ทุกอย่างที่สร้างด้วยคน ล้วนถูกหล่อหลอมด้วยสังคมและการเมือง ไม่ว่าบ้าน, วัด หรือวัง ถ้ารู้จักใช้งานก็เป็นพลังเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในอนาคต ถ้าใช้ไม่เป็นก็ตรงข้ามคือถอยหลังเข้าคลอง
ครูบาอาจารย์ทางภาษาและวรรณคดีไทย ไม่ศึกษาประวัติศาสตร์โบราณคดีและมานุษยวิทยา เช่นเดียวกันครูบาอาจารย์ทางประวัติศาสตร์โบราณคดีและมานุษยวิทยา ก็ไม่ศึกษาหาความรู้ทางภาษาและวรรณคดีไทย
หนักข้อขึ้นไปอีก คือ ทัศนะของครูบาอาจารย์ไม่มีการเมืองและสังคม ทั้งในภาษาและวรรณคดีไทย และในประวัติศาสตร์โบราณคดีมานุษยวิทยา
นี่เอง ผมจึงอ่านข้อเขียนของ อ.กุสุมา รักษมณี อย่างอิ่มอกอิ่มใจ ในหนังสือวิวิธวารประพันธ์ (ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร พิมพ์เมื่อ พ.ศ.2559) โดยเฉพาะตอนที่กล่าวถึงเรื่องนี้ มีว่า
“วรรณคดีไม่ได้สร้างจากสุญญากาศ ไม่ใช่สิ่งที่กวีจินตนาการนึกขึ้นมาคิดขึ้นมาเองทั้งหมด ไม่ใช่เรื่องที่เกิดจากความฝันหรือมีอะไรมาดลใจแล้วลุกขึ้นแต่ง แต่เป็นเรื่องที่สัมพันธ์กับชีวิตของกวี เพราะฉะนั้นวรรณคดีจึงสัมพันธ์กับสังคม สัมพันธ์กับประวัติศาสตร์”
“ในการศึกษาเราอาจใช้วิธีของมานุษยวิทยา…หรือใช้ความรู้ทางโบราณคดี รัฐศาสตร์ประวัติศาสตร์ เป็นการขยายแว่นของเราให้ใหญ่มากขึ้น มากกว่าจะใช้แว่นวรรณกรรมส่องเท่านั้น” (หน้า 386)
อาจารย์กับนักศึกษาทางภาษาและวรรณคดีไทย มีผู้บอกผมว่ามีลักษณะเฉพาะ คือ เสื้อผ้าหน้าผมเป็นพวกโลกสวยบริสุทธิ์ ไม่การเมืองและไม่สังคม อะไรที่เกี่ยวข้องการเมืองและสังคมล้วนไม่สวยและเสื่อมทราม ในทัศนะของคนพวกนี้วรรณคดีไทยเนรมิตด้วยกวีไทยผู้บริสุทธิ์ประเสริฐ เสมือนมาจากสรวงสวรรค์
ส่งผลให้คนเรียนภาษาและวรรณคดีไทยหายหด ศรัทธาถดถอย ต้องกว้านหาคนเข้าเรียน บางแห่งต้องจ้างเรียนด้วยทุนการศึกษา
