ความเป็นมนุษย์หรือสิ่งที่มีชีวิตอย่างอื่นที่มีพฤติกรรมหนึ่งที่สังคม กฎหมาย ประเพณีวัฒนธรรม ความเชื่อท้องถิ่นหนึ่งที่เชื่อว่าเป็นพฤติกรรมที่พึงประสงค์ของสังคมที่ควรนำมาเป็นแบบอย่างเพื่อให้ทั้งส่วนปัจเจกและส่วนรวมได้เป็นแนวทางแห่งการปฏิบัติที่ดีงามสิ่งนั้นก็คือความกตัญญูกตเวที
ในหลักการของกตัญญู-กตเวทีดูเสมือนจะเป็นสิ่งที่เป็นนามธรรมแต่อาจจะเห็นเป็นรูปธรรมก็ต่อเมื่อผู้ที่กระทำหรือมีพฤติกรรมที่ปฏิบัติได้อย่างจริงจังก็ย่อมถูกสังคมให้การตัดสิน หลักการดังกล่าวเกิดขึ้นก็ด้วยเหตุผลที่ต้องการให้สังคมได้มีความเป็นอยู่กันอย่างสงบสุข ในหลักคำสอนของศาสนาก็จะถูกบัญญัติไว้เป็นหลักการหนึ่งเพื่อให้ผู้นำของศาสนานำไปเผยแผ่และติดตามถึงผลแห่งการปฏิบัติโดยมีเป้าหมายจูงใจสำคัญก็คือสวรรค์และการเข้าถึงพระผู้เป็นเจ้า
ข่าวหรือข้อมูลหนึ่งที่ถูกนำเสนอในสื่อทั้งเมืองไทยเราและต่างชาติมีหญิงสาวคนหนึ่งที่ชื่อ รีฮานนา เฟนตี้ หรือ Robyn Rihanna Fenty นักร้องสาวชื่อดังอาร์แอนด์บีได้ฟ้องดำเนินคดีเรียกค่าเสียหายโดยเธอมิได้อนุญาตต่อศาลแพ่ง ในลอสแองเจลิส สหรัฐอเมริกา ที่พ่อของตนเอง นายโรนัลด์ เฟนตี้ และหุ้นส่วนได้แอบอ้างชื่อฐานนำเอานามสกุลไปตั้งชื่อบริษัท Fenty Entertainment ในการทำธุรกิจละเมิดสิทธิเครื่องหมายการค้าแบรนด์ Fenty by Rihanna ที่เกี่ยวกับสินค้าความงามที่ได้เปิดกิจการไปเมื่อ ค.ศ.2012 โดยแอบอ้างชื่อของเธอไปเพื่อหาผลประโยชน์ผลิตงานบันเทิงและการปั้นดารา เหตุผลในการฟ้องร้องก็เพื่อให้พ่อของตนเองยกเลิกการใช้นามสกุล Fenty เป็นชื่อบริษัทของตนเอง
คณะทนายความของนางสาวรีฮานนา เฟนตี้ ได้ทำการฟ้องนายโรนัลด์ เฟนตี้ Ronald Fenty และผู้ร่วมทำธุรกิจชื่อนาย Moses Joktan Perkins หรือนายเพอร์กิ้นส์ ได้ร่วมมือกันและแอบอ้างทำธุรกรรม โกหกหลอกลวง ฉ้อโกงเงินในจำนวนหลายล้านดอลลาร์จากบุคคลที่สามกับบริษัทบุคคลที่สามในการรับงานคอนเสิร์ต 15 โชว์ในแถบละตินอเมริกาและตกลงค่าตอบแทนไว้ 15 ล้านเหรียญสหรัฐและฟ้องข้อหาละเมิดคำสั่งงดเว้นการกระทำไว้หลายกรณีโดยไม่ได้รับอนุมัติ (dudeplac.co)
