คุณภาพชีวิตของมนุษย์หรือคนในประเทศดัชนีชี้วัดหนึ่งนอกจากระบบเศรษฐกิจ การเมือง สังคม ศาสนาแล้ว การมีร่างกายที่มิได้เจ็บป่วยไข้หรือพิการหรือการมีสุขภาพจิตที่ดี จิตใจงดงามเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ เห็นอกเห็นใจผู้อื่น เข้าใจทั้งชีวิตของตนเอง ผู้อื่นและสังคมรอบข้างอาจจักรวมถึงการมีสุขภาพจิตที่ดีงามแผ่ไปยังผู้คนรอบข้าง รวมถึงประเทศและระดับโลกก็เป็นสิ่งที่มีอาจจักธรรมดาสามัญทั่วไป
นับตั้งแต่โลกของเรามีสิ่งที่มีชีวิตที่เรียกว่า “คน” ได้อยู่ควบคู่กับโลกมาเป็นเวลานานในประวัติศาสตร์ของคนที่มีความผิดปกติทางด้านจิตใจ หรือมีความป่วยทางจิต ที่มีสาเหตุทั้งมาจากพันธุกรรม ความผิดปกติทางร่างกายที่สัมพันธ์กับภาวะทางจิตใจ ระบบประสาทและสมอง ครอบครัวสภาพแวดล้อม ปัญหาของการทำมาหาเลี้ยงชีวิต ความรับผิดชอบทั้งต่อตนเองครอบครัวมิอาจจักรวมถึงปัญหา ปากท้องทางเศรษฐกิจ อาชญากรรมและปัญหาของการเมืองในประเทศที่ดูเสมือนว่าจักหาทางออกที่เหมาะสมทั้งประชาชนชาวบ้านและรัฐไปในทิศทางใด
โรคทางจิตเวชเชื่อกันว่าเกิดขึ้นในโลกของเราก่อนยุคประวัติศาสตร์ กรีกโรมัน ยุคกลาง ยุค Renaissanc มาจนกระทั่งในปัจจุบัน ในสมัยก่อนมีความเชื่อว่าความผิดปกติทางร่างกายและจิตใจเป็นผลมาจากความเชื่อทางไสยศาสตร์ วิญญาณของบรรพบุรุษ ผี การรักษาโรคดังกล่าวในสมัยนั้นนอกจากยาสมุนไพรพื้นบ้านแล้วการรักษาหนึ่งที่ผ่านร่างทรง ที่ถูกกระตุ้นด้วยการสูบดื่มหรือการใช้ยาบางประเภทร่วมกับเสียงกลองดนตรีทำให้คนทรงหมดสติไปชั่วคราว แล้วก็แสดงลักษณะท่าทางเสมือนผีเข้า เพื่อบ่งบอกให้ผู้ที่ป่วยทางจิตหรือญาติมิตรได้สารภาพ หรือบอกความในใจบางอย่าง พร้อมทั้งแนะนำวิธีการรักษาด้วยวิธีการดังกล่าวส่งผ่านจากยุคดังกล่าวมาถึงแม้ในสังคมแห่งความเป็นวัตถุนิยม บริโภคนิยม เงินนิยมและอำนาจนิยมมาในยุคเราท่านทั้งหลาย
ในศตวรรษที่ 4 ฮิปโปเครตีส (Hippocrates) ผู้ซึ่งได้รับนามว่าเป็นบิดาของการแพทย์สมัยใหม่ ได้ศึกษาถึงความเจ็บป่วยทางร่างกายที่เกี่ยวเนื่องไปยังภาวะของจิตใจประสาทสมองก็คือ ความผิดปกติที่เกิดจากระบบเลือด (blood) น้ำดีดำ (black bile) น้ำดีเหลือง (yellow bile) และเสมหะ (phlegm) รวมถึงสภาพของภูมิศาสตร์ของประเทศทั้งร้อน เย็น ชื้น ความแห้งของภาวะอากาศ โดยสภาวะของโรคทางอารมณ์และจิตใจก็จะมีทั้งอารมณ์แห่งความหวัง ตื่นเต้น โกรธ เศร้า เร้าใจ ซึมเศร้ารวมไปถึงการคิดฆ่าตัวตายหรืออาจจักทำให้ผู้อื่นต้องตายตามไปด้วยทั้งในระดับครอบครัวและการตายที่มีผู้คนผู้บริสุทธิ์จักต้องตายไปด้วยกับภาวะดังกล่าว…(healthcarethai.com)
