ฮิคิโคโมริ : ภาวะโดดเดี่ยวสังคม… : โดย เฉลิมพล พลมุข

สังคมของมนุษย์หรือคนสิ่งหนึ่งที่เป็นธรรมชาติของชีวิตก็คือการที่ต้องอยู่ร่วมกัน มีปฏิสัมพันธ์กันทั้งในและนอกรูปแบบ การที่ใครคนหนึ่งจะมีชีวิตโดยมีการแยกตัวออกไปเพื่อใช้ชีวิตที่โดดเดี่ยวไม่เกี่ยวข้องกับคนหรือมนุษย์ หรือการมีสัมพันธภาพกันในสังคมก็อาจจักมีอยู่ในบางบริบทของวิถีชีวิต อาทิ นักบวช นักแสวงหาคำตอบของชีวิตหรือนักปรัชญาที่ต้องใคร่ครวญ ขบคิดถึงสภาพปัญหาต่างๆ ของมนุษย์อาจจักรวมถึงวิธีการเสนอแนะทางออกของปัญหานั้นๆ

ฮิคิโคโมริ (Hikikomori) เป็นคำในภาษาญี่ปุ่นที่หมายถึง ความรักสันโดษ เก็บตัวเงียบอยู่ภายในบ้านพักโดยไม่ติดต่อกับโลกภายนอกหรือมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่นที่ไม่ใช่สมาชิกของครอบครัวตน ภาวะดังกล่าวรัฐบาลของประเทศญี่ปุ่นได้มีการสำรวจตัวเลขซึ่งจะพบกลุ่มคนในวัยกลางคนไปถึงผู้สูงอายุ คาดประมาณตัวเลขมากกว่าหนึ่งล้านคน โดยพบกลุ่มคนอายุ 15-39 ปี มีจำนวน 541,000 คน และอายุ 40-63 ปีในจำนวน 613,000 คน

ข้อมูลหนึ่งของกระทรวงสาธารณสุข แรงงานและสวัสดิการสังคมของประเทศญี่ปุ่น พบว่าภาวะดังกล่าวของเขาเหล่านั้นจะใช้ชีวิตที่จำกัดตนเองกับสังคมภายนอก อาศัยอยู่ตามลำพังภายในบ้านของตนเองด้วยเงินบำนาญหรือเงินสนับสนุนจากรัฐบาล โดยมีการใช้ชีวิตในลักษณะนั้นอย่างน้อยหกเดือนหากมีชีวิตที่ไม่มากนักก็จะไม่ไปศึกษาเล่าเรียน บางคนใช้ชีวิตอยู่ในภาวะโดดเดี่ยวมากกว่าเจ็ดปีและดูเสมือนว่าจะมีตัวเลขที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และในตัวเลขจำนวนดังกล่าว 47% ต้องการความช่วยเหลือจากองค์กรต่างๆ หรือนักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์เพื่อให้ชีวิตเขาเหล่านั้นได้มีโอกาสกลับไปใช้ชีวิตเหมือนผู้คนทั่วๆ ไปของสังคม…(WWW.japantimes.co)

ตัวเลขจำนวนประชากรของประเทศญี่ปุ่น จากกระทรวงกิจการภายในและการสื่อสาร ณ วันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2561 มีจำนวน 125,209,603 คน ซึ่งมีจำนวนประชากรที่ลดลงตามลำดับ เนื่องด้วยอัตราการเกิดของทารกเกิดใหม่โดยมีการเกิดในปี พ.ศ.2560 อยู่ในจำนวน 948,396 คน ขณะเดียวกันก็มีจำนวนผู้เสียชีวิตถึง 1,340,774 คน การที่ประเทศญี่ปุ่นต้องประสบกับปัญหาประชากรในประเทศลดน้อยลงย่อมส่งผลต่อการบริหารประเทศในภาพรวมทั้งการขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจ การเมือง สังคมอาจจะรวมไปถึงระบบเทคโนโลยีที่ทันสมัย ขณะเดียวกันกฎหมายของแรงงานข้ามชาติมีการเข้มงวดที่ต้องทำงานในประเทศดังกล่าว สิ่งใด อะไรเกิดขึ้นในสังคมภาพรวมของญี่ปุ่นในอนาคตภายหน้า…

