลกรวมทั้งถ้ำต่างๆ บนบกและในทะเลทั่วโลก
ถือได้ว่าอังกฤษเป็นเจ้าสำนักของการกู้ภัยที่ต้องใช้เทคนิคพิเศษ มีความเสี่ยงและประสบการณ์สูง
ย้อนไปเมื่อปี พ.ศ.2557 ทีมนักดำน้ำกู้ภัยแห่งนี้ได้ช่วยเหลือนักดำน้ำ 3 คนที่ติดอยู่ในถ้ำแห่งหนึ่งในภูมิภาคตอนกลางฝั่งตะวันออก (East Midland) ของอังกฤษ
นักดำน้ำในถ้ำ 3 คนที่มาแสดงฝีมือดำน้ำกู้ภัยร่วมกับหน่วยงานของไทยจนไปพบทีมหมูป่า 13 คนในถ้ำ เขาเป็นใคร มาจากไหน?
ผู้เขียนขอแปลและเรียบเรียงจาก นสพ.The Guardian ของอังกฤษ ฉบับวันที่ 4 กรกฎาคม 2561
ทีมนักดำน้ำในถ้ำของอังกฤษ เป็นนักดำน้ำที่มีฝีมือเป็นลำดับต้นของโลก ริค สแตนตัน (Rick Stanton) และ จอห์น โวลันเทน (John Volanthen) เป็นนักดำน้ำจากอังกฤษที่เข้าไปพบ 13 ชีวิตในถ้ำ ทั้ง 2 คนเชี่ยวชาญ โชกโชนการดำน้ำในถ้ำและดำน้ำกู้ภัยในสถานการณ์วิกฤตการณ์มาแล้วราว 35 ปี ส่วน โรเบิรต์ ฮาร์เปอร์ (Robert Harper) บินตามมาสมทบทีหลัง
ริคและจอห์น เป็นคู่หูอาสาสมัครที่เคยไปดำน้ำกู้ภัยหลายแห่งมาแล้วเกือบทั่วโลก ทั้ง 2 คนทำหน้าที่เป็นหัวหอก เป็นส่วนนำของทีมงานนำขวดอากาศไปวางรวมไว้ตามเส้นทางน้ำไหลในถ้ำ
ริค อายุราว 50 เศษ ปกติเป็นพนักงานดับเพลิงจากเมืองโคเวนทรี ได้รับการยกย่องว่าเป็นนักดำน้ำในถ้ำมือ 1 ของอังกฤษ เขาเคยพูดว่า การดำน้ำกู้ภัยเป็นเพียงงานอดิเรกที่สมัครใจ
ริคเคยได้รับเครื่องราชย์ MBE ในปี พ.ศ.2555 ในความกล้าหาญที่ดำน้ำกู้ภัยในถ้ำอย่างกล้าหาญ ริคเป็นบุคคลที่เชิดหน้าชูตาของนักดำน้ำในถ้ำจากอังกฤษ และได้รับการยกย่องว่าเก่งที่สุดในยุโรป
ส่วนจอห์น ซึ่งไม่ค่อยจะยอมพูดกับนักข่าว กล่าวเพียงสั้นๆ ว่า “เรามีงานต้องทำ” เขาเคยเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านถ้ำ สนับสนุนนักผจญภัยในถ้ำ ต่อมากลายเป็นผู้เชี่ยวชาญการใช้อุปกรณ์ดำน้ำที่เน้นทักษะ เทคโนโลยีการหายใจที่อยู่ในน้ำได้นานขึ้นจอห์นมีอาชีพเป็นวิศวกรคอมพิวเตอร์ และยังเป็นนักวิ่งมาราธอนจากเมืองบริสตอล (Bristol) ของอังกฤษ แข็งแรง แข็งแกร่ง
ในปี พ.ศ.2553 คู่หูนักดำน้ำทั้ง 2 ได้รับการติดต่อจากรัฐบาลฝรั่งเศสให้เข้าไปช่วยชีวิตนักดำน้ำชาวฝรั่งเศสชื่ออีริค เอสตาบลี (Eric Establie) ที่เข้าไปหลงทางหายไปในถ้ำ 8 วัน ใกล้เมืองมาแซล ซึ่งสามารถช่วยชีวิตชายผู้นี้ไว้ได้ และทั้ง 2 ได้รับเหรียญเชิดชูเกียรติจาก Royal Humane Society ของฝรั่งเศส
นักดำน้ำในถ้ำระดับโลกคู่นี้มีความชำนาญเป็นพิเศษในการใช้เครื่องมือช่วยระบบการหายใจ มีอุปกรณ์ที่ทำให้อากาศในถังหมุนเวียน (Recirculate) และนำกลับมาใช้ได้อีก (Reuse)
