สุจิตต์ วงษ์เทศ : ตลาดน้ำสามแยกป้อมมหากาฬ สมัยโบราณกาล

บริเวณชุมชนป้อมมหากาฬ เป็นทางสามแยกระหว่างคลองมหานาคกับคลองโอ่งอ่าง ทำให้เป็นชุมชนขนาดใหญ่มีตลาดน้ำสามแยกมาตั้งแต่ยุคแรกๆ สืบเนื่องไม่ขาดสาย แต่น่าจะค่อยๆ หมดไปหลังมีถนนมาแทนที่คลอง คงเหลือเฉพาะที่มีอยู่ปัจจุบัน
คลองมหานาค ขุดสมัย ร.1 “ไว้เป็นที่สำหรับประชาชนชาวพระนครลงเรือไปประชุมกันเล่นเพลงเล่นสักวาเทศกาลน้ำเหมือนครั้งกรุงเก่า” (ข้อความมีในพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา)

เมื่อขุดเสร็จใหม่ๆ ยังไม่มีชาวบ้านชาวเมืองไปเล่นเพลงในฤดูน้ำหลาก จะเริ่มเมื่อไรไม่พบหลักฐาน แต่พบภาพเก่าสมัย ร.4, 5, 6 กับเอกสารบันทึกเล่าเรื่องส่อเค้าว่ามีแข่งเรือ ซึ่งน่าจะมีเล่นเพลงด้วยตามประเพณี

นิราศบรมบรรพต ของ พระพินิจหัตถการ แต่ง พ.ศ. 2466 เป็นพยานสำคัญว่าคลองมหานาคเป็นย่านชาวบ้านชุมนุมกันเล่นเรือในหน้าน้ำ ดังนี้
แต่ก่อนนั้นหน้าวิหารลงท่ามหานาค    น้ำก็มากเดือนสิบสองน้ำนองไหล
มีแข่งเรือเล่นกันสนั่นไป      คลองก็ใหญ่เวิ้งว้างสำอางตา
มีเกาะอยู่กลางน้ำถึงสามเกาะ      ดูก็เหมาะความสนุกเป็นสุขขา
ยังมิได้จัดทำปรัมปรา      เดี๋ยวนี้มาจัดระเบียบจึงเรียบดี