เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชดำริสถาปนาพระอารามขึ้นประจำรัชกาลในพุทธศักราช 2412 นั้น ก็ทรงอนุวัตตามแบบอย่างโบราณราชประเพณีที่มีมาก่อน และทรงปฏิบัติเช่นเดียวกับที่สมเด็จพระบรมชนกนาถทรงสถาปนาวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามขึ้นที่อีกฝั่งหนึ่งของคลองคูเมืองเดิมนั้น ทรงจัดซื้อที่ดินซึ่งเคยเป็นวังของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงบดินทรไพศาลโสภณ และบ้านเรือนราษฎรริมคลองสะพานถ่านสำหรับสร้างวัด และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิฐวรการ เป็นแม่กองอำนวยการสร้างพระองค์แรก มีพิธีก่อพระฤกษ์เมื่อวันที่ 22 มกราคม พุทธศักราช 2412 ถือเป็นปฐมฤกษ์แห่งการสถาปนาวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม นับจากนั้นเป็นต้นมาวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามก็เจริญรุ่งเรืองวัฒนาในร่มเงาแห่งพระบรมราชูปถัมภ์ และเผยแพร่พระเกียรติยศแห่งพระมหากษัตริย์แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ ที่ทรงรังสรรค์งานวิจิตรศิลป์ที่มีคุณค่ายิ่ง
ในพุทธศักราช 2563 วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามมีอายุครบ 150 ปี สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อมฺพรมหาเถร) สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก เจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ประทานพระดำริจัดงานสมโภชพระอาราม ในวาระนี้มีกิจกรรมต่างๆ ทั้งการบำเพ็ญพระราชกุศล การจัดงานเฉลิมฉลอง การจัดทำพระเครื่อง พระบูชาเพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้เช่าบูชา การจัดนิทรรศการ การบรรยาย การแสดงแสงเสียงสื่อผสมและคีตศิลป์ รวมทั้งการจัดทำหนังสือเป็นบรรณสารที่ระลึกในโอกาสนี้ด้วย
สำหรับผู้ที่สนใจหนังสือแล้ว น่าจะเป็นโอกาสสำคัญยิ่งที่จะต้องหาหนังสือที่ระลึกในมงคลโอกาสนี้มาไว้ครอบครอง เพราะนอกจากจะเป็นการร่วมเฉลิมฉลองในโอกาสสำคัญแล้ว เนื้อหาสาระของหนังสือ ภาพถ่ายที่ทรงคุณค่าล้วนแล้วแต่มีประโยชน์ทั้งสิ้น
เล่มแรกคือ ศิลปกรรมวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เป็นหนังสือเล่มขนาดใหญ่ ที่รวบรวมประวัติความเป็นมาของวัดนี้ตั้งแต่เริ่มแรกสร้าง เน้นเฉพาะงานศิลปกรรมที่ปรากฏในทุกตารางนิ้วของวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม โดยเฉพาะอย่างยิ่งพระอุโบสถในรูปแบบไทยประเพณีด้านนอก และศิลปะตะวันตกที่ด้านใน ครั้งนี้ ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ชัย สายสิงห์ นักประวัติศาสตร์ศิลป์ผู้เชี่ยวชาญ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อชิรัชญ์ ไชยพจน์พานิช นายยุทธนาวรากร แสงอร่าม และนายแพทย์ณัฐ ไกรภัสสร์พงษ์ ได้ร่วมกันเรียบเรียงศึกษาวิเคราะห์ศิลปกรรมของวัดราชบพิธฯไว้ พร้อมทั้งภาพถ่ายที่งดงามและลายเส้นประกอบ
เล่มที่สองคือ คู่มือนำชมวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เรียบเรียงโดยศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ชัย สายสิงห์ เป็นหนังสือขนาดกะทัดรัด เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการใช้เวลาอย่างย่นย่อเพื่อทำความเข้าใจประวัติความเป็นมาและศิลปะในวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ทั้งเขตพุทธาวาสและสังฆาวาสอย่างสังเขป พร้อมทั้งภาพประกอบที่เข้าใจง่าย ชัดเจน
เล่มที่สามคือ ประวัติพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิฐวรการ แม่กองสร้างวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม พุทธศักราช 2412-2428 เรียบเรียงโดย
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายแพทย์ถนอม บรรณประเสริฐ และนางรัชดา โชติพานิช พระองค์เจ้าประดิฐวรการนั้น ทรงเป็นศิลปินเอกพระองค์หนึ่งของกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงอำนวยการก่อสร้างวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามมาแต่แรกเริ่ม ได้ทรงฝากฝีพระหัตถ์ในการปั้นแบบพระพุทธรูปสำคัญในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวไว้หลายองค์ ทั้งพระประวัติและผลงานของพระเองก็ไม่เป็นที่รู้จักกันดีมากนัก หนังสือเล่มนี้จะช่วยให้เห็นภาพพระราชนิยมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวต่องานพุทธศิลป์ และรูปแบบศิลปะแบบพระองค์เจ้าประดิฐวรการที่ชัดเจนยิ่งขึ้น
เล่มที่สี่ คือ สุสานหลวง วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เรียบเรียงโดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.มลฤดี สายสิงห์ และนายแพทย์ณัฐ ไกรภัสสร์พงษ์ ให้ความรู้ในส่วนพื้นที่พิเศษของวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามคือสุสานหลวงสำหรับจุฬาลงกรณราชสันตติวงศ์ คือสถานที่เก็บพระสรีรางคาร พระสรีระ และพระอังคารของพระภรรยาเจ้า พระราชโอรสธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่อนุสาวรีย์ทุกแห่งมีความงดงาม มีศิลปะ และมีความหมายอยู่ในตัว
เล่มที่ห้าคือ มงคลนพรัตน เรียบเรียงโดยรองศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พิศภูมิวิถี เป็นหนังสือที่บอกเล่าประวัติความเป็นมาของเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ นับแต่อดีตจนปัจจุบัน และเหตุการณ์สำคัญเมื่อพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นพรัตนราชวราภรณ์ พร้อมพระสังวาลนพรัตน แด่พระพุทธอังคีรส ประธานประจำพระอุโบสถวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ในพุทธศักราช 2563
เล่มที่หก จดหมายเหตุงานสมโภช 150 ปี วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม รวบรวมเรียบเรียงโดยนายแพทย์ณัฐ ไกรภัสสร์พงษ์ เป็นจดหมายเหตุประมวลข้อมูล หลักฐานการจัดกิจกรรมเนื่องในการเฉลิมฉลองวาระ 150 ปี แห่งการสถาปนาวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เพื่อบันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์นี้ไว้ให้บุคคลรุ่นต่อไปได้ศึกษา
บรรณสารอันเป็นอนุสรณ์ในโอกาสงานสำคัญที่มีคุณค่าเช่นนี้ ผู้อ่านและผู้สนใจทั่วไปไม่ควรพลาดที่จะเก็บรวบรวมหนังสืออันทรงคุณค่าไว้ให้ครบถ้วน เพื่อจะได้เรียนรู้ประวัติความเป็นมา ความสำคัญ ตลอดจนศิลปกรรม และเรื่องราวของสถาบันพระมหากษัตริย์อันเป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรมไทยทั้งปวง ผู้สนใจสามารถสอบถามและเป็นเจ้าของหนังสือได้ที่เฟซบุ๊ก สมโภช 150 ปี วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม หรือที่ร้านหนังสือชั้นนำ
รองศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พิศภูมิวิถี
คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
