สุโขทัยเป็นราชธานีแห่งแรกของไทย ยังใช้ครอบงำในโรงเรียนทั่วประเทศ รวมถึงครูบาอาจารย์ในมหาวิทยาลัยที่มีการเรียนการสอนด้านประวัติศาสตร์โบราณคดีโดยตรง ก็ยังสอนเหมือนเดิม
เมื่อมติชนเสนอข่าวสุโขทัยไม่ใช่ราชธานี จึงมีปฏิกิริยาจากบางพวกบางกลุ่มที่ยังเชื่อตามเดิม
“สุโขทัยไม่ใช่ราชธานีแห่งแรกของไทย” พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2526 (ขายหมดเกลี้ยงนานมากแล้ว แต่มีให้อ่านและเอาไปใช้งานได้ ไม่สงวนลิขสิทธิ์ หาได้ง่ายๆ ทางออนไลน์)
ก่อนหน้านี้ผมเขียนเรื่อง “ชำแหละประวัติศาสตร์สุโขทัย” ในศิลปวัฒนธรรม ฉบับปฐมฤกษ์ พ.ศ. 2522
ทั้งหมดล้วนเกี่ยวข้องกับภาพรวมของประวัติศาสตร์ไทย เรื่องคนไทยและภาษาไทยว่าแท้จริงแล้วเป็นใคร? อะไร? มาจากไหน? ฯลฯ
ผมไม่ใช่คนต้นคิดไม่ไว้วางใจประวัติศาสตร์แห่งชาติ โดยเฉพาะประวัติศาสตร์สุโขทัย เพราะยังไร้เดียงสาเกินไป ต้นคิดน่าจะเป็นกลุ่มคนจำนวนไม่น้อยซึ่งมีแล้วตั้งแต่ประวัติศาสตร์แห่งชาติของไทยสำนวนนี้ถูกประกาศใช้ครอบงำและควบคุมความทรงจำของคนทั้งประเทศ หมายความว่ามีแล้วนานมากก่อนผมเกิด (พ.ศ. 2488)
ปัญหาทั้งหลาย ได้สั่งสมสืบเนื่องมาตามสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจการเมืองและสังคม อย่างปกติบ้าง ไม่ปกติบ้าง จนคำถามเหล่านั้นตกผลึกถึงผมว่าคนไทยมาจากไหน? ดังนี้
คนไทยมาจากไหน?
“บรรพบุรุษของไทยเป็นใคร” เป็นหัวข้อสัมมนาทางประวัติศาสตร์โบราณคดี เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2507 จัดโดยกลุ่มอาจารย์คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ที่ท้องพระโรง วังท่าพระ
ขณะนั้น ผมเป็นนักเรียนโบราณคดีปีที่ 1 เพิ่งสอบเอ็นทรานซ์ผ่านเข้าเป็นน้องใหม่ แล้วถูกเกณฑ์ไปนั่งฟังอยู่ใต้ต้นไม้ในสวนแก้ว นอกท้องพระโรง เพราะในท้องพระโรงมีคนนั่งฟังแน่นมาก
เสียงสัมมนาจากผู้บรรยายแต่ละคนจึงได้ยินบ้าง ไม่ได้ยินบ้าง ผมฟังรู้เรื่องบ้าง ไม่รู้เรื่องบ้าง ส่วนมากไม่รู้เรื่อง เพราะพื้นฐานความรู้มีไม่พอ
จับความได้หลังเสร็จงานอีกนานต่อมา ว่าที่จัดสัมมนาเป็นคำถามว่าบรรพบุรุษของไทยเป็นใคร ก็เพราะก่อนหน้านั้น ระหว่าง พ.ศ. 2503-05 นักโบราณคดีไทย-เดนมาร์ก ขุดพบโครงกระดูกมนุษย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ อายุไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว ที่บ้านเก่า ต. จรเข้เผือก อ. เมืองฯ จ. กาญจนบุรี
เลยมีคำถามว่าโครงกระดูกมนุษย์ที่ขุดพบเป็นใคร? มาจากไหน?