โจฮาน์ วีเยอร์ (Johann Weyer) แพทย์ในคริสตศตวรรษที่ 16 (ค.ศ.1515-1588) ที่ได้ชื่อว่าเป็นจิตแพทย์คนแรกของโลก เชื่อว่าอาการประสาทหลอน ที่ได้รับการวินิจฉัยทางอาการของโรคทางจิต เป็นผลมาจากโรคจิตจากพิษ (toxic psychosis) โรคลมชัก (epilepsy) โรคจิตในวัยชรา (senile psychosis) การฝันร้าย (night mares) โรคฮิสทีเรีย รวมถึงอาการทั้งหวาดระแวง หลงผิด ภาวะของอารมณ์ซึมเศร้า นอกจากนั้นยังมี Paolo Zacchia (ค.ศ.1584-1659) ที่ได้ชื่อว่าเป็นบิดาของนิติเวชศาสตร์ ที่ต้องใช้ความรู้ศาสตร์สาขาทางด้านการตรวจสภาพจิตใจควรจะสังเกตถึงพฤติกรรม ภาษา ท่าทาง การแสดงออกทางอารมณ์ การตัดสินใจของผู้ป่วย และเขาก็ยืนยันถึงการวินิจฉัยผู้ป่วยและการรักษาต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญในสาขาดังกล่าวเป็นการเฉพาะเท่านั้น และเขายังให้ความสำคัญทางด้านสิทธิผู้ป่วยในทางกฎหมายควบคู่ไปด้วยโดยเห็นว่าความผิดปกติทางจิตใจหรือโรคทางจิตเวช ควรได้รับการอนุโลมและการยกเว้นถึงการรับโทษในทางกฎหมาย
โรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยา ถือว่าเป็นโรงพยาบาลเฉพาะทางด้านจิตเวชแห่งแรกของเมืองไทยเราซึ่งได้ก่อตั้งสมัยเดียวกับโรงพยาบาลศิริราช ในรัชสมัยของรัชกาลที่ 5 ที่ได้ก่อตั้งเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ.2432 ในสมัยนั้นใช้ชื่อเรียกว่า “โรงพยาบาลคนเสียจริต” ความเจ็บป่วยของประชาชนชาวบ้านไปจนกระทั่งถึงชนชั้นสูงเชื่อว่าผีสาง นางไม้ เจ้าที่สิ่งศักดิ์สิทธิ์ หากใครเจ็บป่วยโดยเฉพาะโรคทางจิตประสาทก็จักหาถึงน้ำในบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ทั้งดื่มกิน ทาตามร่างกายและการอาบน้ำที่ควบคู่ไปกับการรักษาด้วยยาพื้นบ้าน สมุนไพรไทย การรักษาในโรงพยาบาลดังกล่าวมีทั้งผู้ป่วยจำนวนหนึ่งที่ต้องถูกขังใส่กุญแจไว้ บางคนก็อยู่ในห้องที่มีลูกกรงเหล็กขนาดใหญ่
สำหรับผู้ป่วยบางรายที่มิสามารถจะควบคุมตัวเองได้ก็จะถูกล่ามโซ่ไว้….