นักดำน้ำชื่อเบนเนต กล่าวชมริค กับจอห์นว่า “ในสถานการณ์วิกฤตและอันตรายที่สุด นักดำน้ำต้องรู้ใจกัน ต้องเคยฝึกร่วมกันมาในระดับเดียวกันเป็นอย่างดี ลงไปทำงานคนเดียวคือการฆ่าตัวตาย ต้องทำงานคู่กันเสมอ”
ทั้งจอห์น และริค ประสบความสำเร็จทุกครั้งในการทำงานดำน้ำกู้ภัยในถ้ำทั่วทวีปยุโรป โดยใช้ทักษะการหายใจในน้ำ ใช้เทคโนโลยีแบบ Rebreather จนเป็นที่ยอมรับ และวิธีการนี้เหมาะสมอย่างยิ่งที่มาดำน้ำกู้ภัยในประเทศไทย
ทั้งริค และจอห์น ที่เข้ามาทำงานในประเทศไทย เป็นการทำงานแบบจิตอาสา เก่งเรื่องการดำน้ำในที่แคบและดำน้ำในกรณีทัศนวิสัยจำกัด (ในที่มืด)
ที่ผ่านมา จอห์นทำงานร่วมกับทหาร ตำรวจ พลเรือนของไทยนับพันนาย โดยเฉพาะนักดำน้ำจากหน่วยซีลของราชนาวีไทย
โดยปกตินักดำน้ำในถ้ำจะฝึกฝนการดำน้ำทุกวันครั้งละนานๆ ในพื้นที่อันตราย เสี่ยงภัย ต้องมีการพักผ่อนอย่างพอเพียง และต้องฟื้นตัวได้เร็วขณะดำน้ำ การตัดสินใจ สภาพจิตใจเป็นเรื่องสำคัญมากในระหว่างการทำงาน ร่างกายต้องฟิตปั๋ง
เมื่อถามว่าทำไมจึงมาทำงานเสี่ยงตายแบบนี้ ริคเคยตอบว่า
“ผมสนใจเรื่องของถ้ำ… ว่ามันไปทางไหน และจะไปสิ้นสุดตรงไหน นี่เป็นสิ่งที่ดึงดูดจิตใจผมมากที่สุด ผมก็ไม่ทราบว่า ทำไม”
ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ.2557 นักดำน้ำท้ามฤตยูคู่นี้เคยได้รับการร้องขอจากตำรวจประเทศนอร์เวย์ เพื่อดำน้ำลงไปนำร่างของนักดำน้ำในถ้ำ 2 คนที่ไปติดอยู่ในถ้ำน้ำลึกราว 100 เมตร ในประเทศนอร์เวย์ แต่เป็นเรื่องสุดวิสัย
ริคกล่าวกับ BBC ว่า “ทีมดำน้ำของอังกฤษทำดีที่สุดแล้ว แต่ภารกิจนั้นอันตรายที่สุด ไม่สามารถปฏิบัติได้ เราดำลงไปนับครั้งไม่ถ้วน ยืดเยื้อ มันลึกมากและหนาวจัดเป็นงานที่เกินกำลังของเรา”
สำหรับเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานนี้ล้วนเป็นอาสาสมัครผู้เชี่ยวชาญในด้านต่างๆ เช่น การดำน้ำ การปีนเขา นักสำรวจ หรือนักธรณีวิทยา โดยทุกคนก็สามารถเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของ DCRO ได้ จะต้องผ่านการฝึกตามหลักสูตรที่เข้มงวดจนมีความเชี่ยวชาญ
การดำน้ำเข้าไปในถ้ำเพื่อความเพลิดเพลินก็เป็นสิ่งที่อันตรายอยู่แล้ว แต่การเข้าไปกู้ภัยในถ้ำน้ำเพื่อช่วยเหลือผู้อื่นเป็นเรื่องที่อันตรายที่สุด ในบางกรณีที่ผู้ประสบเหตุลอยอยู่ในน้ำ เราต้องแน่ใจว่าผู้ประสบเหตุมีอากาศที่จะหายใจ หากไม่มีอากาศหายใจสมองจะถูกทำลายภายใน 6-10 นาที
มนุษย์ทุกคนจะมีอาการตื่นตกใจ (panic) เมื่อขาดอากาศหายใจ ครูฝึกดำน้ำท่านหนึ่งกล่าวไว้ว่า “ไม่สำคัญว่าคุณดำน้ำมานานแค่ไหน หากคุณไม่มีอากาศที่จะหายใจ การ panic จะเกิดขึ้น มันเป็นธรรมชาติของมนุษย์”