ซึ่งต้องไม่ใช่คนไทย เพราะเป็นที่รู้ตามประวัติศาสตร์แห่งชาติว่าถิ่นกำเนิดของคนไทยอยู่เทือกเขาอัลไต แล้วอพยพลงมา
คำถามตามมาคือเป็นจริงอย่างนั้นแน่หรือ? ถ้าอย่างนั้นโครงกระดูกพวกนั้นเป็นใคร? เป็นคนไทยได้ไหม?
เพดานความคิด
แรงกระตุ้นใหญ่มาก ผลักดันผมตัดสินใจทลายเพดานความคิด โดยชำแหละประวัติศาสตร์สุโขทัย แล้วบอกตรงๆว่าสุโขทัยไม่ใช่ราชธานีแห่งแรกของไทย คือหนังสือ ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาว และขอม และลักษณะทางสังคมของชื่อชนชาติ ของ จิตร ภูมิศักดิ์ (มูลนิธิโครงการตำราฯ พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2519) ตรงข้อความสำคัญ ดังนี้
“เราเชื่อตามฝรั่งว่าคนไทยเพิ่งอพยพหนีกุบไลข่านลงมา ในราว พ.ศ. 1800 หรือก่อนหน้านั้นเล็กน้อย.
มาบัดนี้ เราควรจะคิดกันใหม่. เลิกใช้ พ.ศ. 1800 อันเป็นกำเนิดกรุงสุโขทัยเป็นเพดานความคิดกันเสียที.” (หน้า 161)
“ทฤษฎีของฝรั่งที่ว่าไทยเพิ่งอพยพลงมาตั้งอาณาจักรสุโขทัยเมื่อราว พ.ศ. 1800 นั้น ต้องยกเลิกกันเสียที.
ไม่มีชนชาติไหนหรอกในโลกนี้ ที่หนีการรุกรานหัวซุกหัวซุนมา ก็สามารถรบชนะเจ้าของถิ่นเดิม ตั้งอาณาจักรใหญ่ และมีศิลปและวัฒนธรรมชั้นสูง อย่างศิลปสุโขทัยได้ทันทีชั่วข้ามคืนเหมือนเนรมิต.” (หน้า 166)
“ภาษาไทยจะต้องเข้ามามีบทบาทฟักตัวอยู่นานหลายชั่วคน จึงจะสามารถกลืนภาษาพื้นเมืองต่างๆ ลง จนได้เป็นภาษาที่มีฐานะปกครองได้.” (หน้า 167)
จิตร ภูมิศักดิ์ ตำหนิวงการประวัติศาสตร์ของไทยในอดีตว่ากระทำผิดอย่างร้ายแรงอยู่อย่างหนึ่ง (หน้า 169) โดยสรุปคือ
มอมเมาคนไทยให้ยอมรับรู้ รับเชื่อแต่เพียงเอกสาร และตำนานของไทยลุ่มน้ำเจ้าพระยา ภาคกลาง (ไทยใต้) เท่านั้น แล้วถือเป็นประวัติศาสตร์ของชาติ, ไม่ยอมรับรู้ รับเชื่อเอกสารตำนานของไทยภาคอื่นๆ เช่น ภาคเหนือ, ภาคอีสาน, ฯลฯ เข้าไว้ในประวัติศาสตร์ของชาติ
ผมไม่ใช่ และไม่เป็นนักวิชาการ
ประวัติศาสตร์แห่งชาติเรื่องคนไทย เรื่องสุโขทัย ฯลฯ ไม่หยุดแค่นี้ ไม่มีวันยุติ และไม่ควรยุติ ไม่ว่าจะใช้เวลาอีกนานกี่เจนเนอเรชั่นก็ตาม ฉะนั้น ขอเชิญทักท้วง ถกเถียง โต้แย้ง ตามสะดวก
ผมเป็นคนเขียนหนังสือและเป็นคนทำหนังสือพิมพ์ ที่ยกย่องงานวิชาการของนักวิชาการ แล้วเอาวิชาความรู้เหล่านั้นมาเปิดโปงแบ่งปันเผยแพร่ให้กว้างขวางสู่สาธารณะ โดยตัวผมเองไม่ใช่และไม่เป็นนักวิชาการ
ฉะนั้นใครๆ ย่อมดุได้ ด่าก็ได้ สบายมาก อย่าชักช้า แต่อย่าป้ายสีด้วยข้อความอันเป็นเท็จ
