มุ่งสู่รัฐธรรมนูญฉบับใหม่

โกศล 3 ตามพจนานุกรมพุทธศาสตร์ของพระพรหมคุณาภรณ์มีความหมายตรงกับภาษาอังกฤษว่า proficiency คือความฉลาด ความเชี่ยวชาญ แบ่งเป็น 3 ประเภทคือ 1. อายโกศล หมายถึงความฉลาดในความเจริญ รอบรู้ทางเจริญและเหตุผลของความเจริญ 2. อปายโกศล หมายถึงความฉลาดในความเสื่อม รอบรู้ทางเสื่อมและเหตุของความเสื่อม 3. อุปายโกศล หมายถึงความฉลาดในอุบาย รอบรู้วิธีแก้ไขเหตุการณ์และวิธีที่จะทำให้สำเร็จ

ผมสนใจคำว่าอุปายโกศลจากที่ได้อ่านวิมลเกียรตินิรเทศสูตร ซึ่งเขียนขึ้นประมาณห้า-หกร้อยปีหลังพุทธกาล ในยุคที่คำสอนนิกายมหายานได้มีความมั่นคงแล้ว พระสูตรดังกล่าวเป็นเรื่องราวของคฤหบดีชื่อว่าวิมลเกียรติ ผู้เป็นพระโพธิสัตว์ที่สั่งสมปัญญาบารมีมามาก และ ฉลาดรอบรู้ในการใช้อุปายโกศลวิธีŽ จนสามารถอธิบายธรรมอย่างแยบคาย ทำให้บรรดาสาวกของพระพุทธองค์ล้วนจำนนต่อคำอธิบายจนเกิดความท้อถอย ขณะเดียวกัน คฤหบดีทำตนให้เข้ากับประชุมชนทุกหมู่เหล่า เพื่อชักจูงประชาชนให้เลิกนับถือเถรวาทและหันมานับถือมหายานŽ ผมเข้าใจเอาเองว่า คฤหบดีวิมลเกียรติใช้อุปายโกศลอันเป็นเลิศ ควบคู่กับอายโกศล เพื่อทำให้สำเร็จซึ่งวิถีแห่งความเจริญ

มองในแง่ของระบอบประชาธิปไตย ที่เน้นเสรีภาพทางการเมืองและทางเศรษฐกิจ ตลอดจนความเสมอภาคทางสังคม หลายประเทศที่มีผู้นำที่ฉลาดรอบรู้ได้พัฒนาระบอบประชาธิปไตยด้วยอุปายและอายโกศลจนสำเร็จบนเส้นทางแห่งความเจริญ โดยเฉพาะในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองจนถึงการล่มสลายของสหภาพโซเวียต ความเหลื่อมล้ำได้ลดลงอันเป็นผลจากการจัดสวัสดิการสังคมและการเก็บภาษีในอัตราก้าวหน้า เป็นต้น อย่างไรก็ดี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1990 เป็นต้นมา ความเหลื่อมล้ำกลับมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น อันเป็นผลมาจากเสรีภาพสุดโต่งของนโยบายการเงินและการสะสมทรัพย์สิน ในปัจจุบันความเหลื่อมล้ำเป็นปัญหาสำคัญสำหรับเกือบทุกประเทศ ไม่ว่าระบอบการปกครองจะเป็นประชาธิปไตยหรืออำนาจนิยม (ซึ่งรวมประเทศไทย) ลองสมมุติว่าประเทศหนึ่งมีประชากร 100 คน ในปี 2561 คนที่รวยที่สุดมีรายได้มากกว่ารายได้เฉลี่ยของคนที่จนที่สุดห้าสิบคน ในอัตราส่วน 25 เท่าในยุโรป, 46 เท่าในจีน, 61 เท่าในรัสเซีย, 72 เท่าในอินเดีย, 80 เท่าในสหรัฐอเมริกา, 85 เท่าในบราซิล, 103 เท่าในแอฟริกาใต้, และ 161 เท่าในตะวันออกกลาง ความเหลื่อมล้ำที่เพิ่มขึ้นในอินเดีย สหรัฐอเมริกา และบราซิล ส่วนหนึ่งอธิบายได้จากการมีผู้นำที่หันมาเน้นนโยบายชาตินิยมและความศักดิ์สิทธิ์ของกรรมสิทธิ์ กล่าวคือ การปกครองไม่ได้เน้นคุณค่าของภราดรภาพเท่าที่ควร