มีบางคำถามที่อาจจะสร้างความลังเลสงสัยถึงพฤติกรรมในครอบครัวระหว่างพ่อแม่ลูกทั้งการอบรมเลี้ยงดู การให้การศึกษาจากสถาบันการศึกษา ความเชื่อประเพณีวัฒนธรรม อาจจะรวมไปถึงคำสอนของศาสนาถึงความกตัญญู-กตเวทีต่อผู้มีพระคุณตามหลักการของศาสนาที่ทั้งนับถือพระผู้เป็นเจ้าและศาสนาที่มิได้นับถือพระเจ้า สิ่งใดคือคำอธิบายและคำตอบที่ให้ความกระจ่างอย่างชัดเจน หรือว่าสิทธิและเสรีภาพของส่วนบุคคลสำคัญกว่าสิ่งใดๆ ในโลกที่ดูเสมือนว่าจะเป็นแบบหรือตัวอย่างให้ผู้คนรุ่นต่อๆ มาได้มีท่าทีอย่างลังเลต่อการปฏิบัติตัวตนที่แท้จริง
ข่าวหรือคดีความที่เกี่ยวกับบุตรธิดาที่ฟ้องร้องต่อบุพการีหรือพ่อแม่ปู่ย่าตายายในสังคมไทยเรา แทบจะไม่ปรากฏเป็นข่าวที่ถูกนำเสนอในสื่อต่างๆ ขณะเดียวกัน ก็มีแบบอย่างที่น่าชื่นชมให้กับสังคมไทยเป็นบางกรณีเมื่อหลายปีที่แล้วก็คือ เด็กหญิงวัลลี บุญเส็ง ในวัย 12 ปี ชาวจังหวัดสมุทรสาครยอดกตัญญู ชีวิตของเธอถูกนำเสนอในสื่อเกือบทุกประเภทเมื่อปี พ.ศ.2524 หรือเมื่อสามสิบแปดปีที่ผ่านมาแล้ว ที่ต้องเลี้ยงดูมารดาที่ป่วยและยายตาบอดแต่เพียงลำพังขณะที่เขากำลังศึกษาเล่าเรียนอยู่ในชั้น ป.5 ที่สายตาสั้นต้องนั่งอยู่กับโต๊ะแถวหน้า เมื่อพักเที่ยงกลางวันไม่มีใครเห็นเธอในโรงเรียน เนื่องด้วยเธอต้องวิ่งกลับบ้านหลายกิโลเมตรเพื่อไปป้อนข้าวน้ำให้แม่และยายที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ เรื่องราวของเธอถูกนำเสนอในสื่อทุกประเภทของเมืองไทยเราอย่างต่อเนื่องต่อมาเรื่องราวของเธอก็ถูกนำเสนอทั้งภาพยนตร์และละครเวที หนังสือแบบเรียนเพื่อให้เป็นแบบอย่างของลูกที่ดีควรมีความกตัญญู รู้คุณหรือตอบแทนคุณต่อผู้มีพระคุณซึ่งก็ได้รับความชื่นชมและสรรเสริญ
คนที่เป็นพ่อแม่ปู่ย่าตายายของเราท่านบางคน บางครั้งเวลาเขาเหล่านั้นอาจจะใช้คำพูดทีเล่นทีจริงที่ว่า ลูกบางคนมิใช่ลูกที่เกิดจากตัวของพ่อแม่ บ้างก็บอกว่ามาจากกอไม้ไผ่ จากป่าต้นกล้วย ถังขยะ เก็บมาจากตลาดนัด มีคนเอามาทิ้งไว้หน้าบ้าน รวมถึงสุนัขคาบมาส่งให้ คำประชดประชันหรือเปรียบเปรยอาจจะเป็นกลอุบายหนึ่งในการสอนลูกหลานให้เห็นถึงพฤติกรรมการเลี้ยงดูลูกหลานของคนที่เป็นพ่อแม่ปู่ย่าตายายด้วยความยากลำบากที่มิเคยบ่นและทวงบุญคุณ…
ข่าวหรือเรื่องราวที่ถูกนำเสนอในสื่อของเมืองไทยเราในรอบปีก็จะพบเห็นถึงคนเป็นลูกที่ใช้คำพูดดุว่าประชดชีวิตผู้เป็นพ่อแม่ผู้ปกครองมิอาจจะรวมถึงการทำร้ายร่างกายให้ได้รับการบาดเจ็บ บางรายคนเป็นลูกทำร้ายผู้เป็นบิดามารดาถึงแก่ชีวิตและความตาย