ต่อมาได้มีการเปลี่ยนชื่อเป็น “โรงพยาบาลคนเสียจริตปากคลองสาน” ขึ้นอยู่กับกองแพทย์สุขาภิบาล กระทรวงนครบาล ได้มีนายแพทย์ เอช แคป์เบลล์ ไฮเอ็ด (H.Cambell Hyed) เป็นหัวหน้าแพทย์ ต่อมาได้มีแพทย์ชาวอังกฤษชื่อ โมเดิร์น คาทิวส์ (Modern Cathews) เป็นผู้อำนวยการแพทย์คนแรก ได้มีการเปลี่ยนการมุงหลังคาด้วยสีแดง เนื่องด้วยในประเทศอังกฤษ สถานที่เป็นหน่วยราชการหรือสถานที่สำคัญก็มักจะมุงหลังคาด้วยสีดังกล่าว ต่อมาแพทย์คนดังกล่าวได้รับพระราชทานศักดิ์เป็น พระยาอายุรเวชวิจักษ์ ต่อมานายแพทย์ฝน แสงสิงแก้ว ได้มีการก่อตั้งสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทยขึ้นเมื่อ พ.ศ.2496 ขึ้นเป็นแห่งแรกและให้มีการจัดตั้งสมาคมสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย…
องค์การอนามัยโลกได้มีการคาดประมาณถึงผู้คนทั่วโลกที่ได้ป่วยด้วยภาวะซึมเศร้าประมาณ 300 ล้านคน ในจำนวนนี้มีผู้ป่วยด้วยโรคสมองเสื่อม 50 ล้านคน โรคจิตเภท 23 ล้านคน โรคอารมณ์แปรปรวนสองขั้วประมาณ 60 ล้านคน โดยพบผู้ที่มีปัญหาความป่วยทางจิตจะต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นถึง 16 ล้านเหรียญ ระหว่างปี ค.ศ.2010-2030 โดยนอกจากจะเป็นค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาโรคแล้ว ยังมีค่าใช้จ่ายทางด้านการสูญเสียผลผลิต ด้านสวัสดิการสังคม การศึกษา กฎหมายและระเบียบปฏิบัติต่าง ๆ ความเจ็บป่วยด้วยโรคดังกล่าวยังถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน ถูกกักขัง ทรมานและการลงโทษที่มีการจำคุกรวมอยู่ด้วย…
(Voathai.com)
ข้อมูลหนึ่งจากกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุขในเมืองไทยเรา พบว่าในปี พ.ศ.2561 หรือเมื่อปีที่แล้วมา คนไทยเราเป็นผู้ป่วยโรคซึมเศร้าประมาณ 1.5 ล้านคน โดยทุกๆ 2 ชั่วโมงจะมีคนฆ่าตัวตายสำเร็จเฉลี่ย 1 ราย ในปี พ.ศ.2560 มีผู้ป่วยโรคไบโพลาร์เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลของรัฐทั่วประเทศกว่า 31,521 คน โดยโรคดังกล่าวมีการพบในประชาการ 1 ใน 5 ของผู้คนทั่วไปทั่วโลกและเป็นโรคที่สร้างความสูญเสียอยู่ในลำดับที่หกของโลกด้วยเช่นกัน ทั้งนี้มีผลมาจากความเครียด ความกดดัน เก็บกด การใช้สารเสพติด ยาบางประเภทรวมถึงความผิดปกติของโครโมโซม
ภาพเชิงประจักษ์หนึ่งที่เราท่านสามารถพบเห็นและรับรู้จากสังคมไทยโดยทั่วไปก็คือ เราท่านจักได้พบเห็นถึงคนที่อยู่ในสภาพเร่ร่อน ไร้บ้าน บางคนมีพฤติกรรมทางจิตประสาท ร่างกายดูมอมแมม พูดคุย หัวเราะได้ในอารมณ์ของคนเดียวกัน กินอยู่หลับนอนที่มิได้ถูกสุขลักษณะ ภาพและจำนวนของเขาเหล่านั้นมีอยู่ในทุกๆ จังหวัดของเมืองไทยเรา