หลายคนรวมทั้งผมอยากให้ประเทศไทยมีการปกครองในระบอบประชาธิปไตย เราจึงควรตั้งคำถามว่า แล้วทำไมประชาธิปไตยจึงล้มลุกคลุกคลานถึงปานนี้ คิดว่าส่วนหนึ่งเป็นเพราะลัทธิชาตินิยมที่เน้นชาติมาก่อนความเป็นมนุษย์ใช่หรือไม่ ลองพิจารณาประเทศในยุโรปดูบ้าง ประเทศที่เป็นประชาธิปไตยมานานอย่างอังกฤษได้ถอนตัวจากสหภาพยุโรป เพราะอยากฟื้นฟูความยิ่งใหญ่ของสหราชอาณาจักร กระแสฝ่ายขวาที่รังเกียจคนที่คิดว่าเป็นอื่น (เช่น ผู้อพยพ คนเชื้อสายยิว ชาวโรมา (ยิปซี) ซึ่งเป็นชนพื้นถิ่น) เพิ่มขึ้นในฝรั่งเศส อิตาลีและออสเตรีย เป็นต้น ประเทศที่แทบไม่มีผู้อพยพ เช่น ฮังการี ก็สร้างวาทกรรมความมั่นคง และการรักษาประเพณีอันดีงามเพื่อจำกัดสิทธิเสรีภาพและความเป็นอิสระของศาล อีกประเทศหนึ่งที่กลับไปเป็นอนุรักษ์นิยมจัดคือโปแลนด์ โดยผู้นำมีความคิดที่จะควบคุมประชาชนเหมือน ๆ กับในระบอบคอมมิวนิสต์ ที่ประเทศเพิ่งได้ปลดแอกออกมาโดยอาศัยค่านิยมประชาธิปไตย รายละเอียดคงจะหาอ่านดูได้จากหนังสือ สนธยาประชาธิปไตยŽ เขียนโดยแอนน์ แอพเพิลบอม แปลโดยพชร สูงเด่น

ผมสรุปเอาเองว่า ผู้นำในหลายประเทศใช้มีอุปายบวกกับอปายโกศล ใช้อุปายโกศลเพื่อให้ได้รับคะแนนนิยมได้สำเร็จ และใช้อปายโกศลเพื่อดำรงตนและพวกพ้องให้อยู่ในอำนาจ โดยวิธีปลุกปั่น การโฆษณา ทฤษฎีสมคบคิด ฯลฯ คือใช้ความฉลาดได้แนบเนียน ย้ำแล้วย้ำอีกถึงผลสำเร็จของตนและพรรคพวก จนชนะการเลือกตั้งและดำรงตนเป็นผู้นำบนหนทางแห่งความเสื่อมของประชาธิปไตย

คนไทยจำนวนมากยังไม่รับคุณค่าประชาธิปไตยเข้ามาเป็นชีวิตจิตใจ หนังสือสนธยาประชาธิปไตย เล่าถึงงานเลี้ยงที่บ้านของผู้เขียนในการส่งท้ายปี ค.ศ. 1999 และต้อนรับสหัสวรรษใหม่ ผู้นำรุ่นใหม่ที่เร่าร้อนในประชาธิปไตยทั้งจากโปแลนด์และอีกหลายประเทศได้มาฉลองกันอย่างสุดเหวี่ยงด้วยงบที่แสนประหยัด ยี่สิบปีผ่านไป มีงานเลี้ยงอีกครั้งที่หรูหรากว่าเดิมมาก เพราะต่างก็มีฐานะดีขึ้น แต่คนที่เคยเข้าร่วมต้อนรับสหัสวรรษใหม่นั้น ครึ่งหนึ่งไม่มาร่วมเพราะ ไม่รู้จะคุยอะไรŽ พวกเขาได้เปลี่ยนไปอยู่ข้างผู้มีอำนาจ

ผมนึกถึงผู้นำนักศึกษาสมัย 14 ตุลา 16 และ 6 ตุลา 19 ประมาณครึ่งหนึ่งได้เปลี่ยนไปเช่นกัน พวกเขาไม่เรียกร้องประชาธิปไตยแล้ว หากพูดถึงความรักชาติ ความสงบเรียบร้อย ฯลฯ และใช้ทฤษฎีสมคบคิดใส่ร้ายฝ่ายตรงกันข้าม หรือทำให้ฝ่ายตนดูฉลาดยิ่งขึ้น แต่ความฉลาดหรือโกศลทำให้ประชาธิปไตยเจริญหรือเสื่อมก็ได้ หากไปเสริมกำลังให้ฝ่ายอำนาจนิยมโดยอนุสัยหรือโดยโอกาส เลยยิ่งเป็นอปายโกศลกันใหญ่