ผู้ประสบเหตุที่ panic ที่ยังอยู่บนผิวน้ำ จะตะกุยตะกาย ไขว่คว้า ตะปบ กระชากน้ำด้วยแขน และพยายามปีนขึ้นจากน้ำ คนจมน้ำอาจจะกดตัวคุณเพื่อดันให้ตัวเองพ้นจากน้ำ ผู้เข้าไปช่วยเหลือต้องรักษาระยะห่าง อย่าให้สัมผัสตัวกันได้ ต้องใช้เสียงทำการกล่อมให้ผู้จมน้ำสงบลง
อันตรายร้ายแรงที่สุดของการดำน้ำกู้ภัย คือการ panic แม้กระทั่งนักดำน้ำที่เก่งระดับปรมาจารย์ก็เสียชีวิตมามาก
สาเหตุการเสียชีวิตหลักๆ ที่มีการรวบรวมไว้โดย Divers Alert Network คือ
1.หัวใจวาย ปัญหาเรื่องระบบหัวใจ การไหลเวียนโลหิต เป็นสาเหตุใหญ่ที่สุด
2.เหนื่อย-หมดแรง ตามธรรมดา นักดำน้ำที่ว่ายต้านกระแสน้ำรุนแรงกว่าที่คิดไว้จะหมดแรง และไม่สามารถช่วยตัวเองได้
3.อากาศในถังหมด หรือนักดำน้ำต้องหายใจใช้อากาศมากกว่าที่เรกูเลเตอร์ (Regulator) จะป้อนให้ได้
4.ติดตาข่าย ถูกมัดในสาหร่าย และไม่สามารถใช้มือดึงให้ขาดได้ นักดำน้ำบางทีเข้าถ้ำและหลงทางอยู่ข้างใน
5.ลอยตัวขึ้นผิวน้ำจากความลึกอย่างรวดเร็วจะทำให้นักดำน้ำปอดฉีกเสียชีวิต
ที่ผ่านมาคนไทยทั้งประเทศเคยรู้จักหน่วยซีลของราชนาวีไทยอย่างผิวเผิน… มาถึงตอนนี้ หน่วย SEa-Air-Land : SEAL เป็นที่คุ้นหู ดังก้องในความชื่นชมของคนไทยที่ทราบว่าเขาเหล่านี้เป็น “ยอดมนุษย์” ที่ถูกฝึกมาสำหรับภารกิจแบบนี้ และฝึกมาหนักกว่านี้
ซีลแต่ละคนจะต้องถูกมัดมือมัดเท้า โดดลงไปในทะเล กลั้นหายใจ ต้องรีดเค้นพลังงานทุกอณูในร่างกายเพื่อให้กลายเป็นลมหายใจในขณะที่กำลังจะขาดใจตายเพราะสำลักน้ำ 3 นาที ต้องขจัดความกลัว ต้องสามารถทำงานคนเดียวได้ ไม่มีแสงสว่าง ซีลต้องคุ้นเคยกับสภาวะดังกล่าว ฝึกแล้วฝึกอีกจนคุ้นชิน
การดำน้ำเข้าไปในถ้ำหลวง ซีล ยอดมนุษย์จากราชนาวีเหล่านี้ต้องดำน้ำเข้าไปในซอกแคบๆ ที่มืดสนิท ถอดอุปกรณ์ดำน้ำของตัวเองให้ลอดเข้าไปในโพรงหินแคบๆ เพื่อจะเข้าไปถึง 13 ชีวิต และประสบความสำเร็จ 13 ชีวิตรอดปลอดภัย (ขณะเขียนต้นฉบับ ยังนำตัว 13 คนออกมาไม่ได้ เนื่องจากระดับน้ำในถ้ำสูงมาก และเด็กว่ายน้ำไม่เป็น)
6 กรกฎาคม 2561 อดีตซีล ที่มีจิตใจสูงส่งทำงานรักษาความปลอดภัยท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ ใช้โควต้าวันลาของตัวเองอาสาไปช่วยงานกู้ภัยในถ้ำน้ำ ต้องสละชีพ 1 นาย คือ จ่าเอก สมาน กุนัน ที่เสียชีวิตขณะนำขวดอากาศไปวางไว้ตามจุดในถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน
ทุกคน ทุกชาติ ทุกภาษา คนไทยทุกหมู่เหล่าที่เข้ามาช่วยกู้ภัยในถ้ำครั้งนี้ ทั้งกาย-ใจ และกำลังทำงานอยู่ทุกนาที คุณคือวีรบุรุษครับ