ภาวะของการใช้ชีวิตอยู่ตามลำพังหรือโดดเดี่ยวคงจะมิใช่เฉพาะประเทศญี่ปุ่นเท่านั้น ในข้อเท็จจริงมนุษย์หรือคนทั่วโลกในอดีตกาลที่ผ่านมาหลายกลุ่มชนเผ่า ในเมืองประเทศต่างๆ ก็มีกลุ่มคนดังกล่าวอยู่แทบทุกประเทศ พฤติกรรมหนึ่งของมนุษย์นอกจากการมีวิถีชีวิตที่ต้องเกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงกับบุคคล กิจกรรม เทศกาล ประเพณีวัฒนธรรม ศาสนา การศึกษา การเมืองหรือเรื่องอื่นใดที่เกี่ยวข้องแล้ว การใช้ชีวิตที่ต้องการแยกตนเองกับสิ่งเหล่านั้นก็มีเหตุปัจจัยอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องรอบด้าน อะไร สิ่งใดเป็นสิ่งที่ต้องการของเขาเหล่านั้น

พฤติกรรมของการเก็บตัวแยกตัวออกจากสังคม ไม่พบปะผู้คนไม่มีการพูดคุยกับผู้อื่นเป็นเวลานาน นัยหนึ่งถูกเรียกว่า “ฮิคิโคโมริ ซินโดรม” เป็นการเจ็บป่วยด้วยโรคชนิดหนึ่งทางจิตเภท (Schizophrenia) การซึมเศร้า (Major Depression) โรคกลัวที่โล่ง (Agoraphobia) และโรคตื่นตระหนก (Panic Disorder) ส่วนใหญ่มักจะพบในสังคมเมืองที่มีการแข่งขันการทำงานด้วยเวลา การที่ต้องกระทำให้ตนเองอยู่รอดซึ่งอาจจะเป็นการเอารัดเอาเปรียบผู้อื่นหรือสังคม ภาวะหนึ่งเป็นผลมาจากความผิดหวังในชีวิตเรื่องใดเรื่องหนึ่งทั้งการศึกษา การใช้ชีวิต การทำงาน ความรัก ความกดดันจากสังคมรอบข้างนำไปสู่ความเครียดสะสม ส่วนหนึ่งต้องการหลีกหนีจากภาวะดังกล่าว ซึ่งคาดว่าน่าจะเป็นหนทางในการเยียวยาหรือแก้ปัญหาชีวิตได้…

การมีชีวิตอยู่ในวันเวลาดังกล่าวบางคนก็ใช้ระบบความคิดที่อยู่กับตนเอง เก็บตัวอยู่ในห้อง ในคอนโดมิเนียม ไม่ไปท่องเที่ยว ไม่ออกกำลังกาย ใช้ชีวิตในพื้นที่จำกัดโดยอาจจะดูหนัง เล่นเกม อยู่กับคอมพิวเตอร์ ระบบอินเตอร์เน็ต อ่านการ์ตูน หรือนั่งนอนอยู่คนเดียวภายในห้อง เมื่อมีชีวิตอยู่ในลักษณะนั้นเป็นเวลานานๆ หลายคนป่วยด้วยโรคที่ต้องรับการดูแลรักษาจากแพทย์ก็มิอาจจะไปพบแพทย์ได้ บางรายต้องเสียชีวิตตามลำพังภายในห้องพักที่เป็นการส่วนตัว การเสียชีวิตดังกล่าวในสังคมไทยเราก็พบเห็นที่สื่อได้นำเสนอในรอบปีที่ผ่านมาอยู่บ่อยครั้ง

