เรื่องหนึ่งซึ่งหลายคนที่ติดตามความขัดแย้งทางการเมืองในรอบปีที่ผ่านมามองเห็นไม่ต่างกัน คือ เราอาจเรียกคู่เผชิญหน้าของ ขบวนการคนรุ่นใหม่
ที่ออกมาเรียกร้องประชาธิปไตยบนท้องถนน โดยรวมๆ ได้ว่า ระบบราชการ
คำถามต่อเนื่องจากปีก่อนมาสู่ปีนี้ ก็คือ เราควรประเมินศักยภาพของ ระบบราชการไทย อย่างไรดี?
บางคนอาจมอง ระบบราชการ เป็นประดิษฐกรรมทางการเมืองที่อืดอาด เทอะทะ ล้าสมัย มีจุดบกพร่องซ่อนเร้นอยู่มากมายนับไม่ถ้วน
แต่บางคนก็อาจมองว่า ระบบราชการ เป็นฐานพลังทางการเมืองอันมั่นคงแข็งแกร่ง ที่มีภูมิหลังสืบเนื่องยาวนาน มีความเป็นปึกแผ่น และมีเครือข่ายอำนาจอันซับซ้อน พันลึก กว้างขวาง
ปัญหามีอยู่ว่าเราจะสามารถประเมินแนวโน้ม-ความเป็นไปได้อื่นๆ ของ ระบบราชการไทย ได้อีกหรือไม่?
โดยเฉพาะในห้วงเวลาที่ระบบดังกล่าวต้องเล่นเกม-แย่งชิงความชอบธรรมทางการเมืองกับกลุ่มพลังคนรุ่นใหม่ซึ่งก่อตัวขึ้นมาอย่างเข้มแข็งและหลากหลาย
ในงานเสวนาเวอร์ชวล คอนเฟอเรนซ์ เบรกทรูไทยแลนด์ 2021 ที่จัดโดยเครือมติชนเมื่อปลายสัปดาห์ก่อน ผู้ร่วมเสวนาท่านหนึ่ง คือ ศ.ดร.นิธิ เอียวศรีวงศ์ ได้ร่วมแลกเปลี่ยนความเห็นผ่านหัวข้อวิเคราะห์โครงสร้างและนำเสนอทางออกประเทศ
โดยมีเนื้อหาส่วนหนึ่งที่คล้ายจะเป็นคำตอบต่อคำถามข้างต้นพอดี
ตามความเห็นอาจารย์นิธิ สิ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน คือ อำนาจเผด็จการ/กองทัพ ยังไม่รู้วิธีว่าจะจัดการกับคนไทยอย่างไรดี ในประเทศไทยที่เปลี่ยนแปลงไปแล้ว
เมื่อโฟกัสไปที่ ม็อบคนรุ่นใหม่ หรือ คณะราษฎร นักวิชาการอาวุโสประเมินว่าการปราบปรามกลุ่มพลังเหล่านี้ด้วยเครื่องมือทางกฎหมายต่างๆ จะไม่สามารถหยุดยั้งพวกเขาได้
ทว่าความเปลี่ยนแปลงบางประการอาจเกิดขึ้นในตัว ระบบราชการ เอง ด้วยปรากฏการณ์ที่อาจารย์นิธิทดลองเรียกอย่างกว้างๆ ว่า กบฏในระบบ
กบฏในระบบ คือปรากฏการณ์ที่ข้าราชการ-เจ้าหน้าที่รัฐระดับปฏิบัติงานบางส่วนเริ่มโอนอ่อนต่อพลังของประชาชน และพยายามบังคับใช้กฎหมายอย่างยุติธรรม มากกว่าจะใช้มันเพื่อตอบสนองเป้าหมายทางการเมืองของ
ผู้บังคับบัญชาเบื้องบน
ปัญญาชนอาวุโสคาดการณ์ว่าถ้ากลุ่มประชาชนที่ต่อต้านอำนาจรัฐยังสามารถดำเนินการเคลื่อนไหวต่อไปได้เรื่อยๆ ไม่ว่าจะในระดับใหญ่หรือเล็ก บรรดา กบฏในระบบ ก็จะเริ่มขยายตัวกว้างขวางขึ้นใน ระบบราชการ เช่นเดียวกัน
เนื่องจากตัว ระบบราชการไทย เอง ก็ดูจะมีทางเลือกข้างหน้าเหลืออยู่แค่สองทางหลักๆ เท่านั้น หนึ่ง คือ การร่วมมือกันกดปราบประชาชนให้สำเร็จ หรือสอง คือ การที่ระบบต้องเริ่มปรับเปลี่ยนตัวเองเพื่อหลีกเลี่ยงความพังทลายในอนาคต
หากมองในแง่นี้ ความสำเร็จของม็อบคนรุ่นใหม่อาจอยู่ที่การทำให้ ระบบราชการ ทำงานขัดกันเอง
แต่ขณะเดียวกัน กบฏในระบบ ซึ่งก่อกำเนิดขึ้น ก็อาจเป็นแรงผลักดันที่ช่วยให้ ระบบราชการไทย ต้องปฏิรูปตัวเองและอยู่รอดต่อไปได้ในภายภาคหน้า
ปราปต์ บุนปาน