พฤติกรรมของผู้เป็นบุตรที่กระทำต่อบุพการีดังกล่าวมีคำตอบอยู่ในตนเองทั้งการกระทำที่เป็นบาปอย่างมหันต์ในศาสนาและเป็นการกระทำผิดต่อกฎหมายบ้านเมืองที่ต้องรับโทษที่ยากต่อการให้อภัย…
สัตว์ชนิดหนึ่งที่มีความใกล้ชิดกับคนหรือมนุษย์มาแต่ครั้งบรรพกาลก็คือสุนัขหรือหมา หากเราท่านได้เลี้ยงดูชีวิตของเขาเหล่านั้นจะพบพฤติกรรมหนึ่งก็คือ ความรักต่อเจ้าของที่เลี้ยงอย่างไม่มีเงื่อนไขไม่ว่าเจ้าของจะเป็นใคร มีสถานภาพอย่างไร คนจน คนหาเช้ากินค่ำ เก็บขยะของเก่าขายเพื่อยังชีพ หรือเจ้าของกินเหล้าเมายา บางคนตายโดยมีหมานอนเฝ้าอยู่ข้าง ๆ ไม่ยอมทิ้งหรือจากไปไหน งูพิษร้ายจะกัดเจ้าของตนในที่สุดหมาก็ต่อสู้กับงูจนตนเองตาย ความกตัญญูรู้คุณของหมาที่มีต่อเจ้าของเป็นวลีที่ถูกเปรียบเปรยระหว่างชีวิตคนกับหมาอยู่ในหลากหลายบริบท
ในครั้งพุทธกาลก็มีเรื่องราวดังกล่าวที่เราท่านรับรู้มาในระดับหนึ่งแล้วก็คือ เรื่องราวของพระเจ้าอชาตศัตรู ที่เป็นราชโอรสของพระเจ้าพิมพิสาร แห่งแคว้นมคธ ครั้งหนึ่งพราหมณ์หรือโหราจารย์ได้ทำนายว่า พระโอรสจะเป็นศัตรูกับพระราชบิดา ครั้งนั้นสมัยที่เจ้าชายอชาตศัตรูยังทรงพระเยาว์มีการป่วยด้วยโรคชนิดหนึ่งที่มีตุ่มหนองที่นิ้วมือ ร้องไห้ไม่หยุดถึงแม้พระพี่เลี้ยงจะปลอบโยน พระเจ้าพิมพิสารได้เสด็จว่าราชการในท้องพระโรง มีผู้คนมากมาย พระองค์ได้ปลอบโยนพร้อมกับทรงอมนิ้วมือ เมื่อฝีหนองแตกไหลปนเลือดออกมาก็หายร้องแต่พระองค์ก็มิได้รังเกียจในความรักที่มีต่อบุตร ก็ได้ทรงกลืนเลือดและหนองลงไปในท้องพระโรงต่อหน้าผู้คนจำนวนมาก…
ช่วงสุดท้ายของชีวิตพระเจ้าพิมพิสารเกือบถูกฆ่าเนื่องด้วยต้องการราชสมบัติ และจับพระราชบิดาคุมขังสั่งให้งดส่งอาหารและผู้คนเข้าเยี่ยม จนกระทั่งพระนางเวเทหิราชพระมารดาเสด็จเข้าเยี่ยมด้วยการแอบนำอาหารใส่ชายผ้าที่พกไว้ นำอาหารซ่อนไว้ในมวยผมและในฉลองพระบาท (รองเท้า) และทาตามเนื้อตัวเพื่อให้พระเจ้าพิมพิสารเลียให้มีชีวิตอยู่ได้ เมื่อพระเจ้าอชาตศัตรูรู้ว่าพระราชบิดายังไม่ตาย ก็สั่งให้ทหารนำมีดกรีดเท้าใช้น้ำมันผสมเกลือทา ใช้ความร้อนจากถ่านไม้ตะเคียนย่องพระบาทเพื่อมิให้ยืนได้ จนกระทั่งได้รับความทุกขเวทนาแต่ก็ได้ระลึกถึงพระรัตนตรัยจนกระทั่งได้สวรรคตในเวลาต่อมา