ผู้เขียนเข้าใจว่าท่านผู้อ่านบางท่านอาจจะได้ไปสัมผัสวิถีชีวิตของคนในประเทศญี่ปุ่น สิ่งหนึ่งที่เราท่านได้พบเห็นถึงความเจริญของบ้านเมืองโดยเฉพาะในเมืองหลวงโตเกียว เกียวโต โอซากา ซับโปโร ฟุกุโอกะ ผู้คนที่เป็นวัยแรงงานเขาเหล่านั้นจะใช้ชีวิตที่รีบเร่งในการเดินทางไปทำงาน นักเรียนนักศึกษาที่เรียนอยู่ในระดับโรงเรียน หรือมหาวิทยาลัยจะมีความเอาใจใส่กับการศึกษาอย่างเข้มงวด คนที่ทำงานต้องรับผิดชอบต่อครอบครัว ถือว่าหน้าที่การงานมาเป็นลำดับหนึ่ง บางคนทำงานล่วงเวลาจนกระทั่งเสียชีวิตในที่ทำงาน คนในวัยเกษียณหรือคนแก่ชรา เขาเหล่านั้นจะออกมาเดินเล่นในย่านชุมชนหรือตลาดร้านค้าที่ไม่ค่อยปรากฏตัวมากนัก

การมีวิถีชีวิตในเมืองหลวงคงจะมิใช่เฉพาะญี่ปุ่นเกิดขึ้นกับชีวิตในเมืองหลวงทั่วโลก ภาวการณ์แข่งขันกันในยุคของวัตถุนิยม บริโภคนิยม ทุนนิยม เงินนิยมและเสรีนิยมในโลกยุคปัจจุบัน บุคคลบางคนมิอาจจะมีทั้งความรู้ ความสามารถ ศักยภาพที่ต้องไปต่อสู้ดิ้นรนขวนขวายแข่งกับผู้อื่น ความเป็นผู้แพ้ หรือการหลีกหนีตนเองไปอยู่ในมุมมองที่ตนเองมีวิถีชีวิตอยู่ คาดว่าน่าจะเป็นการนำตนไปสู่ความรอดของความเป็นคนได้ ภาวะดังกล่าวมีอยู่ในบริบททั้ง คนไร้บ้าน ผู้ป่วยโรคจิต-ประสาท คนบ้า อาจจะรวมถึงใครบางคนที่หลีกเร้นตนเองไปอยู่ในป่า สถานที่ปฏิบัติธรรม หรือสถานที่เปล่าเปลี่ยวที่มิต้องพบกับผู้คนโดยหลักการหนึ่งเชื่อว่า การพบปะกับผู้คนจำนวนมากมายจะทำให้พลังงานในชีวิตต้องสูญไปอย่างไร้ประโยชน์

การอยู่ในภาวะโดดเดี่ยวในทางศาสนาอาจจะเป็นวิถีชีวิตหนึ่งของการใคร่ครวญในธรรมและการบรรลุธรรมขั้นสูง…

ในจำนวนตัวเลขของผู้ที่อยู่ในภาวะฮิคิโคโมริของประเทศญี่ปุ่นกับจำนวนประชากรรวมของประเทศ นัยหนึ่งอาจจะถูกมองว่าอยู่ในสัดส่วนที่มิได้มากนัก แต่ผลกระทบในเชิงโครงสร้างของประชากรประเทศของรัฐบาล การที่ต้องสูญเสียแรงงานในการพัฒนาประเทศ การที่รัฐจักต้องนำภาระการเงินเข้าไปช่วยบริหารจัดการดูแลคนเหล่านี้ สิ่งหนึ่งที่เราท่านได้พบเห็นเชิงประจักษ์ในประเทศของเขาก็คือ มีหน่วยงานราชการของเมืองไทยเราไปศึกษาดูงานทั้งการจัดระบบการบริหารปกครองท้องถิ่น การบริหารเรื่องธนาคารเวลา อาจจะรวมไปถึงการดูแลผู้สูงอายุ คนแก่คนชราในประเทศของเขา สิ่งหนึ่งที่พบเห็นเป็นรูปธรรมก็คือ จำนวนอาสาสมัครที่สมัครใจทำงานสังคมสงเคราะห์ด้วยใจที่ไร้ซึ่งผลประโยชน์ตอบแทน เขาเหล่านั้นหลายคนมิได้นับถือศาสนาใดๆ แต่ความเมตตา สงสาร คิดจะช่วยผู้อื่น หรือระเบียบวินัยต่อสังคมส่วนรวมก็ได้รับการชื่นชม

