ผู้จัดการธนาคารโลกประจำประเทศไทย เปิดแถลงเป็นทางการถึงรายงานฉบับล่าสุด ผลการประเมินทักษะนักเรียนไทยที่เข้าร่วมโครงการประเมินสมรรถนะนักเรียนตามมาตรฐานสากล หรือ Pisa 2561 พบว่าไทยถูกจัดอยู่ในอันดับรั้งท้ายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิกจากทั้งหมด 79 ประเทศ ด้านการอ่านได้อันดับ 68 ด้านคณิตศาสตร์ได้อันดับ 59 ด้านวิทยาศาสตร์ได้อันดับ 55
สะท้อนว่านักเรียนไทยกำลังตกอยู่ในภาวะถดถอยต่อเนื่อง เป็นผลจากความเหลื่อมล้ำในการจัดสรรทรัพยากรและการลงทุนด้านการศึกษา
การแถลงเกิดขึ้นในวันรัฐธรรมนูญที่ 10 ธันวาคมที่ผ่านมา ทำให้อดคิดไม่ได้ว่านอกจากจะเน้นถึงปัญหาความเหลื่อมล้ำและประสิทธิภาพการจัดการศึกษาแล้ว ต้องการส่งสัญญาณถึงประเด็นสิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาคทางการศึกษาด้วยหรือไม่ นั่นก็สุดแล้วแต่ผู้รับผิดชอบจะสะดุ้งสะเทือนกันแค่ไหน
ขณะเดียวกันนักวิชาการด้านทรัพยากรมนุษย์กับด้านเศรษฐศาสตร์การศึกษา ย้ำว่า โรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ใกล้เคียงกันควรมีการควบรวม เพื่อให้การจัดสรรทรัพยากรมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น สามารถใช้ครู บุคลากรและอุปกรณ์การศึกษาร่วมกันได้
เน้นความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจเป็นหลัก
ขณะที่ความคุ้มค่าด้านสังคมวัฒนธรรม จิตใจ ความรู้สึกนึกคิด ความผูกพันระหว่างผู้คนในชุมชนกับโรงเรียน ซึ่งวัดยาก ยังคงเป็นประเด็นที่ถูกโต้แย้งอยู่เช่นเดิม
ครับ แนวทางการควบรวมโรงเรียนนี้ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานได้ดำเนินการมาบ้างแล้ว 1,291 แห่งจากโรงเรียนขนาดเล็กทั้งหมด 14,976 โรง ในจำนวนนี้เป็นโรงเรียนซึ่งยังจำเป็นต้องดำรงอยู่ 5,099 แห่ง ส่วนที่เหลือสำนักงานเขตพื้นที่ประถมศึกษาและมัธยมศึกษา ทั่วประเทศ กำลังดำเนินแผนบริหารจัดการต่อไป
ภายใต้ความเป็นไปข้างต้น นายณัฏฐพล ทีปสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการได้เสนอแนวคิดและนโยบายใหม่ จากการไปตรวจเยี่ยมโรงเรียนหลายจังหวัด ว่า ควรนำจังหวัดมาเป็นฐานในการยกระดับคุณภาพการศึกษา ออกแบบจัดการศึกษาของจังหวัดร่วมกันตั้งแต่ระดับปฐมวัยถึงระดับอุดมศึกษา
วิธีการหนึ่ง ก็คือ ควบรวมโรงเรียนแบบกลุ่ม ซึ่งต่างจากที่ผ่านมา ที่เป็นการควบรวมแบบเดี่ยวๆ
ขั้นตอนกระบวนการควบรวม พิจารณาจากแผนที่ตั้งโรงเรียนที่มีอยู่ทั้งหมดในจังหวัด จัดแบ่งออกเป็นกลุ่มๆ ไม่จำเป็นต้องมีจำนวนเท่ากัน นำโรงเรียนรายรอบที่ใกล้เคียงกันไปควบรวมกับโรงเรียนที่มีศักยภาพสูงสุด มีขนาดพื้นที่มากพอ มีอาคารเรียนสามารถนำมาปรับปรุงเพื่อรับนักเรียนจากโรงเรียนทั้งหมดมาเรียนในที่เดียวกัน นักเรียนจากโรงเรียนเดิมเดินทางถึงกันได้สะดวกโดยรถ