บางคำถามที่อาจจักมิได้รับคำตอบก็คือ คุณภาพชีวิตของเขาเหล่านั้นเป็นประชากรไทยในทะเบียนบ้านหรือเขามีสิทธิในทางกฎหมายของบ้านเมือง อาจรวมถึงความเจ็บป่วยไข้เขาควรมีสิทธิในการเข้าถึงการบริการทางการแพทย์เฉกเช่นคนทั่วไปด้วยหรือไม่…
หากตัวเลขในความเจ็บป่วยด้วยโรคซึมเศร้าของคนไทยเราที่มีจำนวนกว่าหนึ่งล้านห้าแสนคน ที่มิอาจจักรวมถึงตัวเลขของการป่วยด้วยโรคจิตเวชประเภทต่างๆ และผู้ที่มีภาวะของการป่วยด้วยโรคทางจิตประเภทหนึ่งที่ยังคงมิรู้ตนเองที่ยังคงปฏิบัติหน้าที่การงานในภาวะปกติ แต่ผู้คนที่ได้รับรู้ถึงสภาวะอารมณ์จิตใจที่ส่งผ่านได้รับผลกระทบทางจิตใจและการดำรงชีพในภาพรวมอย่างหลีกเลี่ยงมิได้ ในทางการแพทย์ได้มีการแบ่งโรคดังกล่าวออกเป็น โรคจิตเภท โรคจิตหลงผิด โรคจิตที่เกิดจากอารมณ์แปรปรวน โรคจิตชนิดเฉียบพลัน โรคจิตที่เกิดจากโรคทางร่างกายและโรคจิตที่เกิดจากสารต่างๆ หรือยา สภาวะของความเจ็บป่วยดังกล่าวได้เกิดขึ้นกับผู้คนทุกๆ อาชีพ สถานภาพ ความรู้ความสามารถ ฐานะทางเศรษฐกิจและสังคม พระ ทหาร ตำรวจ ครู หมอ หรือแม้กระทั่งผู้พิพากษาที่ใช้ปืนยิงตนเองโดยแพทย์ให้ความเห็นถึงการที่ต้องดูแลในเรื่องของภาวะจิตใจอย่างใกล้ชิด…
เมื่อเร็ววันมานี้ผู้เขียนได้รับรู้ชีวิตของผู้ป่วยจิตเวชรายหนึ่ง ประเภทที่แพทย์รับเข้ารักษาและวินิจฉัยอาการของโรคจิตชนิดเฉียบพลัน ชีวิตของเขาในวัยเยาว์มีภาวะกดดันในเรื่องของชีวิตจากครอบครัวที่พ่อแม่แยกกันอยู่ การแข่งขันทางด้านการศึกษาระหว่างพี่น้องร่วมครอบครัวด้วยความที่เขาเป็นผู้ที่ขยันหมั่นเพียรและการวางแผนที่ดีสำหรับชีวิตทำให้เขาได้รับทุนของรัฐบาลไทยไปเรียนระดับบัณฑิตศึกษาในประเทศยุโรป เมื่อจบการศึกษาแล้วก็ได้กลับมาใช้ทุนการศึกษาในเมืองไทยเรา ด้วยลักษณะนิสัยส่วนตนจากครอบครัวในวัยเด็ก การที่ต้องดิ้นรนต่อสู้กับชีวิตทั้งเรื่องการศึกษาและหน้าที่การงาน สภาพแวดล้อมในที่ทำงานอาจจักรวมถึงการใช้สารเสพติดและยาบางประเภท เมื่ออยู่มาวันหนึ่งอาการของโรคก็ปรากฏเป็นที่ชัดเจน