เมื่อช่วงเดือนกันยายนของปีที่แล้ว พ.ศ.2561 กรมสุขภาพจิตได้เปิดโรงพยาบาลจิตเวชที่จังหวัดพิษณุโลกเป็นแห่งที่ 20 ของเมืองไทยเรามีขนาด 150 เตียงในการรองรับผู้ป่วยในจังหวัดใกล้เคียง อาทิ สุโขทัย ตาก เพชรบูรณ์ อุตรดิตถ์ รวมถึงผู้ป่วยที่เป็นชาวต่างด้าวเพื่อนบ้านของเรา ซึ่งกรมสุขภาพจิตได้มีการสำรวจตัวเลขเมื่อปี พ.ศ.2556 หรือเมื่อหกปีที่แล้วพบผู้ป่วยจิตเวชและมีพฤติกรรมเสพสารเสพติด ร้อยละ 13.4 หรือเกือบ 7 ล้านคนทั่วประเทศไทย ในจำนวนนี้พบเป็นผู้ป่วยเสพสารเสพติดประมาณ 5 แสนคน พบผู้ป่วยโรคซึมเศร้าและโรคทางอารมณ์ทั่วไปประมาณ 1.5 ล้านคน โดยคาดการณ์ว่าทุกๆ 2 ชั่วโมงจะมีผู้ป่วยต้องฆ่าตัวตายเฉลี่ย 1 คน เมื่อปี พ.ศ.2560 พบว่ามีผู้ป่วยไบโพลาร์เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลของรัฐกว่า 31,521 ราย โดยทั่วโลกมีการพบด้วยโรคดังกล่าวประมาณหกสิบล้านคน…

ภาวะซึมเศร้า เป็นความผิดปกติของสารเคมีในสมองที่ชื่อเซโรโทนิน (Serotonin) มีปริมาณลดลง ทำให้ผู้ป่วยเกิดภาวะท้อแท้ สิ้นหวัง เหงา เบื่อหน่ายชีวิต ไม่มีสมาธิ อ่อนเพลีย เชื่องช้า ตำหนิตนเอง นอนมากขึ้นหรือนอนน้อยลง โรคดังกล่าวกระทบการใช้ชีวิตในชีวิตประจำวัน โรคทางจิตเวชนับเป็นมิติหนึ่งของสังคมที่ใช้อ้างต่อศาลในการพิพากษาคดีความโดยในข้อเท็จจริงต้องได้รับการรับรองยืนยันจากแพทย์ถึงการป่วยด้วยโรคดังกล่าว

กฎหมายอาญามาตรา 65 ได้ระบุไว้ว่า ผู้ใดกระทำความผิดในขณะไม่สามารถรู้ผิดชอบหรือไม่สามารถบังคับตนเองได้เพราะมีจิตบกพร่อง โรคจิตฟั่นเฟือน (1) ไม่ต้องรับโทษความผิดนั้น อาทิ ทำผิดในขณะโรคลมชักกำเริบแล้วเหยียบคันเร่งรถพุ่งชนทรัพย์สินหรือผู้อื่นเสียชีวิต (2) ถ้าผู้กระทำความผิดยังสามารถรู้ผิดชอบอยู่บ้าง หรือยังสามารถบังคับตนเองได้บ้าง บุคคลวิกลจริตนั้น ต้องรับโทษสำหรับความผิดนั้น ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กำหนดไว้ โดยแบ่งเป็นกรณีไปตามอาการป่วย…