ในอรรถกถา (ที.อ.1/1/496) ได้มีข้อมูลว่าหลังจากที่พระเจ้าอชาตศัตรูสวรรคตแล้วก็ไปตกนรกที่ชื่อว่าโลหกุมภีนรกถึงหกหมื่นปีนรกและในอนาคตเมื่อพ้นโทษดังกล่าวแล้วจะได้ไปเกิดและเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าที่ชื่อว่า ชีวิตวิเสส…
ความกตัญญูกตเวทีเป็นคุณธรรม พฤติกรรมที่ควรประพฤติ หรือเป็นหลักจริยธรรมหนึ่งของสังคมมนุษย์มาตั้งแต่อดีตกาล เมื่อมาถึงยุคปัจจุบันที่เราท่านต้องอยู่ในโลกของบริโภคนิยม วัตถุนิยม เงินนิยม ทุนนิยม ประชานิยมและอำนาจนิยมทั้งสังคมไทยเราและสังคมโลก สัมพันธภาพระหว่างบุตรกับความเป็นพ่อแม่ผู้บังเกิดเกล้าก็เปลี่ยนไปตามยุคสมัย ความเป็นพ่อแม่ของคนไทยเรายุคนี้หลายๆ คนถึงกับใช้คำพูดที่ว่า พยายามเลี้ยงดูส่งเสียเขา หมายถึงลูกให้เขามีชีวิตที่ดีที่สุด ให้ได้รับการศึกษาถึงที่สุด เจ็บป่วยดูแลอย่างไม่มีเงื่อนไข เงินทองมรดกที่ทำมาหาเลี้ยงชีพด้วยการทำงานที่ต้องอดออมไว้ วันหนึ่งทุกสิ่งทุกอย่างก็จะเป็นของเขาในเรื่องการมรดกในทางกฎหมาย พ่อแม่หลายๆ คนมีความคิดที่ว่า มิได้คาดหวังจากการเลี้ยงดูของบุตรหลานเพื่อตอบแทนอะไร สิ่งใดเกิดขึ้นในยุคนี้…
สิ่งหนึ่งที่เราท่านได้พบเห็นทั้งในสังคมไทยเราและเมืองต่างๆ ทั่วโลกก็คือ บ้านพักของคนชรา คนแก่ ผู้สูงอายุที่มีการเปิดกิจการส่วนหนึ่งเป็นสถานที่ราชการดำเนินการโดยรัฐ อีกส่วนหนึ่งก็เป็นธุรกิจเอกชนที่มีบริการที่ดี ครบวงจรของชีวิตสิ่งหนึ่งที่ตามมาก็คือจำนวนเงินและมรดกที่ต้องจ่ายไปในขณะที่มีลมหายใจ ภาพหนึ่งที่พบเห็นได้ในสื่อต่างๆ ทั้งวันแม่ วันพ่อที่มีผู้คนต้องนำอาหาร สิ่งของไปแจกคนแก่ชราในบ้านพักคนชราที่เป็นของรัฐ คำพูดหนึ่งของผู้สูงอายุเหล่านั้นก็คือ อยากให้ลูกหลานไปเยี่ยมดูแลเขาบ้างบางคนถึงกับร้องไห้น้ำตาไหลออกมาอย่างไม่รู้ตัว หากกลับไปยังมิติของคำว่า กตัญญูกตเวที ความหมายที่แท้จริงคือสิ่งใด
ในกฎหมายของเมืองไทยเราที่เรียกว่าคดีอุทลุม (ห้ามฟ้องบุพการี) ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1562 ระบุไว้ว่า “ผู้ใดจะฟ้องบุพการีของตนเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญามิได้ แต่เมื่อผู้นั้นหรือญาติสนิทของผู้นั้นร้องขอ อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้…”