ความผิดปกติของผู้ป่วยรายดังกล่าวนอกจากจะเปลี่ยนเบอร์โทรศัพท์ที่เคยใช้ติดต่อญาติพี่น้อง กักขังตนเองอยู่ภายในที่พัก เห็นภาพหลอน หูแว่ว ไม่ดื่มกินออกกำลังกาย มีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนเฉกเช่นเวลาปกติทั่ว ในที่สุดญาติมิตรต้องเข้าช่วยเหลือโดยต้องพังประตูบ้านที่อยู่อาศัยเข้าช่วยเหลือเพื่อส่งโรงพยาบาลเฉพาะทางแห่งหนึ่งของภาคกลาง เขาเหล่านั้นระหว่างอยู่ในโรงพยาบาล ครอบครัวญาติพี่น้องก็มีความวิตกกังวลเป็นห่วงในอาการของเขา จนกระทั่งคำพูดหนึ่งที่เราท่านรับรู้ก็คือ “เมื่อมีผู้ป่วยคนหนึ่งเกิดขึ้นในครอบครัว ญาติพี่น้องก็พลอยเจ็บป่วยไปด้วย” อย่างหลีกเลี่ยงมิได้…
ในสังคมทั่วๆ ไปที่เราท่านพบเห็นในชีวิตประจำวันผู้ที่มีอาการหลงผิด ประสาทหลอน มีความเจ็บป่วยทางความคิดอาทิ มักจะสั่งคนอื่นให้เคารพตนเองหรือผู้ที่อาวุโสกว่าก็จะเป็นสิริมงคลกับชีวิต มีการพูดจาไม่ต่อเนื่องพูดเรื่องหนึ่งยังไม่ทันจบก็ไปพูดอีกเรื่องหนึ่งแทรกขึ้นมา หรือเมื่อมีคำถามก็จะได้รับการตอบที่ไม่ตรงกับคำถาม หรือมีการใช้คำพูดแบบแปลกๆ ที่ไม่มีใครเข้าใจนอกจากตัวของเขาเอง ภาวะของความผิดปกติดังกล่าวหากเกิดขึ้นกับชาวบ้านหาเช้ากินค่ำทั่วไปก็อาจจะจับส่งโรงพยาบาลเพื่อเข้ารับการรักษา หากเกิดขึ้นกับอาชีพบางอาชีพที่ส่งผลถึงชื่อเสียงความเป็นความตายของชาติบ้านเมืองอาทิ นักการเมืองบางคน เขาเหล่านั้นควรจะมีการตรวจสุขภาพจิต หรือมีข้อบังคับทางกฎหมายที่ว่า สภาพร่างกาย จิตใจ วุฒิภาวะทางอารมณ์สามารถทำงานให้กับประเทศชาติอย่างแท้จริงได้หรือไม่…
การดูแลรักษาในทางการแพทย์สำหรับผู้ป่วยโรคจิตก็มีทั้งระยะของการควบคุมอาการ ให้ผู้ป่วยได้มีความสงบลง นอนหลับ ควบคุมอารมณ์ตนเองได้ การรักษาที่ต้องให้ยาอย่างต่อเนื่อง การรักษาด้วยระบบไฟฟ้าที่มีขนาดต่ำไม่เป็นอันตรายต่อระบบสมองผ่านบริเวณศีรษะ การดูแลรักษาด้านจิตใจและอารมณ์ผ่านญาติพี่น้องและครอบครัว ทั้งการจัดกลุ่มกิจกรรมบำบัด นิเวศสภาพแวดล้อมที่มีต้นไม้ นกร้อง แสงแดด ความสะอาดของบริเวณที่พักอาศัย รวมถึงกิจกรรมบำบัดทางด้านประเพณีวัฒนธรรม หลักธรรมคำสอนของศาสนาทั้งการทำบุญ สวดมนต์ ฟังธรรมและการนั่งสมาธิสำหรับในผู้ป่วยบางราย
สุขภาพจิตคนไทยเราในเวลานี้เป็นเช่นไร เราท่านจักมองได้ในระดับพื้นฐานก็คือปัญหาอาชญากรรมของบ้านเมืองมีอยู่ทั่วทุกหนแห่ง การกู้หนี้ยืมสินหนี้นอกระบบยังคงมีอยู่ ผู้คนนำรองเท้ามาต่อเรียงคิวกัน ยืนต่อคิวยาวหน้าตู้กดเงินของธนาคารเพื่อจะได้ใช้เงินของเราท่านทั้งหลายที่เป็นนโยบายของรัฐบาล การฆ่าตัวตายรายวันของประชาชนชาวบ้านทั่วไปมิอาจจักรวมถึงการใช้ปืนยิงตนเองของผู้พิพากษาท่านหนึ่งในศาล สิ่งเหล่านี้คงจะมิใช่การมองโลกในอีกมุมหนึ่งของข้อเท็จจริง…
