ราชบุรี เมื่อ 800 ปีที่แล้ว หรือเรือน พ.ศ. 1700 เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มรัฐสยามที่ประกอบด้วยรัฐเครือญาติ ได้แก่ กลุ่มเพชรบุรี-นครศรีธรรมราช และกลุ่มสุพรรณบุรี-สุโขทัย
สยาม เป็นชื่อดินแดนฟากตะวันตกแม่น้ำเจ้าพระยา ที่มีประชากรหลายเผ่าพันธุ์อยู่ปะปนกัน เช่น มอญ, เขมร, มลายู รวมทั้งกลุ่มพูดตระกูลภาษาทิเบต-พม่า, ไต-ไท ฯลฯ
แล้วสื่อสารด้วยภาษากลางทางการค้าดินแดนภายใน คือ ภาษาไทย (ในตระกูลไต-ไท) สำเนียงลาว (ปัจจุบันเรียกเหน่อ)
ครั้นนานไปคนหลายเผ่าพันธุ์ที่พูดภาษาไทยเป็นภาษากลาง ก็กลายตนเป็นไทย แล้วเรียกตัวเองเป็นคนไทย เป็นบรรพชนคนทุกวันนี้
บ้านพี่เมืองน้อง
ราชบุรี แปลว่า เมืองของพระราชา หมายถึง เมืองมีพระราชาปกครอง
ชื่อราชบุรี กลายจากภาษาบาลี-สันสกฤต ว่า ราชปุร (ะ) เลียนแบบความศักดิ์สิทธิ์บ้านเมืองในชมพูทวีป (อินเดีย) เสมือนบ้านเมืองในอุดมคติ หรือนคราธิษฐาน
การเมืองการปกครองของรัฐจารีตลุ่มน้ำเจ้าพระยา อยู่ในวัฒนธรรมเครือญาติ (ผ่านประเพณีแต่งงาน) แบบบ้านพี่เมืองน้อง หมายถึง บรรดาผู้นำเมืองน้อยยอมอ่อนน้อมต่อผู้นำเมืองใหญ่ หรือเจ้านายของเมืองมีกำลังไม่มาก ยอมอ่อนข้อต่อเจ้านายหรือเจ้าพ่อของเมืองมีกำลังแข็งแรงมากกว่า
ราชุบรีเป็นบ้านเมืองเครือญาติกับรัฐสุพรรณภูมิ (สุพรรณบุรี), รัฐละโว้ (ลพบุรี), อาณาจักรกัมพูชา (นครธม) ฯลฯ
ไม่เป็น ”เมืองขึ้น” ของนครธม (สมัยพระเจ้าชัยวรมัน ที่ 7) เหมือนประวัติศาสตร์ยุโรป ตามแนวคิดแบบอาณานิคมที่ถูกทำให้มีอิทธิพลเหนือพัฒนาการทางเศรษฐกิจการเมืองและสังคม-วัฒนธรรม ตามหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีที่มีจริงในอุษาคเนย์