รับส่งนักเรียน ซึ่งได้ติดต่อองค์กรขนส่งมวลชนกรุงเทพนำรถที่มีสภาพดีมาปรับปรุงใช้
หลังควบรวมแล้วดำเนินการสร้างโรงเรียนคุณภาพ เพิ่มการลงทุนเพื่อยกระดับโรงเรียน พัฒนาครูให้มีคุณภาพร่วมกัน พัฒนาโรงเรียนมัธยมดีสี่มุมเมือง เด็กจะได้ไม่ต้องแห่กันเข้ามาแย่งเรียนในอำเภอเมือง ส่วนโรงเรียนที่ถูกควบรวมก็นำไปใช้ประโยชน์อย่างอื่นต่อไป
แ นวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับหลักการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ มีจังหวัดเป็นตัวตั้ง เพื่อใช้ทรัพยากรทุกอย่างร่วมกันให้เกิดประโยชน์สูงสุด พร้อมกับปฏิรูปการบริหารจัดการต่างๆ รวมถึงเงินอุดหนุนรายหัวนักเรียน
มอบหมายให้สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาและมัธยมศึกษา สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ กรรมการการศึกษาจังหวัด ไปออกแบบ ทำแผนศึกษาความเป็นไปได้ร่วมกัน
แนวทางดำเนินการตามโมเดลนี้ได้แจ้งให้ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี รับทราบและรับหลักการแล้ว ให้นำเสนอที่ประชุมคณะรัฐมนตรีต่อไป
นับว่าเป็นความพยายามและปรารถนาดีที่จะหาแนวทางปฏิบัติใหม่ๆ ในการบริหารจัดการการศึกษา แต่ในทางปฏิบัติจริงๆ ไม่ง่ายและรวดเร็วนัก อาจจะเหมาะกับจังหวัดขนาดเล็ก เขตพื้นที่การศึกษาครอบคลุมพื้นที่ในจังหวัดเดียว ไม่ได้ข้ามจังหวัด และลึกลงไปในแต่ละโรงเรียน ชุมชน พื้นที่มีสภาพแวดล้อมแตกต่างกันออกไป จึงควรเริ่มเป็นการทดลองนำร่องบางแห่งก่อนจนพอมองเห็นผล
แล้วค่อยเริ่มจังหวัดใหญ่ๆ ต่อไป
ที่สำคัญหากโน้มน้าวให้ผู้มีส่วนร่วมทุกฝ่ายมองถึงประโยชน์ของนักเรียนเป็นตัวตั้ง อุปสรรคขวากหนามทั้งหลายน่าจะผ่านพ้นไปได้
อย่างไรก็ตาม แนวทางตามนวัตกรรมจัดการศึกษาใหม่ดังกล่าว เน้นการปรับปรุง เปลี่ยนแปลงเชิงระบบ กฎระเบียบ ซึ่งต้องใช้เวลา ขณะที่ปัจจัยแห่งความสำเร็จหรือล้มเหลวอีกด้านหนึ่ง คือ พฤติกรรมของคน ตั้งแต่ผู้เรียน ผู้ปกครอง ครูและผู้บริหาร
หากทำได้ ทำจริงอย่างที่นักวิชาการธนาคารโลกเสนอความคิด ถึงการเคลื่อนไหวของกลุ่มนักเรียน ที่เรียกร้องการเลิกใช้อำนาจนิยมในโรงเรียน การแก้บทลงโทษ ซึ่งเป็นเหตุทำให้เด็กไม่รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของโรงเรียน ควรส่งเสริมแนวคิดเชิงบวกแก่เด็กมากขึ้น
ประเด็นอำนาจนิยมทั้งในโรงเรียน ในครอบครัว ในชุมนุม นี่แหละครับ สามารถปรับเปลี่ยนได้ก่อน ได้เลยทันที คุณภาพการศึกษาของเด็ก ของโรงเรียน จะค่อยๆ ดีขึ้นอย่างแน่นอน เพราะเด็กเรียนอย่างมีความสุข ในพื้นที่ปลอดภัย ครูก็มีความสุขในการทำหน้าที่ ไม่ตกอยู่ภายใต้อำนาจนิยมของผู้บริหาร มีความเป็นธรรมในความเจริญก้าวหน้าของอาชีพ
กระทรวงศึกษาธิการหันมาเน้นย้ำเรื่องปรับเปลี่ยนความคิด สำนึกและพฤติกรรมของคน ให้หนักหน่วงก่อนเลย ดีไหมครับ ระหว่างรอผลการควบรวมโรงเรียนแบบยกแผงจะปรากฏออกมา