ทีม คสช. ที่งอกเงยมาเป็น พรรค พปชร. ใช้อุปายโกศล คือทำให้ตนอยู่ในอำนาจมากว่า 7 ปี ได้สำเร็จ แต่ใช้ความฉลาดแบบอปายโกศล คือเป็นความสำเร็จบนหนทางแห่งความเสื่อมของระบอบประชาธิปไตย ตอนนี้ พวกเขามีอำนาจ มีทรัพยากร และมีความฉลาดที่จะแบ่งปันอำนาจและทรัพยากรให้พวกเดียวกัน นี่คือความยากลำบากของฝ่ายประชาธิปไตย ที่หลายครั้งขาดโกศล คือเชื่อตามกันโดยไม่ไตร่ตรอง ตกหลุมพราง ทะเลาะกันเอง ฯลฯ จึงเพลี่ยงพล้ำทำไม่สำเร็จ ไม่ยั่งยืน ได้แต่ปลอบใจว่ายังต้องการเวลา

ในเรื่องรัฐธรรมนูญ ทีม คสช. กับ พปชร. หลอกล่อฝ่ายประชาธิปไตยมาโดยตลอด คือซื้อเวลามาเรื่อย ๆ จนรัฐบาลที่ใกล้จะหมดวาระอาจจากไปพร้อมกับความล้มเหลวของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่เป็นนโยบายเร่งด่วนที่รัฐบาลต้องทำในหนึ่งปี เพื่อเป็นไปตามนโยบายนี้ มีการตั้งคณะกรรมาธิการมาศึกษา มีคณะกรรมาธิการแปรญัตติ ร่างแก้ไขฯที่ผ่านคณะกรรมาธิการเสนอให้แก้ไขมาตรา 256 พร้อมเพิ่มหมวด 15/1 การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ที่บัญญัติให้มีสภาร่างรัฐธรรมนูญที่สมาชิก (สสร.) มาจากการเลือกตั้ง ในระหว่างที่ร่างแก้ไขฯ ผ่านการพิจารณาของรัฐสภาในวาระที่สอง นักวางอปายโกศลแห่งสำนักอำนาจก็ยื่นเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญตีความ ซึ่งผลก็คือให้มีการออกเสียงประชามติก่อนที่จะจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ แม้จะมีการเร่งให้ร่างกฏหมายว่าด้วยการออกเสียงประชามติผ่านสภา แต่เรื่องไปค้างอยู่ในวาระที่สองและต้องเลื่อนออกไปเพราะสมาชิกลาประชุมด้วยเหตุการระบาดของโควิด ระหว่างนี้ฝ่ายอปายโกศลแห่งสำนักอำนาจได้เสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ แล้วมาขอให้เร่งนำเข้าสู่วาระ ยังดีที่ประธานรัฐสภายืนยันให้พิจารณาร่างกฎหมายที่ค้างอยู่ คือกฎหมายว่าด้วยการออกเสียงประชามติก่อนพิจารณาเรื่องการแก้ไขรัฐธรรมนูญ

ภาคีเพื่อรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยที่ประกอบด้วยตัวแทนจากพรรคการเมืองทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้านจำนวนหนึ่ง ตลอดจนองค์กรภาคประชาสังคมและภาควิชาการที่สนับสนุนการมีสภาร่างรัฐธรรมนูญ ได้มีการประชุมในวันที่ 11 มิถุนายน 2564 โดยมีความเห็นร่วมกัน ดังนี้

1. สนับสนุนให้มีการประกาศใช้ พ.ร.บ. ว่าด้วยการออกเสียงประชามติโดยเร็ว หลังจากนั้น ขอให้รัฐสภามีมติให้มีหนังสือถึงคณะรัฐมนตรี เพื่อขอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาการใช้อำนาจตามมาตรา 166 แห่งรัฐธรรมนูญ ขอให้มีการออกเสียงประชามติเพื่อถามความเห็นของประชาชนว่า เห็นชอบให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยสภาร่างรัฐธรรมนูญที่มีสมาชิกมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชนหรือไม่Ž

2. ขอให้คณะรัฐมนตรีอาศัยอำนาจตามมาตรา 166 แห่งรัฐธรรมนูญ ขอให้มีการออกเสียงประชามติเพื่อถามความเห็นของประชาชนว่า เห็นชอบให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยสภาร่างรัฐธรรมนูญที่มีสมาชิกมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชนหรือไม่Ž ทั้งนี้ ภายหลังจากที่ พ.ร.บ. ว่าด้วยการออกเสียงประชามติฉบับใหม่มีผลบังคับใช้โดยไม่ชักช้า

