นับจากมีการปรับปรุงระเบียบบริหารราชการแผ่นดินด้วยการตราพระราชบัญญัติการจัดตั้งกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ขึ้นมาทดแทนและควบรวมหน่วยงานเดิมทำให้สังคมเฝ้ามองและจับตาว่ากระทรวงแห่งนี้จะมีลีลาและกลยุทธ์ที่จะรังสรรค์ประโยชน์แก่สังคมโดยเฉพาะการบูรณาการทรัพยากรบุคคลหรือทุนมนุษย์ ตลอดจนเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่มาขับเคลื่อนเพื่อต่อยอดและนำไปสู่การสร้างความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืนของประเทศภายใต้การเปลี่ยนแปลงและการแข่งขันของโลกในศตวรรษที่ 21 ได้มากน้อยแค่ไหน
อย่างไรก็ตาม หากย้อนไปดูในมิติของรากเหง้าหรือการก่อเกิดกระทรวงดังกล่าวก็เพื่อปรับปรุงบริบทการบริหารจัดการให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงและอีกหลายๆ องค์ประกอบ แต่หนึ่งในต้นตอที่สำคัญสืบเนื่องมาจากการเรียกร้องของผู้บริหารในสถาบันอุดมศึกษาที่ต้องการความคล่องตัวในการขับเคลื่อนพันธกิจการอุดมศึกษาที่เห็นว่าหากองค์กรยังอยู่ในชายคาของรั้วเสมาหรือกระทรวงศึกษาธิการคงจะไม่ทันกาลกับปรากฏการณ์ที่อยากจะก้าวไปให้ถึง
วันนี้กระทรวง อว.เติบโตก้าวผ่านมาได้ขวบปีเศษ ซึ่งตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาการบริหารจัดการภายใต้การนำของนายสุวิทย์ เมษินทรีย์ ในฐานะรัฐมนตรีแห่งปฐมบทของกระทรวงได้ริเริ่ม รังสรรค์จนเป็นที่ประจักษ์ต่อสาธารณะ และคาดว่ากระทรวงนี้จะเป็นหนึ่งในการเป็นที่พึ่งพิงของสังคม ทั้งนี้ เพราะนโยบายที่เจ้ากระทรวงได้แถลงไว้ในโอกาสเข้ารับตำแหน่งถือได้ว่าเป็นวิสัยทัศน์และนวัตกรรมที่สามารถจับต้องเพื่อเชื่อมโยงไปสู่การปฏิบัติได้
หนึ่งในมิติที่น่าสนใจสำหรับแนวทางการขับเคลื่อนการบริหารจัดการของ รมว.ท่านแรกสำหรับการขยายผลด้วยความต้องการที่จะนำสังคมและประเทศให้ก้าวผ่านกับดักแห่งอดีตไปสู่โลกแห่งอนาคตนั้นอดีต รมว.ได้เสนอแนวคิดเพื่อการปฏิรูปไว้ให้ประจักษ์ในการประชุมผู้บริหารกระทรวงเมื่อวันพุธที่ 31 กรกฎาคม 2562 ซึ่งมีสาระสำคัญได้แก่การปฏิรูป 3 ประการ ได้แก่ การปฏิรูปการบริหาร การปฏิรูปกฎหมาย และการปฏิรูปงบประมาณ
สำหรับการบริหารจัดการเพื่อการปฏิรูป ณ เวลานั้นเมื่อแยกย่อยออกมา ประกอบด้วย การระดมแนวคิดเพื่อให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมที่จะต้องขับเคลื่อนให้กระทรวงเป็น กระทรวงแห่งโอกาส และ กระทรวงแห่งอนาคต ทั้งนี้ เมื่อร่อนตะแกรงและศึกษาแนวคิดจะพบว่าสอดคล้องกับวิสัยทัศน์ และพันธกิจตลอดจนแนวนโยบายของรัฐบาลที่เจ้ากระทรวงต้องการให้องค์กรแห่งนี้ดำเนินภารกิจเพื่อวางรากฐานประเทศสู่อนาคตและเป็นกลไกขับเคลื่อนในการก้าวสู่ประเทศที่พัฒนาแล้ว โดยตอบโจทย์ 4 แพลตฟอร์ม
ซึ่งสาระสำคัญได้แก่การสร้างและพัฒนาคนให้เป็น Smart Citizen ตามด้วยสร้างและพัฒนาองค์ความรู้ไปสู่เศรษฐกิจที่เน้นคุณค่า ลดความเหลื่อมล้ำและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนเป็นสำคัญ ขับเคลื่อนองค์ความรู้และยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และตอบโจทย์ที่เป็นประเด็นท้าทายของประเทศและของโลก