หลักการดังกล่าวเรื่องการห้ามฟ้องบุพการีก็เนื่องด้วยระบบคุณธรรมของมนุษย์มาปรับใช้เป็นกฎหมายโดยมีที่มาจากกฎหมายตราสามดวง ในพระอัยการลักษณะรับฟ้อง มาตรา 21 และ 25 ซึ่งบัญญัติห้ามมิให้ฟ้องพ่อแม่ ปู่ย่า ตายายของตนเอง สำหรับการตีความในมาตรา 1562 จึงเป็นการตีความโดยเคร่งครัดกรณีผู้สืบสันดานชั้นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้นที่ต้องห้ามฟ้องบุพการีของตน…
ความกตัญญูรู้คุณในความหมายที่กว้างออกไปมิได้เฉพาะบิดามารดาปู่ย่าตายายกับบุตรหลานเท่านั้น ความกตัญญูรู้คุณเป็นคุณธรรมหรือพฤติกรรมที่พึงกระทำในระดับพื้นฐาน อาทิ รู้คุณค่าของธรรมชาติของแผ่นดิน น้ำ อากาศ ป่าไม้ สัตว์ป่า ภูเขาที่พึงต้องระวังรักษาส่งต่อลูกหลาน ไม่ทำลายหรือทำร้ายต่อธรรมชาติเหล่านั้น การกตัญญูรู้คุณกับผู้มีพระคุณอาทิ คุณครูอาจารย์ที่เพิ่งผ่านวันครูที่ผ่านมา บูรพมหากษัตริย์ที่ปกครองบ้านเมืองมา บุคคลรอบข้างที่เขาเหล่านั้นได้กระทำสิ่งที่ดีให้โดยมิได้หวังสิ่งตอบแทน
อาจจะรวมถึงการกตัญญูรู้คุณถึงแผ่นดินที่ตนเองได้ลืมตาดูโลกขึ้นมาในแผ่นดินนี้ นักการเมืองบางคนอาศัยฉกฉวยโอกาสของตนเองเพื่อไปเสวยสุขในเงินภาษีของแผ่นดินด้วยความทุจริตและกลโกง ในที่สุดในชีวิตของคนเหล่านั้นฟ้าดินและบาปกรรมก็ลงโทษ
ในหลวงรัชกาลที่ 9 พระองค์ท่านได้มีสุนัขที่เรียกว่าคุณทองแดง สุนัขทรงเลี้ยงที่เป็นเพศเมียที่มีแม่ชื่อแดงเป็นสุนัขจรจัดบริเวณถนนพระราม 9 ที่เกิดเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2541 มีพี่น้องเจ็ดตัว โดยในหลวงพระองค์ท่านได้เสด็จฯไปทรงเปิดศูนย์การแพทย์พระราม 9 และก็มีรับสั่งให้นำเข้าเลี้ยงในวัง โดยยกทองแดงให้แม่มะลิ ที่เป็นแม่ลูกอ่อนให้เป็นผู้เลี้ยงดู โดยทองแดงเป็นสุนัขพันธุ์บาเชนจิ หรือสุนัขพันธุ์โบราณ แต่ในหลวงพระองค์ท่านเรียกว่า สุนัขพันธุ์เทศ (เทศบาล)
สุนัขทองแดงมักจะนั่งหมอบอยู่ด้านหน้าของในหลวง ใช้ขาสองข้างเกยกันเหมือนคนกำลังหมอบคลาน หากมีผู้ที่เข้าเฝ้าเป็นเวลานาน ทองแดงก็จะเงยหน้าขึ้นมองพระพักตร์และผู้ที่เข้าเฝ้า พร้อมถอนหายใจยาวแต่ก็ไม่ลุกไปไหน คงหมอบเฝ้าอยู่อย่างนั้นด้วยความฉลาดและซื่อสัตย์ ชีวิตเรื่องราวของทองแดงมีทั้งหนังสือภาพสีสวยงามมีคำอธิบายทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ นอกจากนั้น ก็ยังมีอยู่ในสื่อต่างๆ ที่เราท่านสามารถเข้าถึงอย่างง่ายดาย
คุณทองแดงเป็นสุนัขที่เป็นตัวอย่างเพื่อให้สติกับคนบางคนที่กำลังหลงทิศหลงทางกับความกตัญญูรู้คุณ…
เฉลิมพล พลมุข