ในเรื่องการแก้ไขรัฐธรรมนูญเป็นรายมาตรานั้น มีข่าวว่า พรรค พชปร. ได้เสนอแล้ว 1 ฉบับที่ไม่ขอแก้ไขอำนาจของวุฒิสภา ส่วนพรรคร่วมรัฐบาล 3 พรรค ได้แก่พรรคประชาธิปัตย์ พรรคภูมิใจไทย และพรรคชาติไทยพัฒนาเตรียมเสนอร่างแก้ไขฯ รวม 9 ฉบับคือ 6 ฉบับจากพรรคประชาธิปัตย์ และ 3 ฉบับจากพรรรคภูมิใจไทย ซึ่งมีเรื่องหลักประกันรายได้ให้อยู่เหนือเส้นยากจน (ประมาณ 36,000 บาทต่อปี) และไม่ให้ สว. มีอำนาจเลือกนายกรัฐมนตรีด้วย พรรคเพื่อไทยเตรียมเสนอร่างแก้ไขฯ 5 ฉบับ โดยมีการตัดอำนาจ สว. ในการเลือกนายกรัฐมนตรี ซึ่งฉบับนี้จะได้เสียงสนับสนุนจากพรรคร่วมฝ่ายค้านทั้งหมด ในส่วนของการเข้าชื่อของผู้มีสิทธิเลือกตั้งนั้น คาดว่ามีร่างแก้ไขฯ 1 ฉบับ ที่มี 4 ประเด็นได้แก่ การมีสภาเดียว การสรรหากรรมการองค์กรอิสระ การยกเลิกยุทธศาสตร์ชาติ และการยกเลิกมาตรา 279

อย่างไรก็ดี สามพรรคร่วมฝ่ายรัฐบาล พรรคร่วมฝ่ายค้าน ภาคีเพื่อรัฐธรรมนูญประชาธิปไตย มีความเห็นว่า ควรให้ความสำคัญในเรื่องการมีสภาร่างรัฐธรรมนูญที่สมาชิกมาจากการเลือกตั้งในลำดับก่อน

ระบอบประชาธิปไตยเผชิ

ปัญหาต่าง ๆ นานาในหลายประเทศทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทย เราอาจมาถึงทางสองแพร่ง ทางหนึ่งคือทางแห่งอปายโกศล คือเข้าสู่สนธยาของประชาธิปไตย มุ่งหน้าสู่อนาธิปไตยหรือเผด็จการทรราชย์ หมอผียุคใหม่กำลังเผยแพร่อำนาจนิยมและชาตินิยมกีดกัน กำลังเอาเสรีภาพไปแขวนไว้ก่อนโดยเห็นแก่ความมั่นคงและความมั่งคั่ง เทคโนโลยีการสื่อสารสมัยใหม่กำลังบ่อนทำลายฉันทามติ ทำให้คนกลัวและแตกแยกมากขึ้น

อีกทางหนึ่งคือทางแห่งอายโกศล คือการยืนยันคุณค่าแห่งประชาธิปไตย เพื่อให้ลูกหลานของเราใช้ชีวิตได้ตามที่เขาต้องการ พูดได้ในสิ่งที่เขาคิด อยู่ในโลกที่ถกแถลงกันได้ด้วยเหตุผล โลกที่นับถือความรู้และความชำนาญ โลกที่พรมแดนเป็นเพียงสัญลักษณ์เตือนใจให้นึกถึงอดีต แล้วเราก็ข้ามพรมแดนไปมาหาสู่กันได้สบาย ๆ

แต่เฉพาะหน้านี้ เราต้องก้าวไปด้วยกัน สู่รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่ไม่ใช่กลลวงและความฉ้อฉล

โคทม อารียา

 

เกาะติดทุกสถานการณ์จาก
Line @Matichon ได้ที่นี่

LINE @Matichon

บทความก่อนหน้านี้ช็อก! นิวเคลียร์ เผยคลิปสาวบุกเข้าบ้าน นั่งร่วมโต๊ะอาหารบอกเป็นบ้านตัวเอง
บทความถัดไปฟิลิปปินส์ ทำสัญญาซื้อ วัคซีนไฟเซอร์-ไบออนเทค 40 ล้านโดส คาดฉีดได้ 70 ล้านคนสิ้นปีนี้