ที่หยิบยกภูมิหลังการบริหารจัดการหรือกลยุทธ์ที่อดีต รมว.อว.ได้นำร่องไว้ก่อนหน้านี้จากนี้ไปเมื่อกระทรวงแห่งนี้จะมีเจ้ากระทรวงใหม่เพื่อเข้ามาเป็นจอมทัพสำหรับนำองค์กรแห่งการพัฒนาเพื่ออนาคตตามนโยบายรัฐบาลและให้สอดคล้องกับความคาดหวังของสังคม เชื่อว่าคงจะเป็นโจทย์และการบ้านแห่งความท้าทายที่ผู้ซึ่งได้รับโอกาสให้เข้ามากุมบังเหียนขับเคลื่อนการบริหารจัดการว่าจะสานต่อหรือจะก่องานใหม่ให้ส่งผลต่อการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจและสังคมได้มากน้อยแค่ไหน
ก่อนหน้านี้ ต่อกรณีการเตรียมความพร้อมสำหรับการบริหารจัดการมีรายงานข่าวว่าภายหลังมีการโปรดเกล้าฯให้นายเอนก เหล่าธรรมทัศน์ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม นั้น จากข้อมูลเชิงลึกพบว่าเจ้ากระทรวงรายใหม่เจ้าของแนวคิดหรือนวัตกรรมทางการเมือง สองนคราประชาธิปไตย ได้เตรียมความพร้อมที่จะเดินหน้าด้วยการประชุมหารือเพื่อกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการกับผู้เกี่ยวข้องทั้งอดีต รมว.ผู้ทรงคุณวุฒิ และทีมที่ปรึกษาด้วยแล้ว
หนึ่งในปรากฏการณ์หรือความท้าทายสำหรับเจ้ากระทรวงใหม่รวมทั้งบรรดาข้าราชการ และพนักงานตลอดจนทุกภาคส่วนของกระทรวงแห่งนี้คงจะหนีไม่พ้นการฝ่าฟันเพื่อนำประเทศและสังคมให้ก้าวผ่านวิกฤตโควิด-19 รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมที่นับวันจะมีมากขึ้นตามลำดับ
ดังนั้น ด้วยโจทย์หรือมิติแห่งปรากฏการณ์ของความท้าทายจำเป็นอยู่เองที่ผู้นำหรือขุนทัพของกระทรวงจะต้องแสดงให้เห็นถึงวิธีคิดหรือกระบวนทัศน์ว่าการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์และนโยบายสำคัญที่จะเป็นสะพานเชื่อมเพื่อนำไปสู่กระทรวงแห่งความหวังและอนาคตของประเทศได้ดีและมีประสิทธิผลภายใต้บริบทของความรู้ความสามารถ และประสบการณ์สำหรับการสานต่อและก่อประโยชน์ได้ไม่ต่างไปจากอดีต รมว.ที่ได้รังสรรค์เอาไว้แต่ก่อนเก่า
วันนี้เมื่อมองในมิติองค์รวมของโลกกับบริบทการเปลี่ยนแปลงและการแข่งขันหนึ่งในยุทธศาสตร์ที่สำคัญสำหรับการยกระดับและพัฒนาคนตลอดจนสังคมให้ก้าวไปถึงโอกาส และเป้าหมาย คงจะต้องอาศัยองค์ประกอบแห่งความพร้อมของคน และกระบวนการวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีตลอดจนนวัตกรรมใหม่ซึ่งกระทรวง อว.เป็นหนึ่งในองค์กรที่พร้อมไปด้วยปัจจัยที่จะนำมารองรับที่หลากหลาย
การจะสืบสานเพื่อการพัฒนาประเทศสำหรับการตอบโจทย์และความท้าทายสำหรับต่อยอดเศรษฐกิจและสังคมให้เท่าทันกับนานาประเทศที่เจริญแล้ว เชื่อว่า รมว.ใหม่และทีมงานคงจะมีคำตอบและแผนกลยุทธ์สำหรับการขับเคลื่อนอยู่แล้ว
แต่เหนือสิ่งอื่นใดหนึ่งในนวัตกรรมหรือกลยุทธ์แห่งความสำเร็จที่สำคัญของการบริหารจัดการคือการสร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนทั้งในและต่างประเทศภายใต้มิติของพลังแห่งการเข้าใจ เข้าถึงในบริบทของเนื้องานอย่างแท้จริง การพัฒนาและความสำเร็จก็จะมาเยือนในที่สุด
รัฐพงศ์ บุญญานุวัตร