สังคมไทยเราหลังการปฏิวัติรัฐประหารวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ.2557 โดย พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ผู้บัญชาการทหารบกในขณะนั้นและจัดตั้งรัฐบาล คสช. (คณะรักษาความสงบแห่งชาติ) ได้รับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีบริหารประเทศความสงบเรียบร้อยได้เกิดขึ้นกับคนในประเทศในภาพรวม ข้อเท็จจริงหนึ่งก็ยังมีความไม่สงบที่ยังไม่เรียบร้อย ราบรื่นยังคงอยู่ในสังคมไทยในวันเวลาที่ผ่านมาโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 และยุทธศาสตร์ชาติยี่สิบปีที่ได้เป็นนโยบายชาติที่รัฐบาลกำหนดจะต้องให้มีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน…

การเลือกตั้งเมื่อวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ.2562 ที่ผ่านมาที่ได้ว่างเว้นจากการออกสิทธิใช้เสียงของประชาชนที่ต้องการความเป็นประชาธิปไตยของประเทศมาเป็นเวลานาน ดูเสมือนว่าจะช่วยคลี่คลายบรรยากาศของภาวะของการเมืองไทยไปได้ชั่วขณะ

สภาพหลังจากการเลือกตั้งนับคะแนนเพื่อที่จะให้ได้มาถึงจำนวน ส.ส.เพื่อเข้าไปทำหน้าที่ในสภาผู้แทนราษฎรของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) มีการประท้วง นักศึกษาออกมาเรียกร้องเสนอชื่อถอดถอน กกต.ในการทำหน้าที่เป็นกรรมการของการเลือกตั้งยังคงอยู่ในทั้งสภาพของคำถามและคำตอบที่กระจ่างต่อสังคม

ขณะเดียวกัน นายกรัฐมนตรี (พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา) ได้ออกสารจากนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 1 เมษายน 2562 ตอนหนึ่งที่ว่า “สถานการณ์ในบ้านเมืองเราขณะนี้ ประชาชนทุกหมู่เหล่าสามารถดำรงวิถีชีวิตประกอบอาชีพทำมาหากินได้อย่างเป็นปกติสุข แต่ยังคงมีผู้ไม่หวังดีบางคนบางกลุ่มได้พยายามบิดเบือนข่าวสารข้อเท็จจริงในหลายๆ ประเด็น มีการใช้โซเชียลมีเดีย และใช้บุคคลบางกลุ่มเข้ามาปลูกฝังแนวคิดที่ไม่ถูกต้องแก่ประชาชนทั่วไป เพื่อมุ่งหวังให้บ้านเมืองเกิดความไม่สงบและบ่อนทำลายสถาบันชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์…”

ความเป็นคนหรือมนุษย์ในสังคมไทยเราในขณะนี้ บางกลุ่มบางพวกอาจจักรวมถึงบรรดานักการเมืองที่ประชาชนได้ลงคะแนนเลือกตั้งเข้าไปเป็นว่าที่ ส.ส. ซึ่งจะต้องทำงานให้ชาติบ้านเมืองให้อยู่รอดปลอดภัยส่งชีวิตสืบต่อให้รุ่นลูกหลานได้จารึกจดจำในสิ่งที่คนรุ่นเก่าก่อนได้กระทำไว้ หรือว่าการทำงานของกรมสุขภาพจิต จิตแพทย์ ควรจะมีการตรวจสอบสุขภาพกาย สุขภาพจิตที่เอื้อต่อการทำงานของบ้านเมืองที่ไม่ป่วยด้วยโรคฮิคิโคโมริรวมอยู่ด้วยหรือไม่…

เฉลิมพล พลมุข